Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Zarzadzanie innowacjami w przemysle spotkan

1,345 views

Published on

Książka poświęcona tematyce zarządzania innowacjami w branży spotkań (kongresy, konferencje, wyjazdy motywacyjne, targi i wystawy oraz wydarzenia firmowe). Nowatorskie analizy przeprowadzone zostały w kontekście podnoszenia konkurencyjności branży dzięki profesjonalnie zarządzanym procesom innowacji na poziomie przedsiębiorstwa.
Pozwala zrozumieć mechanizmy skutecznej współpracy z dostawcami wysokospecjalistycznych usług biznesowych (ang. Knowledge Intensive Business Services – KIBS) oraz wskazuje najważniejsze trendy rozwoju branży spotkań i turystyki biznesowej.
(fragment ksiązki - całość do nabycia w Wydawnictwie C.H.Beck).

Published in: Business
  • Get the best essay, research papers or dissertations. from ⇒ www.HelpWriting.net ⇐ A team of professional authors with huge experience will give u a result that will overcome your expectations.
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here

Zarzadzanie innowacjami w przemysle spotkan

  1. 1. Zarzàdzanie innowacjami w przemyÊle spotkaƒ Autorzy publikacji podj´li si´ wa˝nej obecnie w polskiej go- spodarce tematyki badaƒ nad bran˝à spotkaƒ (kongresami, konferencjami, wyjazdami motywacyjnymi, targami i wystawami oraz wydarzeniami firmowymi). Nowatorskie analizy przeprowa- dzone zostały w kontekÊcie podnoszenia konkurencyjnoÊci bran˝y dzi´ki profesjonalnie zarzàdzanym procesom innowacji na pozio- mie przedsi´biorstwa. Ta praca powinna znaleêç si´ w biblioteczce ka˝dej osoby organizujàcej lub uczestniczàcej w profesjonalnych spotkaniach lub wydarzeniach. Pozwala zrozumieç mechanizmy skutecznej współpracy z dostawcami wysokospecjalistycznych usług biznesowych (ang. Knowledge Intensive Business Services – KIBS) oraz wskazuje najwa˝niejsze trendy rozwoju bran˝y spotkaƒ i tu- rystyki biznesowej. Autorzy: • wyczerpujàco omawiajà struktur´ przemysłu spotkaƒ, • wprowadzajà w tajniki procesu innowacji w przemyÊle spotkaƒ, • przedstawiajà zagadnienie wysokospecjalistycznych usług biznesowych, • zapoznajà z wykorzystanymi metodami badaƒ optymalnie pasujàcych do przemysłu spotkaƒ, • w sposób urozmaicony omawiajà przypadki stosowania inno- wacyjnych rozwiàzaƒ w przemyÊle spotkaƒ, • podkreÊlajà wysoki poziom innowacyjnoÊci przemysłu spotkaƒ. „….recenzowana ksià˝ka to wartoÊciowe opracowanie wypełniajàce luk´ w zakresie badaƒ sektora przemysłu spotkaƒ i jego podatnoÊci na innowacje. Na szczególne podkreÊlenie i wysokà ocen´ zasługujà przed- stawione w tej ksià˝ce wyniki badaƒ empirycznych z wykorzystaniem wielu metod: ankietowej, wywiadów pogł´bionych i studiów przypadków, co stanowi o jej du˝ych walorach poznawczych i metodycznych. Zastosowanie triangulacji metod pozwoliło nie tylko na uzyskanie wartoÊciowych po- znawczo i aplikacyjnie informacji o zarzàdzaniu innowacjami w przemyÊle spotkaƒ, ale podniosło tak˝e ich wiarygodnoÊç. Wzmacniajà jà tak˝e przy- toczone wyniki badaƒ wtórnych, szczególnie zagranicznych. Jest to pierwsze w Polsce takie opracowanie i Autorzy słusznie podkreÊlajà potrzeb´ dal- szych pogł´bionych badaƒ w tym zakresie. Zaprezentowane badania i za- stosowana w nich metodyka mogà stanowiç punkt odniesienia do badaƒ w innych miastach. Praca oparta jest na dobrze dobranej literaturze przedmiotu, głównie zagranicznej, napisana komunikatywnym j´zykiem i nie przytłacza czytelnika nadmiarem rozwa˝aƒ teoretycznych”. Prof. UE dr hab. Teresa ˚abiƒska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach Autorzy ksià˝ki: dr hab. Krzysztof Borodako, prof. UEK dr hab. Jadwiga Berbeka i mgr Michał Rudnicki sà pracownikami Katedry Turystyki na Wydziale Zarzàdzania Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie. Od kilku lat wspólnie zajmujà si´ badaniem turystyki bizneso- wej, przemysłu spotkaƒ i wydarzeƒ, innowacjami oraz specjalistycznymi usługami biznesowymi opartymi na wiedzy. www.ksiegarnia.beck.pl tel. 022 31 12 222 fax 022 33 77 601 Cena 59 z∏ Krzysztof Borodako Jadwiga Berbeka Michał Rudnicki Zarzàdzanie innowacjami w przemyÊle spotkaƒ
  2. 2. Odpowiedzialność społeczna w procesie zarządzania przedsiębiorstwem 5 Spis treści Wprowadzenie ....................................................................................................................... 7 Rozdział 1. Struktura przemysłu spotkań i wydarzeń.................................................. 11 1.1. Istota przemysłu spotkań........................................................................................ 11 1.1.1. Kwestie terminologiczne................................................................................ 11 1.1.2. Cechy i znaczenie przemysłu spotkań........................................................ 15 1.2. Kluczowe rodzaje spotkań i wydarzeń................................................................. 20 1.3. Geneza i rola Convention Bureau ......................................................................... 24 1.4. Miejsca spotkań i wydarzeń .................................................................................. 29 Rozdział 2. Innowacje w organizacjach przemysłu spotkań....................................... 32 2.1.  Istota i rodzaje innowacji w sektorze usług......................................................... 32 2.2.  Zarządzanie procesem innowacyjnym w przemyśle spotkań.......................... 36 2.3.  Źródła innowacji w przemyśle spotkań................................................................ 38 2.4. Wiedza i jej transfer w procesach innowacji........................................................ 39 Rozdział 3. Funkcje i znaczenie wysokospecjalistycznych usług biznesowych..... 42 3.1.  Definicje i cechy charakteryzujące wysokospecjalistyczne usługi biznesowe.................................................................................................................. 42 3.2.  Typologia wysokospecjalistycznych usług biznesowych.................................. 45 3.3.  Wysokospecjalistyczne usługi biznesowe i ich rola w kreowaniu innowacji.................................................................................................................... 47 Rozdział 4. Metodyka badań............................................................................................... 50 4.1. Etapy procesu badawczego..................................................................................... 50 4.2. Wykorzystane metody badawcze.......................................................................... 51 4.2.1. Badania ankietowe......................................................................................... 51 4.2.2. Założenia badawcze metody wywiadu pogłębionego zindywidualizowanego .......................................................................................... 52 4.2.3 Case study – studium przypadku.................................................................. 52 Rozdział 5. Czynniki i skutki współpracy z dostawcami usług specjalistycznych 5.1. Charakterystyka respondentów............................................................................. 55 5.2. Motywy podejmowania współpracy z oferentami wysokospecjalistycznych usług biznesowych................................................................................................... 58 5.3.  Zakres korzystania z dostawców usług specjalistycznych............................... 61 5.4.  Potencjalny wzrost popytu na usługi specjalistyczne w przemyśle spotkań ...................................................................................................................... 63
  3. 3. 6 Spis treści Rozdział 6. Postrzeganie innowacji przez podmioty przemysłu spotkań................ 66 6.1. Charakterystyka respondentów ............................................................................ 66 6.2. Umiejscowienie zjawiska innowacji w branży spotkań.................................... 67 6.3. Ocena rynku branży spotkań ................................................................................ 75 Rozdział 7. Wykorzystanie innowacji w przemyśle spotkań na podstawie studiów przypadków............................................................................................................. 89 7.1. Wprowadzenie ......................................................................................................... 89 7.2. Analiza wykorzystania innowacji w segmencie kongresów i konferencji..... 90 7.3. Analiza wykorzystania innowacji w segmencie wydarzeń korporacyjnych......................................................................................................... 92 7.4. Analiza wykorzystania innowacji w segmencie targów i wystaw gospodarczych ......................................................................................................... 97 Rozdział 8. Perspektywy rozwoju przemysłu spotkań w Krakowie.......................... 102 8.1. Globalne trendy i czynniki zmian w przemyśle spotkań.................................. 102 8.2. Kluczowe trendy w branży targowej ................................................................... 106 8.3. Potencjalne kierunki rozwoju przemysłu spotkań w Krakowie ..................... 107 Wnioski i rekomendacje....................................................................................................... 111 Bibliografia.............................................................................................................................. 114 Indeks........................................................................................................................................ 123
  4. 4. Wprowadzenie 7 Wprowadzenie Gdy wszyscy wiedzą, że coś jest niemożliwe, przychodzi ktoś, kto o tym nie wie, i robi to. Albert Einstein Osoby zatrudnione na kierowniczych stanowiskach w przemyśle spotkań nie- ustannie stają przed koniecznością rozwiązywania trudnych problemów, podej- mowania skomplikowanych i ważnych decyzji w warunkach niepełnej informacji i presji czasu. Rynek spotkań i wydarzeń jest złożony, charakteryzujący się wie- loma relacjami, dynamicznie się zmieniający i bardzo konkurencyjny. Podmioty działające na nim muszą sprostać permanentnie się pojawiającym wyzwaniom. Im bardziej wymagający klient, im bardziej złożone wydarzenie i więcej podmiotów zaangażowanych w jego organizację, tym więcej powstaje sytuacji kryzysowych. Wprowadzanie innowacji jest szansą rozwiązania niektórych z nich i zapobie- gania innym. Nowe rozwiązania w skali przedsiębiorstwa, w skali organizatora oraz projektu wydają się być nieuniknione w tej branży. Specyfika rynku spotkań i wydarzeń, liczne rozmowy przeprowadzone w środowisku badaczy i praktyków oraz brak publikacji naukowych traktujących o wyżej wymienionych problemach stanowiły przyczyny, dla których autorzy podjęli się napisania niniejszej książki. Przemysł spotkań w Krakowie od wielu lat notuje dynamiczny rozwój. Jest on dostrzegany nie tylko w ujęciu ilościowym (co jest trudne do jednoznacznego stwierdzenia z uwagi na zmianę metodyki liczenia wielkości tej branży), ale rów- nież w ujęciu jakościowym. Wiele przedsiębiorstw znacząco się rozwija, spływają nowe zapytania do krakowskich profesjonalnych organizatorów, hotele bizneso- we w mieście notują wysokie wskaźniki obłożenia sal i pokoi w szczycie sezo- nu spotkań. Perspektywy korzystnych zmian w Krakowie w tej branży jeszcze mocniej się zarysowały w momencie oddania do użytku trzech nowych dużych obiektów o łącznej pojemności ponad 25 tys. miejsc. Różne inne branże gospo- darki korzystały z dostępnych w poprzedniej perspektywie finansowej środków unijnych na działania innowacyjne, natomiast w tej branży padały często stwier- dzenia wątpiące w jej nowatorski charakter. Tematem przewodnim tej książki jest zarządzanie innowacjami w przemyśle spotkań, rozumiane jako ściśle zdefiniowany proces przebiegający na poziomie przedsiębiorstwa. Natomiast przemysł spotkań definiowany jest jako całokształt zjawisk i procesów związanych z organizacją spotkań w danym miejscu i czasie, czyli obejmuje wszystkie działania podejmowane przez przedsiębiorstwa świad- czące usługi organizacji, zarządzania oraz wspierania przygotowania i realizacji spotkania (np. kongresu) lub wydarzenia (np. otwarcie nowej fabryki lub pro-
  5. 5. Wprowadzenie8 mocja nowego produktu). Przeprowadzone badania literaturowe potwierdziły, że w branży spotkań (zdominowanej przez mikro- i małe firmy) mają miejsce trzy główne grupy działań – identyfikacja potrzeb i pomysłów, ocena tych pomysłów, a następnie wdrożenie ich w ramach organizacji wydarzenia. W przypadku ba- dań empirycznych próbowano przede wszystkim zidentyfikować składowe tego procesu, czynniki go kształtujące oraz scharakteryzować ich realizację. Było to zadaniem trudnym, dołożono natomiast starań, aby pokazać i przekonać zainte- resowanych o dużym potencjale innowacyjnym tkwiącym w tej branży. W związku z powyższym celem głównym opracowania było określenie uwa- runkowań pozwalających na rozwój innowacyjnych rozwiązań w przemyśle spo- tkań, a także form tych innowacji. Osiągnięcie tego celu wymagało poszukiwania odpowiedzi na następujące pytania badawcze: ƒƒ Jak przebiegają innowacje w przemyśle spotkań? ƒƒ Jakie funkcje pełnią wysokospecjalistyczne usługi biznesowe w przemyśle spotkań? ƒƒ Jakie są czynniki stymulujące współpracę dostawców wysokospecjalistycz- nych usług biznesowych dla przedsiębiorstw z przemysłu spotkań? ƒƒ Jak są postrzegane innowacje w branży spotkań i z jakimi zjawiskami są powiązane znaczeniowo? ƒƒ Jakiego rodzaju innowacje są wykorzystywane w poszczególnych seg- mentach rynku? ƒƒ Jakie są potencjalne kierunki rozwoju przemysłu spotkań w Krakowie oparte na innowacyjnych rozwiązaniach (w zróżnicowanym zakresie)? Niniejsza książka jest efektem zrealizowanego grantu badawczego ze środków Narodowego Centrum Nauki, a prezentowane w niej treści są rozszerzeniem, po- głębieniem i jednocześnie kontynuacją wyników badań przedstawionych w pierw- szej monografii z tego samego grantu, wydanej w 2014 roku pod tytułem Usługi specjalistyczne w turystyce biznesowej (dostępnej online w wersji bezpłatnego e-booka). Należy wyjaśnić, że w książce (ze względów stylistycznych) zamiennie sto- sowano terminy będące w swojej istocie nie do końca synonimami, takie jak: przemysł spotkań, branża spotkań, turystyka biznesowa, turystyka MICE, bran- ża organizacji wydarzeń i spotkań czy branża eventowa. W opracowaniu podję- to jednakże próbę uporządkowania kwestii definicyjnych. Jednocześnie należy zwrócić uwagę na termin wysokospecjalistycznych usług biznesowych, które również w książce nazywane są wiedzointensywnymi usługami biznesowymi, a także po dogłębnych studiach literaturowych wykorzystano pojęcia usług in- tensywnie wykorzystujących wiedzę lub usług bogatych w wiedzę. Liczne formy określeń tej grupy usług wynikają z prób tłumaczenia angielskiego terminu know- ledge-intensive business services, który w skrócie określany jest jako KIBS i również jest używany w niniejszej publikacji. Przedstawiona w książce analiza branży organizacji spotkań i wydarzeń doty- czyła zagadnień turystyki biznesowej – uczestników spotkań i wydarzeń będących osobami przyjezdnymi do Krakowa (jednocześnie bardzo często korzystającymi w ramach tego pobytu z noclegu). Problematyka zarządzania innowacjami w przemyśle spotkań jest bardzo trudnym problemem badawczym. Wynika to z kilku przesłanek. Zagadnienie
  6. 6. Wprowadzenie 9 innowacji w usługach jest stosunkowo młodym obszarem badań, wymagającym dalszych prac nad tym tematem. Po drugie przemysł spotkań jest mało znanym rodzajem działalności gospodarczej, stąd niewiele jest opracowań naukowych na jego temat, nawet w literaturze międzynarodowej. Po trzecie wiedza o tej branży może być uzyskana przede wszystkim od strony podażowej rynku, tj. organiza- torów, profesjonalnych pośredników, agencji eventowych lub podwykonawców – w tym również dostawców usług noclegowych i cateringowych. Te wszystkie przesłanki sprawiły, że autorzy zdecydowali się na zastosowanie rzadkich w tej dziedzinie metod badawczych, takich jak wywiady pogłębione strukturyzo- wane oraz studia przypadków. Efekty przeprowadzonych analiz przedstawia- ją końcowe rozdziały książki (rozdział siódmy i ósmy). O ile powyższe metody są stosowane w naukach społecznych od wielu lat, o tyle w badaniach rynku tu- rystycznego i przemysłu spotkań są niemalże niespotykane. Przedstawiona monografia składa się z ośmiu rozdziałów poprzedzonych wstępem. Rozdział pierwszy – poświęcony teoretycznym aspektom przemysłu spotkań – skupia się na rozważaniach definicyjnych, rodzajach spotkań i wyda- rzeń, a także biurach kongresów i miejscach organizacji spotkań. Kolejny roz- dział to pogłębione studia literaturowe i dyskusja nad zarządzaniem innowacjami w przemyśle spotkań. W rozdziale trzecim autorzy koncentrują się na wysoko- specjalistycznych usługach biznesowych – ich funkcjach i znaczeniu. W rozdziale czwartym omówiono założenia metodyczne prowadzonych badań. W rozdziale piątym zaprezentowano czynniki współpracy podmiotów branży spotkań z do- stawcami wysokospecjalistycznych usług biznesowych. Kolejny rozdział zawiera wyniki analiz postrzegania innowacji przez podmioty przemysłu spotkań. W roz- dziale siódmym zaprezentowano wyniki analiz studiów przypadków dotyczą- ce wykorzystania innowacji w poszczególnych segmentach przemysłu spotkań. Efekty badań literaturowych i empirycznych uzupełniono o analizę perspektyw rozwoju przemysłu spotkań w najbliższych latach, wskazując na pewne trendy na rynku spotkań. Całość merytorycznie zamykają wnioski i rekomendacje. Ele- mentem uzupełniającym monografii jest obszerna bibliografia. Monografia jest skierowana do trzech głównych grup czytelników. Pierw- szą stanowią studenci rozwijający zainteresowania naukowe i zawodowe o tema- tyce branży spotkań i wydarzeń. Autorzy mają nadzieję, że niniejsza publikacja będzie stanowić doskonałe wprowadzenie w tematykę tej branży, jej strukturę, specyfikę oraz nowości organizacyjne i techniczne. Skierowana jest ona przede wszystkim do studentów kierunków: turystyka i rekreacja oraz gospodarka tu- rystyczna, zwłaszcza specjalności: turystyka biznesowa lub zarządzanie wy- darzeniami (event management), a także kierunków związanych z innowacjami. Drugą grupą czytelników są pracownicy nauki zgłębiający specyfikę innowacji, w szczególności w obszarze przemysłu spotkań i turystyki biznesowej. Bogaty materiał empiryczny oparty na wywiadach z praktykami oraz studia przypad- ków sprawiają, że publikacja ta może być ważnym materiałem źródłowym także dla praktyków z branży spotkań, eventowej oraz turystycznej. Autorzy pragną podziękować wszystkim przedstawicielom firm z przemy- słu spotkań z Krakowa za udział w badaniach i przekazanie cennych informacji pozwalających zrozumieć tworzenie innowacji w tej branży i współpracę z do- stawcami wysokospecjalistycznych usług biznesowych. Podziękowania należą się
  7. 7. Wprowadzenie10 również osobom zaangażowanym w pomoc przy zbieraniu materiałów do ana- liz studiów przypadków. W szczególności podziękowania kierujemy do panów Wojciecha Liszki – prezesa MPI Poland Club, Krzysztofa Celucha – kierownika Poland Convention Bureau, Tomasza Burzyńskiego – członka zarządu Nautica Incentive & Adventure oraz pani Ewy Woch – wiceprezesa (członka zarządu) w firmie Targi w Krakowie (operatora Expo Kraków). Podziękowania kierujemy również do pani Małgorzaty Przygórskiej-Skowron z całym zespołem z Kraków Convention Bureau za dotychczasową współpracę w obszarze analiz i rozwoju przemysłu spotkań w Krakowie. Składamy także serdeczne podziękowania za recenzję pracy i zawarte w niej cenne uwagi i sugestie pani dr hab. Teresie Żabiń- skiej, prof. UE w Katowicach. Wyrazy podziękowania za owocną i profesjonalną współpracę podczas procesu wydawniczego tej monografii kierujemy również do pani redaktor Doroty Ostrowskiej-Furmanek, która sprawowała opiekę nad niniejszą publikacją ze strony Wydawnictwa C.H. Beck. Autorzy mają nadzieję, że książka ta wypełni obecną w polskiej literaturze przedmiotu lukę pogłębionych badań nad zarządzaniem innowacjami w prze- myśle spotkań i ich relacji z praktyką gospodarczą.
  8. 8. Rozdział 1 Struktura przemysłu spotkań i wydarzeń 1.1. Istota przemysłu spotkań 1.1.1. Kwestie terminologiczne Przemysł spotkań odgrywa znaczącą rolę w funkcjonowaniu wszelkiego ro- dzaju podmiotów gospodarczych: stowarzyszeń, korporacji, instytucji, organiza- cji non-profit, podmiotów władzy rządowej i samorządowej, a nawet określonych grup społecznych. Jego początków można dopatrywać się w zasadzie już we wczesnych cywilizacjach (np. w Mezopotamii, starożytnych Chinach, Indiach, Egipcie, Grecji czy późniejszym Cesarstwie Rzymskim), kiedy to organizowano pierwsze spotkania związane głównie z realizacją zadań politycznych czy zawie- raniem transakcji handlowych. Przedstawiciele różnych środowisk: partnerów biznesowych, ekspertów, osób sprawujących władzę, naukowców czy prakty- ków w określonej dziedzinie, od zawsze odczuwali potrzebę wspólnych spotkań w celu np. wymiany informacji, odbycia szkolenia czy prezentacji swoich pro- duktów. Z tej racji można śmiało powiedzieć, że potrzeba spotkań wpisana jest niejako w naturę człowieka i prowadzonej przez niego działalności gospodarczej i pozagospodarczej, mimo że rola spotkań nie zawsze jest dostrzegana i sprecy- zowana w przedsiębiorstwach. Pojęcie przemysłu spotkań jako wierne tłumaczenie stosowanego na świecie terminu w języku angielskim meeting industry jest coraz powszechniej używane w literaturze. Zastępuje tym samym inne pojęcia, chociaż wciąż można odna- leźć synonimiczne traktowanie terminów, takich jak: branża spotkań, turysty- ka biznesowa, turystyka MICE, czy nawet turystyka MEEC. Jak wykażą dalsze rozważania, stawianie znaków równości między tymi pojęciami nie jest do koń- ca właściwe, gdyż można odnaleźć różnice w zakresach poszczególnych zjawisk (rodzajach spotkań, jakie obejmują). Najszerzej opisanym pojęciem stosowanym zamiennie z przemysłem spo- tkań jest turystyka biznesowa. W sferze terminologicznej od początku stwarza ona jednak problemy. Poczynając od podejścia, w którym wyjazdów powiąza- nych z pracą zawodową nie uznawano w ogóle za turystykę, jakie prezentował na przykład M. Boyer [Panasiuk (red.), 2006], aż do czasów współczesnych, kie-
  9. 9. Rozdział 1. Struktura przemysłu spotkań i wydarzeń12 dy to wątpliwości budzą zakresy kategorii turystyka biznesowa i przemysł spo- tkań [Berbeka i in., 2012]. Warto przy tym zaznaczyć, że Światowa Organizacja Turystyczna Narodów Zjednoczonych (United Nations World Tourism Organi- zation – UNWTO) dopiero w latach dziewięćdziesiątych XX wieku wyodrębniła turystykę biznesową spośród innych form turystyki, co stworzyło podstawy do rozważań teoretycznych na jej temat. Jednymi z najczęściej przytaczanych prób zdefiniowania są ujęcia S. Medlika oraz R. Davidsona, zgodnie z którymi tury- styka biznesowa interpretowana jest jako podróże odbywane przez pracowników i inne osoby w ramach ich pracy, obejmujące uczestnictwo w spotkaniach, konfe- rencjach i wystawach [Medlik, 1995; Davidson, Cope, 2003]. Takie ujęcie turystyki biznesowej jest przykładem behawioralnego nurtu definicyjnego. Liczne próby zdefiniowania tego zjawiska doprowadziły do sytuacji, w której identyfikuje się także drugi nurt: opisowo-wyliczający [Sidorkiewicz, 2011], gdzie uwaga skon- centrowana jest na przedmiotowym zakresie elementów wchodzących w skład pojęcia „turystyka biznesowa”. Zgodnie z tym ujęciem do turystyki biznesowej zalicza się wszelkie podróże odbywane przez pracowników i inne osoby w ramach pracy, obejmujące uczestnictwo w takich spotkaniach, jak: konferencje, kongresy, szkolenia, seminaria, targi, wystawy oraz imprezy motywacyjne [Instytut Tury- styki, 2003]. Jeszcze inna definicja, utrzymana w nurcie opisowo-wyliczającym tłumaczy turystykę biznesową jako dowolne, nierutynowe, zajęcia służbowe od- bywające się zazwyczaj w grupie, w skład których wchodzą spotkania grupowe (seminaria, konferencje), podróże motywacyjne, targi i wystawy oraz turystyka korporacyjna lub szeroko pojęte podróże służbowe podejmowane w ramach pracy zawodowej [Celuch, 2005]. Odchodząc od ww. nurtów, w definicjach zwraca się także uwagę na aspekty towarzyszące i uzupełniające podstawowy cel biznesowy. Przykładami takich ujęć są propozycje G. Gołembskiego oraz T. Łobożewicza i G. Bieńczyka, zgodnie z którymi turystykę biznesową interpretuje się jako wyjazdy o charakterze zawodowym, w celach handlowych i służbowych, w czasie których osoby wyjeżdżające korzystają z podstawowych usług turystycznych, a w czasie wolnym podejmują aktywność rekreacyjną, zaspokajając potrzeby wypoczynku, poznania i rozrywki [Gołembski (red.), 2002; Łobożewicz, Bieńczyk, 2001]. W podej- mowanych próbach scharakteryzowania turystyki biznesowej przydatne wydają się także cechy sformułowane przez W.W. Gaworeckiego, który określił: trudności oceny rozmiaru turystyki biznesowej w skali międzynarodowej, nietypowy cha- rakter akwizycji i poszukiwania potencjalnych klientów, określony model usługi, dochodowość i specjalizację oraz konieczność brania pod uwagę zmieniających się trendów inwestycyjnych w skali ogólnoświatowej [Gaworecki (red.), 2010]. Najczęściej spotykaną w literaturze polskiej klasyfikacją pozwalającą umiej- scowić turystykę biznesową jest propozycja R. Davidsona i B. Cope. Warto zazna- czyć, że swoją popularność zawdzięcza przede wszystkim sytuacji, w której przez długi czas była jedyną polskojęzyczną pozycją książkową traktującą w komplek- sowy sposób o turystyce biznesowej. Niemniej jednak nie umniejsza to jej wagi – autorzy w udany i uzasadniony merytorycznie sposób umiejscowili turystykę biznesową wśród podróży służbowych. Stworzyli w ten sposób typologię, któ- ra ze względu na swoją wartość weszła od 2006 roku do zaleceń metodycznych prowadzenia badań w zakresie turystyki biznesowej określonych przez UNWTO oraz stanowi do dzisiaj punkt wyjścia licznych rozważań teoretycznych dotyczą-
  10. 10. 131.1. Istota przemysłu spotkań cych tego rodzaju turystyki [por. Sidorkiewicz, 2011; Cieślikowski, 2014a; 2014b]. Davidson i Cope jako kategorię nadrzędną wyróżnili podróże służbowe (wszyst- kie wyjazdy, których cele związane są z pracą bądź interesami podróżującego) obejmujące: podróże indywidualne (realizowane w ramach obowiązków zawo- dowych i wynikający z tego fakt delegowania pracownika przez jego pracodaw- cę, do których zalicza się: prezentacje, konsultacje, badania i spotkania „jeden na jeden” – nieuwzględnione w badaniu) oraz turystykę biznesową (obejmują- cą spotkania, wyjazdy motywacyjne, podróże korporacyjne oraz targi i wysta- wy gospodarcze). Rozłączność powyższych kategorii wynika z odmienności ich cech. Podstawowymi z nich są: specyfika podróżującego służbowo (samotnie lub grupowo) i brak dowolności w wyborze docelowego miejsca podróży w indywi- dualnych podróżach służbowych (miejsca spotkań w ramach turystyki bizneso- wej są starannie i w przemyślany sposób wybierane). Podobnej próby klasyfikacji upatrywać można w rozważaniach J. Swarbrooke i S. Horner [2001]. Autorzy ci, podobnie jak Davidson i Cope, odmiennie traktują pojęcia podróży służbowych (business travel), w którym nacisk kładziony jest na aspekt przemieszczania się i turystyki biznesowej (business tourism), gdzie zwraca się uwagę na faktyczny cel podróży w inne miejsce aniżeli miejsce zamieszkania. Podkreślić należy, że kla- syfikacje te stanowią jedynie podstawę formułowania rozważań teoretycznych, dzięki którym autorzy (w tym również twórcy niniejszego opracowania) wysu- wają własne propozycje ujęcia powyższych pojęć. Kolejnym określeniem zaczerpniętym z języka angielskiego, do niedawna po- wszechnie stosowanym w opracowaniach zagranicznych i krajowych, był skrót MICE lub turystyka MICE. Nazwa skrótu powstała z połączenia pierwszych li- ter angielskich słów: Meetings, Incentive, Conventions, Exhibitions lub Meetings, Incentive, Congresses, Events, jednoznacznie wskazując kategorie spotkań, jakie obejmuje (spotkania i rozmowy służbowe, wyjazdy motywacyjne, kongresy i kon- ferencje oraz targi i wystawy/wydarzenia). Określenie to zdobyło dużą popular- ność w literaturze, jednakże ze względu na pewną niezręczność semantyczną tego skrótu w języku angielskim obserwuje się w ostatnich latach odchodzenie od po- wyższego określenia [Berbeka (red.), 2009, s. 13]. U osób niemających odpowiedniej wiedzy z zakresu turystyki biznesowej określenie MICE może bowiem tworzyć nie- właściwy obraz tego rynku, wpływając tym samym na obniżenie jego rangi w go- spodarce [Fullforms, 2013]. Przyczyną, dla której nazwa turystyki MICE traci na znaczeniu, jest także fakt powstawania coraz to nowych rodzajów spotkań, które wykraczają poza cztery wymienione rodzaje spotkań. W literaturze zagranicznej spotkać można także inne, bardzo podobne określenie, tzn. MEEC (Meetings, Expo- sitions, Events, Conventions), które bywa stosowane synonimicznie z MICE [por. Quinn, 2013], choć niektórzy autorzy podkreślają jego odrębność [por. Fenich, 2015; Fenich, 2014]. Autor ten uważa, że skala podróży motywacyjnych w przedsiębior- stwach zmniejszyła się, przekształcając się w inne rodzaje spotkań lub kongresów/ konferencji, jednakże bardziej ekskluzywnych. Porównując więc zakres rodzajo- wy spotkań wchodzących w skład tej kategorii, można zauważyć, że obejmuje on mniejszą liczbę kategorii, pomijając podróże motywacyjne, co wydaje się dysku- syjne. Pomimo nieznacznych różnic między tymi dwoma określeniami, podkreślić należy, że obydwie kategorie wchodzą w skład szerszych zakresów pojęciowych, takich jak turystyka biznesowa czy przemysł spotkań (rys.1.1).
  11. 11. Rozdział 1. Struktura przemysłu spotkań i wydarzeń14 Nieścisłości definicyjne, brak zgody co do zakresu rodzajowego spotkań w ra- mach poszczególnych kategorii oraz wciąż postępująca ewolucja branży spotkań są jednymi z powodów, dla których coraz powszechniejsze staje się stosowanie terminu „przemysł spotkań”. Rozumie się przez niego całokształt zjawisk i pro- cesów związanych z organizacją spotkań w danym miejscu i czasie [Borodako i in., 2014a]. Szczegółowa charakterystyka oraz wskazanie znaczenia przemysłu spotkań dla gospodarki (głównych beneficjentów) zaprezentowane zostaną w dal- szej części opracowania. Przyjęcie kategorii „przemysł spotkań” jest świadome, oparte na studiach li- teraturowych i konsultacjach z praktykami. Wprawdzie wywołuje sporo kontro- wersji i ma zagorzałych oponentów, ale wiele osób pracujących w branży oraz pracowników nauki uważa, że jest to istotny element gospodarki, podkreślając szczególnie jego znaczenie ekonomiczne, ale także społeczne, kulturowe oraz śro- dowiskowe. Liczne zestawienia, jak np. ICCA 50 statistics. A modern history of inter- national associations Meetings: 1963–2012 [2013] przedstawiają dynamiczny rozwój przemysłu spotkań w skali globalnej, a publikowane co rok raporty „Przemysł spotkań i wydarzeń w Polsce” [Poland Convention Bureau, 2013; 2014] czy raport „Ekonomiczne znaczenie przemysłu spotkań dla gospodarki Krakowa” [Boroda- ko i in., 2014a] ukazują rosnące znaczenie ekonomiczne tej branży także w skali kraju, regionów i poszczególnych miast. Drugie słowo tworzące określenie „przemysł spotkań” również ma ważne znaczenie z punktu widzenia definicyjnego i z tego tytułu wymaga wyjaśnie- nia. Spotkanie (w jęz. ang. meeting) to forma gromadzenia się w jednym miejscu i/lub w jednym czasie kilku lub wielu osób w celu dyskutowania, wymiany po- Rysunek 1.1. Relacja zakresu znaczeniowego turystyki bizne- sowej (podróży służbowych) i przemysłu spotkań Źródło: opracowanie własne. Podróżni indywidualni Lokalni uczestnicy spotkań Turystyka biznesowa (podróże służbowe) MICE MEEC Przemysł spotkań
  12. 12. 151.1. Istota przemysłu spotkań glądów, doświadczeń, debatowania, prezentowania produktów, dzielenia się wie- dzą i ideami oraz uczenia się i motywowania. Spotkanie może mieć jednorazowy charakter lub może być organizowane cyklicznie z określoną sezonowością. We- dług Convention Industry Council (CIC) spotkanie musi spełniać trzy kryteria formalne: powinno gromadzić minimum 10 uczestników na co najmniej cztery godziny, w specjalnie do tego celu wynajętym lub zakontraktowanym obiekcie/ miejscu [Borodako i in., 2014a]. Przyjęcie powyższych założeń determinuje, jakie rodzaje spotkań będą stanowiły przedmiot badania tej branży. Przemysł spotkań często stosowany jest jako synonim turystyki biznesowej. Odwołując się jednak do zakresu znaczeniowego (rys. 1.1) warto zaznaczyć pod- stawową różnicę powyższych pojęć. Turystyka biznesowa rozumiana jako syno- nim podróży służbowych obejmuje swym zakresem także indywidualne podróże służbowe, gdzie uczestnicy tych wyjazdów nie biorą udziału w spotkaniach (wg CIC), stanowiąc tym samym część niewspólną z przemysłem spotkań. Osoby te, kierując się swoim służbowym interesem, podróżują zazwyczaj w celu osobiste- go kontaktu z partnerem biznesowym. Z kolei przemysł spotkań obejmuje także część niewchodzącą w zakres turystyki biznesowej. Często bowiem organizowa- ne są spotkania o charakterze lokalnym, których uczestnicy nie są zmuszeni do podjęcia podróży lub nie wiąże się to dla nich z wyjazdem poza miejsce stałego zamieszkania i koniecznością noclegu. Wykluczone zostają tym samym cechy warunkujące wystąpienie turystyki. Spotkania te gromadzą w jednym miejscu lokalnych uczestników zazwyczaj osobiście zaangażowanych w dane zagadnie- nie lub zainteresowanych omawianą kwestią, mającą pośredni lub bezpośredni wpływ na nich samych lub ich otoczenie. Przykładem mogą tu być np. konsultacje społeczne organizowane przez dany urząd miasta związane z uchwaleniem pla- nu miejscowego zmieniającego dotychczasowe przeznaczenie terenów. Uczestni- kami tego typu spotkania są zazwyczaj mieszkańcy tego obszaru lub sąsiadujący z nim, aczkolwiek mogą to być również „turyści biznesowi” osobiście zaintere- sowani przeforsowaniem swoich interesów. Podsumowując zatem kwestie terminologiczne, można wyróżnić obszar, do którego zamiennie mogą być stosowane pojęcia turystyki biznesowej, turystyki MICE, branży spotkań czy przemysłu spotkań. Podejmując jednak rozważania o istocie tej branży, którą stanowi wspomniany obszar wspólny dla ww. termi- nów, najwłaściwsze i przysparzające najmniejszej liczby problemów jest stoso- wanie określenia „przemysł spotkań”. Należy jednak podkreślić, iż dotkliwie odczuwany jest brak uporządkowania w nazewnictwie. Powoduje to trudności w gromadzeniu wiarygodnych i porównywalnych statystyk, a co za tym idzie, precyzyjnym określeniu wpływu tej branży na inne dziedziny gospodarki po- szczególnych krajów. 1.1.2. Cechy i znaczenie przemysłu spotkań Gospodarczy punkt widzenia jest podstawą definicji, według której przemysł spotkań to sektor gospodarki związany z organizacją, promocją oraz zarządzaniem spotkaniami i wydarzeniami biznesowymi, w tym: kongresami, konferencjami, targami, wydarzeniami firmowymi oraz podróżami motywacyjnymi [Celuch,
  13. 13. Rozdział 1. Struktura przemysłu spotkań i wydarzeń16 2014a]. Odwołując się do treści zaprezentowanych w poprzedniej części, można stwierdzić, że zakres tego pojęcia zależy od przyjmowanego kryterium. Z punktu widzenia turystyki uwzględniamy tylko te wydarzenia, w których biorą udział przyjezdni. Natomiast z punktu widzenia przestrzennego (destynacji) przemysł spotkań obejmuje również imprezy gromadzące uczestników lokalnych, nawet wyłącznie mieszkańców. Jak już zostało wspomniane, pojęcie przemysłu spotkań jest określeniem wprowadzonym celowo dla podkreślenia rosnącego znaczenia tej bardzo zróżnicowanej branży, którą tworzą liczne podmioty zapewniające wyspecjalizowane usługi związane z zaplanowaniem, koordynacją, organizacją i wykorzystaniem konferencji, kongresów, targów, wystaw, eventów i wydarzeń różnych środowisk zawodowych [Wróblewski (red.), 2014]. Odmiennym ujęciem przemysłu spotkań od wyżej zaprezentowanych, a zwracającym uwagę na ko- rzyści płynące z organizacji spotkań jest definicja zaproponowana przez Meeting Professionals International. Zgodnie z nią jest to przemysł, który „projektuje, ko- ordynuje i zapewnia realizację grupowych przeżyć, które pozwalają rozwijać się społecznościom, organizacjom i przedsiębiorstwom w celu osiągania założonych przez nie celów” [Meeting Professionals International, 2014]. Rynek spotkań jest złożonym i rozdrobnionym rynkiem łączącym interesy wie- lu zainteresowanych stron. Tworzą go zarówno podmioty reprezentujące stronę podażową, tzn. dostawcy usług, popytową, czyli klienci, oraz pośrednicy. Wśród grona dostawców wskazać można: centra kongresowo-konferencyjne, bazę noc- legową, firmy transportowe, branżę gastronomiczną, atrakcje turystyczne, do- stawców usług audiowizualnych, scenografów, firmy dysponujące odpowiednim sprzętem do budowy stoisk wystawienniczych czy scen, tłumaczy oraz wielu in- nych podwykonawców świadczących usługi cząstkowe, często mające charakter rozrywkowy, wynajmowanych w związku z realizowanym programem spotka- nia, np. kuglarzy, pirotechników itp. Drugą stronę rynku reprezentują podmioty zgłaszające popyt na usługi organizacji spotkań, które w wyniku przygotowania i realizacji danego wydarzenia oczekują osiągnięcia konkretnych celów. Najczę- ściej wymienia się tu korporacje, stowarzyszenia oraz organizacje rządowe i poza- rządowe. Równie ważną grupą podmiotów występujących w przemyśle spotkań są pośrednicy. Mogą oni reprezentować zarówno klientów (zlecenie przygoto- wania danego spotkania), jak i dostawców (odpowiedzialność np. za marketing miejsca). W tym gronie najczęściej wymienia się profesjonalnych organizatorów konferencji i kongresów (Professional Congress/Conferences Organizer – PCO), organizatorów podróży motywacyjnych, firmy organizatorskie w miejscach do- celowych (Destination Management Companies – DCM), Convention Bureau (CB) oraz agencje zajmujące się wyszukiwaniem miejsc (Venue Finder Agency). Grono pośredników trzeba także powiększyć o podmioty wyszczególnione ze względu na charakter spotkania. Analizę można jeszcze bardziej uszczegółowić, wskazu- jąc na wewnętrzne struktury podmiotów powiązane ze spotkaniami czy wyda- rzeniami. J. Goldblatt [2002] wskazał 15 stanowisk menedżerskich wyróżnionych w ramach organizacji różnego rodzaju imprez, wykraczając poza przemysł spo- tkań czy turystykę biznesową: ƒƒ menedżer imprezy motywacyjnej, ƒƒ dyrektor cateringu, ƒƒ menedżer imprezy społecznej,
  14. 14. 171.1. Istota przemysłu spotkań ƒƒ menedżer kongresu, ƒƒ menedżer zjazdu rodzinnego, ƒƒ menedżer festiwalu, ƒƒ menedżer akcji charytatywnej (zbiórka funduszy), ƒƒ menedżer imprezy, wiecu, happeningu, eventu politycznego, ƒƒ menedżer imprezy związanej z działaniami public relations, ƒƒ menedżer akcji promocyjnej, ƒƒ menedżer zjazdu absolwentów, ƒƒ menedżer imprezy okolicznościowej (life-cycle event), ƒƒ menedżer imprezy sportowej, ƒƒ menedżer imprezy turystycznej, ƒƒ menedżer imprezy uniwersyteckiej. Biorąc pod uwagę fakt, że stale pojawiają się nowe rodzaje spotkań, można śmiało powiedzieć, że grupa ta będzie się nadal zwiększała. Przemysł spotkań to także organizacje i stowarzyszenia branżowe, które mogą reprezentować zarówno stronę popytową, jak i podażową, ale także łączą w sobie funkcje pośredników, podmiotów wspomagających i zarządzających funkcjono- waniem tej branży. Do najbardziej znanych międzynarodowych stowarzyszeń i organizacji branżowych należą: ICCA (International Congress and Convention Association), MPI (Meeting Professionals International), UIA (Union of Interna- tional Associations), IAPCO (The International Association of Professional Con- gress Organizers), SITE (The Society of Incentive and Travel Executives), JMIC (Joint Meetings Industry Council), PCMA (Professional Convention Management Association), AIPC (The International Association of Congress Centres) oraz UFI (Union des Foires Internationales). Oprócz ww. w Polsce funkcjonują również sto- warzyszenia i organizacje branżowe wspomagające krajową branżę spotkań. Do najbardziej aktywnych należą: Stowarzyszenie Konferencje i Kongresy w Polsce (SKKP), Stowarzyszenie Branży Eventowej (SBE), Stowarzyszenie Organizatorów Incentive Travel (SOIT), Polski Klub MPI (MPI Polan Club), SITE Poland, Polska Izba Przemysłu Targowego (PIPT), Poland Convention Bureau (PCB). Z uwagi na fakt, że szczegółowa charakterystyka powyższych stowarzyszeń i organizacji branżowych została opracowana w książce „Usługi specjalistyczne w turystyce biznesowej” [por. Borodako, Berbeka, Rudnicki, 2014d], w tym miejscu ograni- czono się jedynie do ich wymienienia. Połączenie tak szerokiego spektrum zainteresowanych stron powoduje, że po- szczególne destynacje podejmują aktywną politykę pozyskiwania imprez, zapew- niając tym samym przychody wielu podmiotom gospodarczym [Cheung, Law, 2002; O’Brien, Shaw, 2002]. Liczne badania [Lee, Back, 2005; Grado, Strauss, Lord, 1998] pokazują, że poszczególni gracze przemysłu spotkań uzyskują znaczne zy- ski, obsługując uczestników spotkań, co sprawia, że przemysł ten jest postrzegany jako bardzo dochodowa działalność dla danego regionu. Znaczenie ekonomicz- ne tej branży udowadniają liczby: podróżny biznesowy realizuje w miejscu do- celowym od 300 do 600% więcej wydatków niż typowy turysta [Business Events Council of Australia, 2013]. Z obliczeń International Congress and Convention As- sociation (ICCA) wynika, że konferencje międzynarodowe generują wydatek 678 dolarów na uczestnika dziennie [ICCA…, 2013]. Co więcej, każda złotówka wyda-
  15. 15. Rozdział 1. Struktura przemysłu spotkań i wydarzeń18 na w branży spotkań inicjuje szeroki zestaw interakcji gospodarczych, które przy- noszą dodatkowe skutki ekonomiczne (wydatki wtórne, zatrudnienie, dochody i podatki) w innych sektorach gospodarki danego regionu [Hu, Hiemstra, 1996]. Światowe Stowarzyszenie Przemysłu Targowego UFI szacuje, że 1 euro zapłaco- ne organizatorowi imprezy targowej za uczestnictwo prowadzi do wydatku od 7 do 10 euro w innych sektorach danego regionu [The Global Association…, 2010]. Kondycja przemysłu spotkań jest uwarunkowana, choć z pewnym przesunię- ciem czasowym, koniunkturą gospodarczą. Jednakże, jak podkreśla M.A. Massari [2009], spotkania odbywają się nawet w okresach spowolnienia gospodarczego. Dzieje się tak, gdyż branża ta cechuje się relatywnie małymi wahaniami koniunk- tury. Wnioski takie można wyciągnąć na podstawie analizy kondycji tej branży w obliczu kryzysu, kiedy notowano co prawda spadki liczby uczestników i licz- by imprez, jednak nie były one tak duże, jak początkowo zakładano, i nie trwały długo. Po drugie spotkania typu kongresy czy targi są organizowane zazwyczaj cyklicznie, w określonych odstępach czasowych, a proces ich przygotowania realizowany z dużym wyprzedzeniem – okres przygotowań może wynosić od jednego roku do nawet pięciu lat. Tym samym zapewnia to stabilność działania gestorom tego typu imprez i jednocześnie pozwala lepiej planować rozwój sprze- daży miejsc w hotelach i w innych obiektach. W celu zrozumienia mechanizmów determinujących przemysł spotkań war- to przyjrzeć się kryterium segmentacji rynku ze względu na instytucje inicju- jące spotkania konferencyjne. Z raportu ICCA wynika, że „inicjator decyduje, jaki rodzaj spotkania będzie organizowany oraz jaki rodzaj i zakres usług bę- dzie wymagany od kontrahenta (dostawcy)” [ICCA…, 2013]. ICCA wyodrębnia te segmenty w stosunku do spotkań międzynarodowych, jednak dotyczy to tak- że spotkań wewnątrzkrajowych. Podstawowe dwa rynki generujące spotkania wymieniono poniżej. ƒƒ Rynek korporacyjny (corporate market) – czyli związany z sektorem przed- siębiorstw, zlecenia ze strony różnych firm, także banków i innych instytucji finansowych. Cechą charakterystyczną spotkań zlecanych na tym rynku jest relatywnie szybki termin realizacji, nieprzewidywalność zleceń i zależność od sytuacji gospodarczej. ƒƒ Rynek niekorporacyjny (non-corporate market) – w nieco węższym ujęciu traktowany także jako rynek stowarzyszeń (association market) obejmujący zlecenia od wszelkiego rodzaju stowarzyszeń i organizacji, związany z międzynarodowymi organizacjami rządowymi i pozarządowymi. Cechą opisującą ten segment rynku jest m.in. fakt, że decyzje związane z organizacją podejmowane są zazwyczaj z dużym wyprzedzeniem, przy współudziale wielu osób. Co więcej, koniunktu- ra gospodarcza nie ma wpływu na decyzję o wydarzeniu, jednakże długi okres przygotowania warunkuje konieczność pozyskiwania wcześniejszych wpłat od uczestników i dotacji od sponsorów. Jak można zauważyć, podejmowanie decyzji dotyczących organizacji spotkań w firmach i instytucjach zlecających ich organizację ma charakter decyzji na ryn- ku nabywców instytucjonalnych, a więc jest głęboko przemyślane, realizowane po gruntownej analizie rynku, często zespołowej [Kremic, Tukel, Rom, 2006]. Na skłonność do organizacji spotkań korporacyjnych mają wpływ zarówno egzo- geniczne uwarunkowania koniunkturalne, na które popyt w turystyce bizneso-
  16. 16. 191.1. Istota przemysłu spotkań wej jest bardzo wrażliwy, jak i sytuacja finansowa przedsiębiorstwa. Wiele firm, zwłaszcza o charakterze typowo korporacyjnym, uznaje spotkania i wydarzenia za narzędzie zarządzania relacjami z personelem jak i z partnerami biznesowy- mi oraz systematycznie przeznacza na nie znaczne środki. Jednakże oczekiwania wobec efektywności jak i skuteczności wyjazdów/wydarzeń są wysokie. Stąd też oferowany produkt musi być w pełni zgodny z potrzebami i oczekiwaniami za- mawiającego, być najwyższej jakości i mieć wartość adekwatną do ceny, a nawet wyższą. Jednym z kluczowych aspektów przemysłu spotkań staje się wobec tego drobiazgowe planowanie imprez pod względem organizacyjnym, merytorycz- nym i towarzyskim, gdzie nieodzowne są elementy zaskoczenia i niecodzien- ności. Implementacja innowacji jest czynnikiem, który niewątpliwie wspomaga kreatywną stronę spotkań, przyczyniając się do osiągnięcia „efektu wow” wśród uczestników, stąd też ich znaczenie powinno być dostrzeżone przez podmioty odpowiedzialne za organizację spotkań. Istotne wydaje się także, że poza korzyściami ekonomicznymi odnoszonymi przez liczne organizacje i instytucje zaangażowane w przemysł spotkań, podmio- ty te przyczyniają się do transferu wiedzy, technologii i innowacji. Wśród zjawisk charakteryzujących współczesny przemysł spotkań wymienić można profesjona- lizację, a jej źródłem jest także współpraca z podmiotami świadczącymi wysoko- -specjalistyczne usługi dla biznesu (KIBS) [por. Borodako, Berbeka, Rudnicki, 2014c]. Na temat przemysłu spotkań powstało już wiele publikacji zwłaszcza w lite- raturze zagranicznej, a liczba podejmowanych badań stale się zwiększa. Opisy- wane obszary badawcze dotyczą różnych zagadnień powiązanych z przemysłem spotkań. Problemami, które m.in. znajdują się w kręgu zainteresowań badaczy, są czynniki determinujące wybór destynacji jako miejsca organizacji spotkań [Crouch, Louviere, 2004; Crouch, Ritchie, 1998; Hu, Hiemstra, 1996; Lee, Back, 2005; Kim, Kim, 2003; McCartney, 2008; Sangpikul, Kim, 2009; Kachniewska, 2014]. Zrozumienie kryteriów wyboru danej lokalizacji w procesie poszukiwania i organizacji spotkania jest ważnym zagadnieniem zarówno z punktu widzenia kupujących (np. korporacji, stowarzyszeń, organizacji), jak i dostawców usług (centrów konferencyjno-kongresowych, przedstawicieli władz rządowych i sa- morządowych, izb handlowych czy branży noclegowej). Dla kupujących miejsce organizacji imprezy decyduje o sukcesie lub porażce danego spotkania [Crouch, Ritchie, 1998]. Dla dostawców usług (zwłaszcza bazy noclegowej) przeprowadzo- ne z powodzeniem spotkanie przynosi znaczące zyski i satysfakcję z dobrze wy- konanego zadania [Clark, McCleary, 1995]. Badaniami uzupełniającymi to ważne zagadnienie, jakim jest dobór odpowiedniego miejsca, są m.in. poziom i czynniki wpływające na satysfakcję oraz zadowolenie z wyboru określonej destynacji jako gospodarza spotkania [Oh, Kim, Hong, 2009; Rutherford, Umbreit, 1993], analizy porównawcze i charakterystyka planistów spotkań [Hye-Rin, McKercher, Kim, 2009; Jago, Deery, 2005; Toh, Peterson, Foster, 2007; Weber, 2001], analizy modeli ich zachowań i czynników wpływających na percepcję planistów w wyborze da- nej destynacji [Getz, 2008] oraz wykorzystania technologii w organizacji imprez [Kim, 2009; Kim, Park, 2009; Wang, Hwang, Fesenmaier, 2006]. Jednym z problemów, które współcześnie wpływają bezpośrednio na prze- mysł spotkań, jest cięcie kosztów przez przedsiębiorstwa i poszukiwanie innych sposobów kontaktu z partnerem biznesowym oraz załatwiania interesów aniżeli
  17. 17. Rozdział 1. Struktura przemysłu spotkań i wydarzeń20 w formie tradycyjnych spotkań. Z tego tytułu zauważa się rosnące wykorzystanie telekonferencji, wideokonferencji oraz webinariów wśród kontrahentów [Enbysk, 2008]. Zastosowanie rozwiązań opartych na możliwościach Internetu przynosi korzyści w postaci zmniejszenia kosztów prowadzonej działalności, z jednocze- sną realizacją funkcji i celów wpisanych w naturę przemysłu spotkań [Frost and Sullivan Inc., 2008]. Redukcja kosztów wraz z rosnącą potrzebą spotkań skłania osoby zatrudnione w tej branży do poszukiwania innowacji i implementacji no- wych rozwiązań technologicznych (IT). Postęp technologiczny wywiera także wpływ na uczestników tradycyjnych spotkań. Współczesne pokolenie oczeku- je mniejszych spotkań, bardziej kameralnych, z wykorzystaniem nowoczesnych rozwiązań technicznych i technologicznych przy znacznym wykorzystaniu po- tencjału, jaki stwarzają sieci społecznościowe [Kovaleski, 2008, Dahlroth, 2008]. Standardem jest obecnie powszechny dostęp do Internetu, wykorzystanie aplikacji mobilnych i zdalny dostęp do materiałów przygotowanych przez organizatorów. Co więcej, podejmowane są próby aktywizacji uczestnictwa, jak np. selfie pre- legenta z uczestnikami, które następnie trafiają do mediów społecznościowych, rozpowszechniając tym samym „nieformalne” efekty danego spotkania (więcej o innowacjach w przemyśle spotkań w dalszej części opracowania). 1.2. Kluczowe rodzaje spotkań i wydarzeń Przemysł spotkań jest branżą bardzo rozbudowaną i zróżnicowaną. Powo- dem jest nie tylko liczba podmiotów wchodzących w jego skład (co zostało opi- sane w poprzedniej części opracowania), ale także zdywersyfikowanie spotkań i wydarzeń tworzących ten rynek. Różnorodność tematów poruszanych podczas spotkań doczekała się nawet swojego własnego określenia w branży – SMERF, pochodzącego od pierwszych liter angielskich słów: social, military, educational, re- ligious, funeral, oznaczających tematykę społeczną, wojskową, edukacyjną, religij- ną oraz pogrzebową. Określenie to ma na celu podkreślenie faktu, że spotkania biznesowe mogą dotyczyć każdego zagadnienia, w zależności od branży, w któ- rej są organizowane. Przyjęcie za kryterium wytycznych CIC oraz MPI dotyczących spotkania, tj. zgromadzenie co najmniej 10 osób, na minimum 4 godziny, w specjalnie wynaję- tym do tego miejscu, implikuje konieczność uwzględnienia szerokiego spektrum spotkań zaliczanych do tej branży. Niewątpliwie dużo prostszym rozwiązaniem z punktu widzenia statystycznego i przejrzystości terminologicznej byłoby przy- jęcie jednego wspólnego określenia – „spotkania”. Można jednakże zauważyć znaczne różnice w ich tematyce, wielkości, celach, miejscu przeprowadzenia, procesie organizacji oraz w szeregu innych kryteriów mających wpływ na osta- teczny kształt spotkania. Podobnie zauważyć można brak zgodności definicyj- nej dotyczącej pojęcia „wydarzenia”. Liczne próby zdefiniowania podejmowane są już od wczesnych lat dziewięćdziesiątych XX wieku [Goldblatt, 1998], ujmując je jako „wyjątkowy moment w czasie, określony poprzez ceremonię i rytuał, za- spokajający czyjeś potrzeby”. Brak jednak jednej powszechnie przyjętej definicji, co powoduje, że w literaturze przedmiotu jest ono różnie pojmowane – raz jako odrębna kategoria, obok przemysłu spotkań, innym razem jako pojęcie nadrzędne
  18. 18. 211.2. Kluczowe rodzaje spotkań i wydarzeń i wówczas „wydarzenia (spotkania) biznesowe” są jednym z rodzajów wydarzeń. Na potrzeby niniejszego opracowania (nie zagłębiając się bardziej w rozważania teoretyczne dotyczące natury wydarzeń) określenia te traktowane są jako syno- nimy. W związku z tym poczyniony przegląd literatury [Astroff, Abbey, 2011; Fenich, 2014; Fenich, 2015; van der Wagen, White, 2010; Rogers, 2013] oraz prakty- ka gospodarcza umożliwiły wytypowanie najważniejszych rodzajów wydarzeń tworzących przemysł spotkań. ƒƒ Kongresy – spotkania o charakterze ekonomiczno-administracyjnym zwo- ływane w celu rozwiązania kwestii o tematyce politycznej, handlowej, naukowej, religijnej, technologicznej, medycznej oraz innych. Często organizowane z dużym wyprzedzeniem przez organizacje i stowarzyszenia krajowe lub międzynarodowe albo pod ich patronatem. Ze względu na duży nakład pracy związany z przy- gotowaniem, często wymagają fachowego wsparcia ze strony profesjonalnego organizatora kongresów. Cechami charakterystycznymi są także: organizacja raz na kilka lat, znaczna liczba uczestników pochodzących z całego świata (od kilkuset do kilku tysięcy), stosunkowo długi czas trwania (kilka dni), podniosły charakter. Ze względu na istotność problemów poruszanych w trakcie trwania kongresu, efekty w postaci raportów lub innych publikacji są szeroko rozpowszechniane, zwłaszcza w środowisku związanym z daną branżą. ƒƒ Konferencje – to spotkania przedstawicieli danej branży w celu prezentacji i omówienia kluczowych problemów. Zazwyczaj organizowane pod określonym tematem przewodnim, dotyczącym szczegółowego zagadnienia, w związku z czym gromadzą profesjonalistów z danej dziedziny lub osoby wyraźnie zainteresowane daną problematyką. Konferencja może być przygotowana przy wsparciu pośred- nika, np. PCO, jak również samodzielnie przez dane przedsiębiorstwo dowolnej branży, stowarzyszenie czy jednostkę administracji publicznej. Spotkanie tego typu nie musi być organizowane regularnie, aczkolwiek często się zdarza, że odbywają się one z określoną cyklicznością. Konferencje jako spotkania biznesowe są mniej liczne (do 200–250 osób) od kongresów, gdzie liczba osób biorących udział w wy- darzeniu tego typu jest powyżej 200–250 osób (granica umowna, powszechnie przyjęta) [por. Sidorkiewicz, 2011]. Zazwyczaj trwają od 1 do 3 dni. ƒƒ Zgromadzenia/konwencje – to spotkania formalne delegatów (np. przed- stawicieli administracji rządowej, samorządowej, określonej grupy społecznej lub zawodowej) w celu przekazania informacji na temat danej sytuacji, omówienia potencjalnych rozwiązań oraz podjęcia decyzji co do kierunków przyszłych działań. Konwencje mają zazwyczaj charakter polityczny, handlowy, naukowy lub legislacyjny. Cechą charakterystyczną jest znaczna liczba uczestników, którzy mają formalne prawo, by przemawiać i głosować w sprawach związanych z tema- tem obrad. Mogą być organizowane na zasadach jednej głównej sesji oraz kilku mniejszych, uzupełniających spotkań w grupach panelowych. ƒƒ Zgromadzenie ogólne – to wpisany w działalność statutową organizacji lub przedsiębiorstwa organ zbierający się w regularnych odstępach czasu w celu prezentacji osiągniętych wyników (finansowych oraz wielkości produkcji) za dany okres (zwykle pokrywający się z datą poprzedniego zgromadzenia, np. za miniony rok). Często nazywany także „walnym zgromadzeniem”, gdzie informacja o miej- scu i czasie jego realizacji jest wcześniej rozsyłana do wszystkich uprawnionych do przybycia uczestników wraz z góry ustalonym harmonogramem przebiegu.
  19. 19. Rozdział 1. Struktura przemysłu spotkań i wydarzeń22 ƒƒ Forum – spotkanie charakteryzujące się wzajemnym prezentowaniem po- glądów, zazwyczaj prowadzone przez osoby zasiadające w panelu lub moderatora dyskusji. Podczas trwania tego typu spotkania oczekuje się znacznego udziału publiczności, a pytania mogą być zadawane zarówno przez osoby prowadzące, jak i ze strony publiczności. Dwóch wiodących mówców może mieć odmienne od siebie poglądy na dany temat, gdzie rozwiązania tych dylematów oczekują od uczestników zgromadzonych na spotkaniu. Najbardziej znanym przykładem tego typu spotkania w Polsce jest Forum Ekonomiczne odbywające się co rok z początkiem września w Krynicy-Zdrój. ƒƒ Sympozjum – to rodzaj spotkania swoją formułą przypominające forum, jednakże w tym przypadku postępowanie wydaje się być bardziej sformalizo- wane. Sympozjum to spotkanie grup ekspertów wyspecjalizowanych w danej dziedzinie wiedzy, podczas którego prezentowane są np. najnowsze wyniki badań (np. z zakresu medycyny) w celu opracowania zaleceń dotyczących problemów wynikających z dyskusji. ƒƒ Seminarium – to rodzaj spotkania dedykowanego głównie małym gru- pom uczestników (od 10 do 50 osób), które w znacznym stopniu umożliwiają prowadzącemu i uczestnikom nawiązanie dyskusji w celu wymiany poglądów i doświadczeń. Dyskusja ta jest zazwyczaj moderowana przez jednego lidera. Zdarza się, że są to spotkania specjalistów z różnych dziedzin, reprezentujących różne obszary wiedzy, których zadaniem jest rozwiązanie danego problemu będącego celem spotkania. Ta forma spotkania w przypadku wzrostu liczby uczestników ewoluuje w kierunku sympozjum lub forum. ƒƒ Szkolenie – rodzaj spotkania, podczas którego uczestnik poznaje, uzy- skuje wiedzę, umiejętności lub podnosi czy uzupełnia kwalifikacje już zdobyte (zawodowe lub inne). Ważnym aspektem szkolenia jest przyswajanie wiedzy w wymiarze teoretycznym jak i sprawności praktycznych. Istotną rolę w procesie szkolenia odgrywa osoba trenera jako prowadzącego, przedstawiającego uczest- nikom materiały do opanowania. Szkolenia mogą być: – otwarte – dostępne dla wszystkich chętnych; udział w nich jest dobro- wolny, – zamknięte – organizowane na potrzeby konkretnego podmiotu (np. szkolenie pracowników konkretnego przedsiębiorstwa, członków organizacji), na szkolenia tego typu uczestnicy są kierowani przez organizatora (pracodawcę), – wewnętrzne (wewnątrzzakładowe) – prowadzone przy pomocy własnej kadry szkoleniowej zakładu pracy, – zewnętrzne – prowadzenie szkolenia zakład pracy zleca wyspecjalizo- wanym firmom szkoleniowym. ƒƒ Warsztaty – jedna z form kształcenia prowadzonych podczas zajęć prak- tycznych doskonalących umiejętności pożądane z punku widzenia wykonywanej pracy. Przeprowadzane zazwyczaj w małych grupach (do 15 osób), które muszą poradzić sobie z danym zagadnieniem. W tej formie spotkania nacisk kładzie się na czynny udział uczestników, którzy poddawani są treningowi w celu nabycia biegłości w zakresie określonych zachowań. Podkreśla się wartość dodaną zajęć empirycznych przeprowadzonych w miejscu, w którym jest wykonywany proces, w przeciwieństwie do zajęć prowadzonych w sali szkoleniowej.
  20. 20. 231.2. Kluczowe rodzaje spotkań i wydarzeń ƒƒ Podróże motywacyjne – ekskluzywne podróże organizowane do atrakcyj- nych turystycznie regionów (zazwyczaj poza dużymi aglomeracjami miejskimi), finansowane przez pracodawców w celu nagrodzenia pracowników za osiągane wyniki oraz zmotywowania ich do lepszej i wydajniejszej pracy. ƒƒ Targi i wystawy gospodarcze – obejmujące prezentację produktów material- nych lub usług zaproszonej publiczności, w celu poinformowania zwiedzających o nowych produktach oraz zwiększenia ich sprzedaży. Przybierają postać targów/ wystaw branżowych (B2B) lub skierowanych do szerokiej publiczności (B2C), gdzie wstęp może być odpłatny lub darmowy. Różnorodność (tematyczna i organizacyjna) oraz liczba wyróżnionych kategorii spotkań przysparzają problemów z zakresu gromadzenia danych w celu sporzą- dzania porównywalnych statystyk. Z tego względu UNWTO [2008] we współpra- cy z MPI, ICCA oraz Reed Travel Exhibitions, w ramach przedsięwzięcia Global Meeting Initiative (GMI), wyróżniło trzy rodzaje spotkań obejmujących główne obszary działań tego przemysłu dla celów statystycznych, tj.: ƒƒ kongresy, konwencje, konferencje i seminaria, ƒƒ targi i wystawy, ƒƒ imprezy motywacyjne. Opierając się na dokumentach Eurostatu [2000], możliwy jest dalszy podział imprez przyjęty w GMI z punktu widzenia rodzaju instytucji goszczącej lub pro- mującej dane spotkanie na: spotkania nieformalne, spotkania biznesowe oraz kon- gresy i konferencje, z czego ta kategoria została podzielona jeszcze na: publiczne konferencje i wykłady, konferencje rządowe, walne zgromadzenia, konwencje oraz kongresy naukowe. W przeprowadzanych badaniach mających na celu określenie ekonomiczne- go znaczenia przemysłu spotkań dla gospodarek poszczególnych krajów można spotkać także inne próby klasyfikacji, będące modyfikacjami wyżej zaprezento- wanych [PricewaterhouseCoopers, 2012]: ƒƒ wydarzenia korporacyjne/spotkania biznesowe, ƒƒ kongresy, konferencje, konwencje, ƒƒ targi i wystawy, ƒƒ podróże motywacyjne, ƒƒ inne spotkania. Również w zakresie statystyk gromadzonych w Polsce Poland Convention Bu- reau postanowiło dostosować metodykę badań do zaleceń organizacji międzyna- rodowych i w tym celu wyodrębniło cztery grupy spotkań i wydarzeń: ƒƒ konferencje/kongresy, ƒƒ wydarzenia korporacyjne, ƒƒ wydarzenia motywacyjne, ƒƒ targi/wystawy. Zagadnieniem, na które warto zwrócić uwagę, jest wielokrotne pojawienie się w wymienionych klasyfikacjach kategorii „wydarzenie korporacyjne” (corporate event). Przez pojęcie to rozumie się następujące rodzaje spotkań: konferencje, tar- gi, wystawy, seminaria, spotkania biznesowe, działania z zakresu „team building”, golf jako formę załatwiania interesów i nawiązywania kontaktów biznesowych, konferencje prasowe, spotkania sieciowe, podróże motywacyjne, ceremonie otwar- cia, imprezy typu „product launch” mające na celu pokazanie i promocję nowego
  21. 21. Rozdział 1. Struktura przemysłu spotkań i wydarzeń24 produktu przedsiębiorstwa, spotkania VIP, imprezy zespołowe (o charakterze integracyjnym), spotkania udziałowców, ceremonie oraz imprezy motywacyjne. Można zauważyć, że niektóre z wymienionych kategorii pokrywają się z omówio- nymi wcześniej rodzajami spotkań, co świadczy o bardzo płynnych granicach między poszczególnymi spotkaniami oraz o ich umowności. 1.3. Geneza i rola Convention Bureau Instytucje noszące nazwę Convention Bureau historycznie wywodzą się z USA, ich amerykański pierwowzór nosił nazwę Convention and Visitors Bureaus (CVB). Kategoria ta była przez S. Medlika tłumaczona jako: Biuro Odwiedzających i Kon- gresów [Medlik, 1995, s. 17]. W polskiej literaturze definicja Convention Bureau (CB) została przedstawio- na w publikacji Stowarzyszenia Konferencje i Kongresy [2005, s. 3] jako organi- zacja non-profit reprezentująca destynacje, zapewniająca profesjonalne wsparcie organizatorom spotkań, konferencji, kongresów. Obecnie najczęściej przytaczaną definicją, uznawaną przez branżę związaną z przemysłem spotkań oraz zaakceptowaną przez wszystkie branżowe stowarzysze- nia włączające się w przemysł spotkań na świecie, jest definicja Convention Industry Council: Convention and Visitors Bureaus są organizacjami non-profit odpowie- dzialnymi za reprezentowanie poszczególnych destynacji i przyczyniającymi się do ich rozwoju w długim okresie dzięki realizacji odpowiedniej strategii turystyki. CVB są zwykle finansowane ze składek członkowskich, podatków oraz dota- cji samorządowych. Członkami CVB są organizacje, które dostarczają produkty i usługi organizatorom spotkań (hotelom, restauracjom, PCO itp.). Termin CVB preferowany jest w USA i w Australii, w innych krajach jest to CB [Celuch, 2005, s. 16]. Należy jednakże wskazać różnicę pomiędzy CVB i CB. Otóż CVB powo- ływane są do obsługi odwiedzających dane miasto w ogóle (podróżujących dla przyjemności) i turystyki biznesowej. Mają w związku z tym w swojej strukturze organizacyjnej dwa działy do obsługi tych segmentów. Natomiast CB koncentru- ją się na obsłudze segmentu biznesowego. Convention and Visitors Bureaus są zazwyczaj organizacjami członkowskimi, łączącymi podmioty biznesowo związane z turystyką, spotkaniami i wydarze- niami. Dla odwiedzających CVB są jak klucze do miasta. Jako bezstronne źródło mogą działać jak broker albo oficjalny punkt kontaktowy dla innych Conven- tions, planistów wydarzeń, tour operatorów i samych odwiedzających. Pomagają planistom w przygotowaniu spotkań i wydarzeń oraz zachęcają turystów – biz- nesowych i innych – do odwiedzania lokalnych historycznych, kulturowych i re- kreacyjnych obiektów [Lee, Close, Love, 2010, s. 266]. W polskiej literaturze Convention Bureau wciąż jeszcze nie ma powszechnie przyjętego odpowiednika. Problem stanowi nawet pisownia – zgodnie z zasada- mi języka francuskiego liczba mnoga słowa „bureau” to: bureaux, w języku an- gielskim dodawana jest zwyczajowo litera s: bureaus. W Polsce spotyka się nazwę Biuro Kongresów, Biuro Kongresów i Konferencji, Biuro Kongresów i Spotkań. Naszkicowanie historycznego tła powstania organizacji Convention Bureau wymaga cofnięcia się do końca XIX wieku, bowiem początek funkcjonowania tego
  22. 22. 251.3. Geneza i rola Convention Bureau typu organizacji koncentrujących wysiłki na ściąganiu turystów i biznesmenów do swych miast to rok 1888, kiedy w Milwaukee, w USA, powstało Association for Advancement of Milwaukee, mające właśnie wspomniany charakter. Kolejne lata przynosiły lokalne inicjatywy w USA, aż do roku 1897, kiedy to powstało Detro- it Convention and Businessmen’s League [Ford, Peeper, 2007]. Jej celem stała się wspólna promocja miasta jako miejsca odbywania spotkań, bez względu na ich tematykę i charakter. Wartość pozyskiwania spotkań i wydarzeń oraz możliwość ich goszczenia już wtedy okazała się znacząca, a osoby zaangażowane w tę inicja- tywę rozpoczęły wspólne działania związane z promocją miasta i ukazywania jego walorów pod kątem spotkań ludzi świata biznesu, gospodarki czy polity- ki. Szczególną postacią był dziennikarz M.J. Carmichael, którego artykuł z 1896 roku stał się inspiracją do powołania Detroit Convention and Businessmen’s Le- ague, a osobiste zaangażowanie w działalność od momentu, gdy objął funkcję jej sekretarza, były istotnym czynnikiem sukcesu [Ford, Peeper, 2007]. Inicjatywa rozpoczęta w Detroit była również bodźcem do dalszego rozwoju i powstawania podobnych organizacji na terenie całych Stanów Zjednoczonych. W USA funkcjonuje obecnie ponad 2500 organizacji Convention and Visitors Bureaus. Wiele z nich to podmioty, które są odpowiedzialne za promocję danego miasta lub regionu (okręgu, stanu) zarówno pod kątem biznesowych, jak i indy- widualnych turystów [Park, Lehto, Morrison, 2008]. Jeśli chodzi o Europę, za początek działania CB można uznać rok 1950, kiedy to powstało Munich Bureau w Niemczech, jedna z pierwszych tego typu insty- tucji na Starym Kontynencie. Należy więc zauważyć, że Europa w stosunku do Stanów Zjednoczonych miała pół wieku opóźnienia we wprowadzaniu omawia- nych rozwiązań instytucjonalnych. Kolejne biura otwarto w Montreux, Bernie, Londynie i Wiedniu. Natomiast w Polsce dopiero w 2002 roku powstała Fundacja Promocji Turysty- ki Biznesowej Convention Bureau – Wrocław jako organizacja non-profit działają- ca przy Urzędzie Miasta Wrocławia. Trzeba więc zauważyć, że było to pół wieku później niż w Europie Zachodniej, a ponad wiek w stosunku do USA. W ciągu kolejnych lat w Polsce powołano do życia organizacje, które swoim charakterem odpowiadały funkcjonowaniu jednostek typu Convention Bureau – zob. tabela 1.1. Tabela 1.1. Chronologia powstawania organizacji typu Convention Bureau w Polsce Rok Miasto/Zasięg Nazwa organizacji (założyciele) 2002 Wrocław Convention Bureau – Wrocław – organizacja non-profit przy Urzędzie Miasta Wrocławia 2002 Polska Convention Bureau of Poland (obecnie: Poland Conven- tion Bureau Polskiej Organizacji Turystycznej) 2003 Warszawa Warsaw Convention Bureau – jednostka budżetowa Urzę- du Miasta Stołecznego Warszawa 2004 Kraków Krakow Convention Bureau (Biuro Kongresów Kraków) w ramach Wydziału Promocji i Turystyki Urzędu Miasta Krakowa
  23. 23. Rozdział 1. Struktura przemysłu spotkań i wydarzeń26 Rok Miasto/Zasięg Nazwa organizacji (założyciele) 2005 Poznań Poznań Convention Bureau (PCB – Biuro Kongresów i Spotkań) – do kwietnia 2007 roku działało w ramach Wydziału Rozwoju Miasta, następnie w ramach Biura Kształtowania Relacji Społecznych; od 2013 roku jako Poznańska Lokalna Organizacja Turystyczna 2005 Bydgoszcz Bydgoszcz Convention Bureau (Biuro Kongresów i Kon- ferencji) w ramach Wydziału Promocji Urzędu Miasta Bydgoszczy, następnie Bydgoskiego Centrum Informacji 2005 Gdańsk Gdańsk Convention Bureau (Gdańska Organizacja Tury- styczna) 2007 Toruń Toruń Convention Bureau Copernicus w ramach struktur Lokalnej Organizacji Turystycznej w Toruniu (nie istnieje od 2012 roku) 2009 Katowice Convention Bureau Katowice w ramach Urzędu Miasta Katowice 2009 Szczecin Fundacja Convention Bureau Szczecin (nie istnieje) 2010 Kielce Convention Bureau Kielce Izba Gospodarcza Grono Targowe Kielce 2011 Wrocław Convention Bureau Dolny Śląsk, przy Dolnośląskiej Orga- nizacji Turystycznej 2013 Łódź Łódź Convention Bureau (Biuro Promocji, Turystyki i Współpracy z Zagranicą) w ramach Departamentu Ko- munikacji Społecznej i Zdrowia Urzędu Miasta Łodzi Źródło: opracowanie własne. Należy zauważyć, że powyższe rozwiązania instytucjonalne są relatywnie nowe, często nietrwałe, odmienne w poszczególnych miastach, już same nazwy są zróżnicowane. Wszystkie polskie Convention Bureau można podzielić na dwie zasadnicze kategorie: organizacje publiczne oraz stowarzyszenia i fundacje. Przykładem pierwszej z nich są Poland Convention Bureau w ramach Polskiej Organizacji Tu- rystycznej, Warsaw Convention Bureau w obrębie Urzędu Miasta Warszawy czy Kraków Convention Bureau w Urzędzie Miasta Krakowa. Natomiast charakter sto- warzyszenia bądź fundacji mają: Gdańska Organizacja Turystyczna (członkowie: Urząd Miasta Gdańsk i przedstawiciele branży turystycznej) – Gdańsk & Region Convention Bureau, Poznańska Lokalna Organizacja Turystyczna (członkowie: Urząd Miasta Poznań i przedstawiciele branży turystycznej) – Poznań Convention Bureau, Izba Gospodarcza „Grono Targowe Kielce” (członkowie: Urząd Miasta Kielce i przedstawiciele branży turystycznej, reklamowej, wydawniczej, wysta- wienniczej) – Kielce Convention Bureau, Fundacja Promocji Turystyki Biznesowej Convention Bureau – Wrocław (fundatorzy: gmina Wrocław, Wrocławskie Przed- siębiorstwo Hala Ludowa Sp. z o. o.), Stowarzyszenie Dolnośląska Organizacja Turystyczna – komisja branżowa Convention Bureau Dolny Śląsk [Celuch, 2013]. Ford i Peeper [2008] wskazują na trzy kluczowe różnice pomiędzy organiza- cjami Convention and Visitor Bureaus w Stanach Zjednoczonych i poza nimi: roz- miar (biura i destynacji), założyciele oraz charakterystyka działalności.
  24. 24. 271.3. Geneza i rola Convention Bureau Czynnikiem różnicującym jednostki CB jest ich struktura i związana z nią sy- tuacja prawna danej organizacji. Analiza form prawnych CB na świecie pozwala zidentyfikować funkcjonowanie Convention Bureau jako organizacji: ƒƒ publicznych, ƒƒ prywatnych, ƒƒ partnerstwa publiczno-prywatnego. W organizacjach publicznych, czyli tych, które są podległe i zależne od władz krajowych, regionalnych lub lokalnych, układ zależności determinuje sposób finan- sowania. W sytuacji gdy budżet jest w 100% finansowany przez organy publiczne, działania marketingowe mogą być autonomiczne i nie muszą być konsultowane z lokalną branżą. Może to wywoływać problemy, ponieważ celem statutowym Convention Bureau jest pozyskiwanie spotkań dla destynacji, czyli reprezento- wanie usługodawców szczególnie ukierunkowanych na klienta biznesowego. W ramach modelu funkcjonowania Convention Bureau opartego na struktu- rze publicznej zdarzają się również organizacje, które pomimo swojej zależności od lokalnych władz posiadają także radę doradczą (advisory board), złożoną z pro- fesjonalistów zajmujących się na co dzień obsługą spotkań biznesowych, w tym reprezentantów: hoteli, agencji eventowych, obiektów konferencyjnych, firm transportowych czy wyższych uczelni. Przykładem tego rodzaju organizacji jest Mexico Convention Bureau [Khan, 2008]. Kolejnym typem organizacji są prywatne instytucje oparte najczęściej na modelu członkowskim, a członkami są zazwyczaj prywatni przedsiębiorcy. Ich głównym celem jest budowa wizerunku, promocja oraz pozyskiwanie spotkań i wydarzeń dla danej destynacji. Może nią być miasto, region lub państwo. Model członkowski bazuje przeważnie na partycypacji opartej na przyjętej kategoryzacji podmiotów, np. ze względu na ich obrót, przychody, liczbę obsługiwanych go- ści czy obszar działania. Na tej podstawie kalkulowane są składki członkowskie, a ich wielkość jest proporcjonalna do założonych kryteriów. Convention Bureau działające na zasadzie organizacji prywatnej często promuje tylko swoich człon- ków, co jest bodźcem dla innych do przyłączania się do ich grona. Przykładem tego rodzaju organizacji jest The Greater Miami Convention & Visitors Bureau [Park, Lehto, Morrison, 2008]. Trzecim modelem funkcjonowania Convention Bureau jest organizacja o cha- rakterze partnerstwa publiczno-prywatnego. Zazwyczaj tego typu instytucje łączą środki przeznaczane na ich działalność z budżetów miasta, regionu lub państwa oraz członków zrzeszonych w danej organizacji lub/i podmiotów prywatnych działających w branży spotkań lub poza nią, lecz zainteresowanych pozyska- niem kontaktów i działaniami biznesowymi skierowanymi do delegatów, firm czy stowarzyszeń zlecających spotkania. Przykładem tego rodzaju organizacji są: Estoril Convention Bureau, Vienna Convention Bureau, które jest częścią Vienna Tourist Board, jednak na budżet składają się środki od miasta, Izby Handlowej oraz sponsorów [Bártfai, 2011]. Innym przykładem jest German Convention Bu- reau, którego budżet zasilany jest przez rząd, regiony i prywatnych członków. Obserwacja polskiego rynku pozwala zauważyć jeszcze inny model funk- cjonowania Convention Bureau. Prywatne firmy zakładają CB i promują je jako podmiot regionalny czy miejski. Jako przykład można wskazać Jordan Congress Bureau czy Mazury Convention Bureau.
  25. 25. Rozdział 1. Struktura przemysłu spotkań i wydarzeń28 Globalny wzrost konkurencji pomiędzy destynacjami powoduje powstawanie organizacji, które mają tej sytuacji sprostać poprzez promowanie miejsc: miast, regionów, a nawet krajów. W tym zakresie Destination Marketing Organisation (DMO), do których można także zaliczyć Convention Bureaus, odgrywają coraz istotniejszą rolę [Park, Lehto, Morrison, 2008]. Historyczna obserwacja funkcji pełnionych przez dwa powyższe typy instytucji pozwala stwierdzić, że niekiedy zamieniają się one rolami czy tworzą alianse funkcjonalne. Znamienny jest fakt, że w 2005 roku Association of Convention and Visitors Bureaus (IACVB) prze- kształciła się w Destination Marketing Association International (DMAI) [The Future of Destination…, 2008]. Convention Bureaus częściowo przejmują rolę miasta w zakresie promocji. Co do funkcji miasta, w literaturze spotkać można na przykład koncepcję Malotcha miasta jako maszyny generującej wzrost – „city as the machine of growth”. Miasto powinno być przedsiębiorcze (entrepreneurial city) [Harvey, 1989] i konkurencyjne (competiti- ve state) [Jessop, 2002], bowiem wymaga tego globalny konkurencyjny rynek i takie są oczekiwania zlokalizowanych na jego terenie podmiotów. Stąd powoływanie przez władze miast lub motywowanie do powstawania Convention Bureaus, które mogą stać się instytucjami ułatwiającymi osiąganie powyższych celów. Do podstawowych zadań Convention Bureaus należy pozyskiwanie spotkań i wydarzeń, w tym: kongresów, konferencji czy wydarzeń korporacyjnych oraz podróży motywacyjnych, jak również zdobywanie informacji dzięki analizie ryn- ku. To ostatnie zadanie jest szczególnie ważne, bowiem informacje służą przygo- towaniu strategii rozwoju oraz promocji destynacji, nie tylko w zakresie turystyki. Bardzo ważnym działaniem CB jest skuteczna promocja miejsca. Efekty działania CB można mierzyć m.in. liczbą zorganizowanych spotkań i wydarzeń na danym terenie. Skuteczność osiągania celów przez poszczególne CB uzależniona jest od kom- petencji pracowników: wiedzy, kreatywności, innowacyjności [Ford, Peeper 2009]. Muszą oni wykorzystywać zaawansowane techniki multimedialne i najnowsze rozwiązania komunikacyjne. Wszystkie powyższe cele i zadania są również osiągane przez polskie Conven- tion Bureaus. Podkreślając ich specyfikę, K. Celuch wymienia podstawowe dzia- łania polskich CB [Celuch, 2013]: ƒƒ wspieranie rozwoju turystyki biznesowej na szczeblu lokalnym, regional- nym i narodowym, ƒƒ wypracowanie spójnego i całościowego obrazu danego miasta jako atrak- cyjnego dla turystyki biznesowej, ƒƒ odpowiadanie na zapytania ofertowe (request for proposal), ƒƒ organizowanie wizyt studyjnych dla organizatorów spotkań i wydarzeń biznesowych oraz prasy branżowej, ƒƒ prowadzenie rekomendacji organizatorów spotkań i wydarzeń biznesowych, ƒƒ opracowywanie i wydawanie materiałów promocyjnych związanych z lo- kalnym przemysłem spotkań, ƒƒ prowadzenie statystyk spotkań i wydarzeń biznesowych oraz zbieranie danych od podmiotów zajmujących się obsługą klientów biznesowych, ƒƒ tworzenie i aktualizacja baz danych związanych z organizatorami spotkań i wydarzeń biznesowych,
  26. 26. 291.4. Miejsca spotkań i wydarzeń ƒƒ współpraca z ośrodkami akademickimi, ƒƒ udział w międzynarodowych imprezach targowych, ƒƒ współpraca z międzynarodowymi organizacjami i stowarzyszeniami, ƒƒ zapewnienie profesjonalnego i bezstronnego doradztwa przy organizacji spotkań i wydarzeń biznesowych. Podsumowując, należy stwierdzić, że działania Convention Bureaus w Polsce mają charakter marketingowy, sprowadzają się do promocji poszczególnych re- gionów turystycznych podczas wydarzeń targowych, organizacji podróży stu- dyjnych oraz koordynacji prezentacji w kraju i za granicą. CB stosują aktywną promocję za pomocą Internetu i mediów społecznościowych. Niektóre jednostki biorą udział w międzynarodowych inicjatywach. Większość CB zaangażowana jest w rozwój programu Ambasadorów Kongresów Polskich, który skierowany jest do świata nauki i poprzez niego wyróżniane są osoby pozyskujące między- narodowe kongresy dla Polski. Znaczenie CB rośnie wraz ze wzrostem roli przemysłu spotkań. Poszczegól- ne CB mają już swoją markę, są rozpoznawalne w kraju i za granicą. Powstanie Convention Bureaus w Polsce na początku ubiegłej dekady było innowacją orga- nizacyjną na rynku przemysłu spotkań. 1.4. Miejsca spotkań i wydarzeń Spotkania i wydarzenia realizowane są w określonych miejscach, przede wszystkim w obiektach, choć mogą także odbywać się w terenie otwartym. Przez obiekty służące organizacji spotkań rozumie się budynki, zespoły budynków lub urządzeń terenowych, które dysponują możliwościami organizowania spotkań, a jedną z ich funkcji jest udostępnianie pomieszczeń i urządzeń dla organizacji spotkań [Turystyka biznesowa… 2003, s. 48]. Wśród obiektów szczególnie predesty- nowanych do organizacji spotkań i wydarzeń wymienić należy: ƒƒ centra kongresowe i konferencyjne, ƒƒ hale wielofunkcyjne, ƒƒ centra szkoleniowe z zakwaterowaniem, ƒƒ obiekty wystawiennicze, ƒƒ hotele z salami konferencyjnymi. G.G. Fenich i B.M. Bordelon [2008] dzielą obiekty wykorzystywane w prze- myśle spotkań na centra kongresowe i inne publiczne obiekty rozrywkowe, do których zaliczają wyżej wymienione, ale również uwzględniają w tej zbiorowo- ści teatry, amfiteatry, tory wyścigowe, a więc obiekty służące z założenia impre- zom o innym charakterze. W literaturze podkreśla się, że gestorzy obiektów są jednymi z trzech głów- nych aktorów na rynku przemysłu spotkań, obok stowarzyszeń i uczestników [Kim, Park, 2009; Oppermann, Chon, 1997, s. 178–191]. Ogólnie obiekty mogą być własnością publiczną, prywatną lub publiczno-pry- watną, co ma wpływ na rodzaj organizowanych spotkań. Szacuje się, że w USA 36% ogółu centrów kongresowych jest własnością prywatną [Fenich, Bordelon, 2008]. Omawiane obiekty są także zróżnicowane, jeśli chodzi o podmiot zarządzający. Wspomniani Fenich i Bordelon twierdzą, że determinuje on efektywność działa-

×