Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Mikroekonomi 2

15,588 views

Published on

Ligjerata nga lenda Mikroekonomi 2

Published in: Education
  • Login to see the comments

Mikroekonomi 2

  1. 1. TREGU Mikroekonomi 2 Ermon Cervadiku
  2. 2. Përmbajtja • Ndërtimi i një modeli ekonomik, optimizimi dhe ekuilibri • Lakorja e kërkesës, ofertës, ekuilibri i tregut • Statika krahasuese • Lloje (institucione ekonomike) tjera të alokimit të apartamenteve: – Monopolisti diskriminues, monopolisti i zakonshëm dhe kontrolli i qerasë • Eficenca Pareto dhe ekuilibri në afatë të gjatë
  3. 3. Ndërtimi i një modeli • Modeli i një dukurie shoqërore • Paraqitje e thjeshtësuar e realitetit – Harta • Paraqitje e thelbit të dukurisë duke lënë anash detajet e panevojshme • Detajet supozohen të pandryshueshme • Modeli mund të bëhet më realistik duke përfshirë detajet e lëna anash më parë
  4. 4. Ndërtimi i një modeli • Tregu i apartamenteve në qytetin e studentit • Dy lloj apartamentesh: 1. Apartamente afër universitetit – më të preferuar 2. Apartamente më larg universitetit – qasje më e vështirë (udhëtim me autobus, biçikletë, etj) • Pyetjet – Si përcaktohet çmimi i apartamenteve afër universitetit? – Kush do t’i marrë ato? • Supozimi: apartamentet janë identike
  5. 5. Optimizimi dhe ekuilibri • Për të analizuar sjelljen njerëzore duhet një kornizë • Ekonomiks - korniza ndërtohet mbi dy parime bazë 1. Parimi i optimizimit – njeriu zgjedhë kombinimin më të mirë për konsum që mund ta sigurojë 2. Parimi i ekuilibrit – çmimet ndryshojnë derisa sasia që kërkohet barazohet me sasinë që ofrohet
  6. 6. Lakorja e kërkesës • Supozim 1: kemi vetëm një person që për arsye të caktuara është i gatshëm dhe në gjendje të jap çmimin maksimal prej 500Euro • Supozimi 2: një person tjetër është i gatshëm dhe në gjendje të paguaj 490 Euro • Çfarë ndodhë nëse çmimi është 494 Euro? • Çmimi rezervë – paraqet çmimin maksimal që një person është i gatshëm ta paguaj
  7. 7. Lakorja e kërkesës • Nëse çmimi do të ishte p*, atëherë numri i apartamenteve që do të kërkohen me qera do të jetë numri i personave të cilët kanë çmim rezervë më të lartë apo të barabartë me çmimin p* • Këtë mund ta paraqesim grafikisht përmes lakores së kërkesës që tregon raportin në mes të kërkesës dhe çmimit
  8. 8. Lakorja e kërkesës 500 490 480 … Çmimi rezervë (Euro) Lakorja e kërkesës – Pjerrësi ngative: me rritjen e cmimit kërkesa zvogëlohet Numri i apartamenteve0 1 2 3 …
  9. 9. Lakorja e kërkesës 500 490 480 … Çmimi rezervë (Euro) Lakorja e kërkesës – Pjerrësi ngative: me rritjen e cmimit kërkesa zvogëlohet Numri i apartamenteve0 1 2 3 …
  10. 10. Lakorja e ofertës • Supozimi 1: numër i madh i qeradhënësve të cilët janë të interesuar për cmimin më të lartë që mund të ofrohet në treg • Supozimi 2: treg me konkurrencë • Supozimi 3: informata të plota
  11. 11. Lakorja e ofertës • Supozimi 4: afati i shkurtër, prandaj oferta është fikse – Pavarësisht nga cmimi i njëjti numër I apartamenteve do të ofrohet për qera, pasiqë në afat të shkurtër nuk mjafton koha për ndërtimin e apartamenteve të reja
  12. 12. Lakorja e ofertës 500 490 480 … Çmimi rezervë (Euro) Lakorja e ofertës – afat i shkurtër: pavarësisht nga cmimi, oferta mbetet e njëjtë Numri i apartamenteve0 S
  13. 13. Ekuilibri në treg • Në ekuilibër nuk ka arsye për të ndryshuar sjelljen • Me cmimin p* numri i apartamenteve të kërkuara është I barabartë me atë të apartamenteve të ofruara • Oferta është e barabartë me kërkesën • Cka nëse p<p*? • Cka nëse p>p*?
  14. 14. Ekuilibri në treg 500 490 480 … Çmimi rezervë (Euro) Lakorja e ofertës Numri i apartamenteve0 S p* Lakorja e kërkesës p>p* p<p*
  15. 15. Ekuilibri në treg • Në ekuilibër nuk ka arsye për të ndryshuar sjelljen • Nëse p<p*, kërkesa do të jetë më e madhë se oferta, prandaj cmimi do të rritet • Nëse p>p*, oferta do të jetë më e madhe se kërkesa, prandaj cmimi do të zvogëlohet • Përgjigja: të gjithë ata që janë të gatshëm dhe në gjendje të paguajnë p* do të marrin apartamente afër universitetit
  16. 16. Statika krahasuese • Si ndryshon çmimi ekuilibrues nëse ndryshon situata në treg? – Krahasimi mes dy ekuilibrave statikë • Supozim 1: rritet oferta në treg • Rezultat: kur rritet oferta, çmimi ekuilibrues bie. • Supozim 2: apartamentet shndërrohen në banesa kolektive • Rezultat: kërkesa dhe oferta zvogëlohen me të njëjtën masë, prandaj çmimi ekuilibrues mbetet i njëjti
  17. 17. Statika krahasuese 500 490 480 … Çmimi rezervë (Euro) Numri i apartamenteve0 S p* D S1 p*1 Ɛ Ɛ1
  18. 18. Statika krahasuese 500 490 480 … Çmimi rezervë (Euro) Numri i apartamenteve0 S p* D S1 p*1 Ɛ Ɛ1 Ɛ2
  19. 19. Statika krahasuese • Çka nëse qeveria lokale fillon aplikimin e tatimit në qera në vlerë prej 50 Euro për apartament? • Cili është supozimi në bazë këtij modeli?
  20. 20. Monopolisti diskriminues • Supozim: një person është pronar I të gjitha apartamenteve (ose bashkëpunim në m es të disa pronarëve) – MONOPOL • Shitje përmes ankandit – Diskriminim i blerësve përmes çmimit (në bazë të çmimit rezervë të tyre) – Duke maksimizuar profitin monopolisti realizon alokimin e njëjtë të apartamenteve sikur në rrethana të konkurrencës së plotë
  21. 21. Monopolisti i zakonshëm • Supozim: Monopolisti duhet t’i shesë të gjitha apartamentet me të njëjtin çmim • Nëse ulë çmimin, mund të shesë më shumë apartamente, por kjo nuk nënkupton gjithsesi fitim më të madh • Nën supozimin se nuk ka kosto, monopolisti do të tentojë të mbajë çmimin në nivelin që i siguron atij të hyra maksimale
  22. 22. Monopolisti i zakonshëm 500 490 Çmimi rezervë (Euro) Numri i apartamenteve0 S pˆ D S1 Ɛ
  23. 23. Kontrolli i qerasë • Supozim: autoritetet komunale kanë vendosur çmimin tavan pmax i cili është më i ulët se sa çmimi ekuilibrues në konkurrencë të plotë • Rezultat: teprica në kërkesë • Çfarë ndodh, nëse oferta nuk është e barabartë me kërkesën? • A do t’i marrin njerëzit e njëjtë apartamentet?
  24. 24. Mënyra më e mirë e alokimit • Tregu me konkurrencë • Monoplosti diskriminues • Monopolisti i zakonshëm • Kontrolli i qerasë • Çka nënkupton fjala “më e mirë”? • Cilat kritere duhet përdorur për të krahasuar këto mënyra? – Eficienca Pareto
  25. 25. Eficienca Pareto (eficienca ekonomike) • Kriter për krahasimin e rezultateve të institucioneve të ndryshme ekonomike • Definicion: Nëse mund të përmirësojmë situatën e disa personave pa e përkeqësuar situatën e asnjë personi tjetër, atëherë kemi Pareto përmirësim – Rrjedhimisht, situata në të cilën nuk ka hapësirë për Pareto përmirësim quhet Eficienca Pareto
  26. 26. Ekuilibri në afat të gjatë • Supozim: në afat të gjatë oferta mund të ndryshojë • Nëse ndryshon oferta, atëherë shtrohet pyetja sa persona do të marrin apartamente varësisht nga institucioni ekonomik • Cila nga institucionet ekonomike do të mundësojnë Efiçiencën Pareto? •
  27. 27. KUFIZIMI BUXHETOR Mikroekonomi 2 Ermon Cervadiku
  28. 28. Kufizimi Buxhetor • Kufizimi buxhetor • Tiparet e zonës buxhetore • Vija buxhetore dhe si ndryshon ajo • Variabla njësi • Taksat, subvencionet dhe racionimi
  29. 29. Kufizimi Buxhetor • Bashkësia e zgjedhjeve konsumatore paraqet kombinimin e produkteve dhe shërbimeve që i ka në dispozicion konsumatori • Ç'është kufizimi buxhetor • Supozim: kemi vetëm dy produkte në dispozicion, çmimet e tyre si dhe buxhetin e konsumatorit – Bashkësia e konsumit (x1, x2) ose shkurtimisht X – Çmimet (p1, p2) – Buxheti m • Kufizimi buxhetor – p1 x1+ p2 x2≤m.
  30. 30. Kufizimi Buxhetor • Zona buxhetore: – Bashkësia e konsumit të cilën konsumatori është në gjendje ta blejë me çmimet dhe buxhetin e dhënë – p1 x1+ p2 x2≤m • Supozim: supozojmë që X paraqet bashkësinë e të gjitha produkteve dhe shërbimeve tjera që konsumatori mund t’i konsumojë gjegjësisht pjesa e mbetur e të hyrave • Atëherë, kufizimi buxhetor: – p1 x1+ x2≤m
  31. 31. Tiparet e Zonës Buxhetore • Vija buxhetore – Tërësinë e bashkësive konsumatore që kushtojnë saktësisht m: • p1 x1+ p2 x2=m • Zona buxhetore: – Bashkësia e konsumit të cilën konsumatori është në gjendje ta blejë me çmimet e dhëna dhe buxhetin e dhënë
  32. 32. Zona dhe Vija Buxhetore Pjerrësia e vijës buxhetore= - (p1/p2) Pikëprerja horizontale=m/p1 Zona buxhetore Pikëprerja vertikale= m/p2
  33. 33. Vija Buxhetore • p1 x1+ p2 x2=m nga kjo rrjedhë se • x2=(m - p1 x1)/p2 • Kjo formulë tregon se sa njësi të produktit 2 duhet të konsumojë konsumatori për të realizuar kufizimin buxhetor nëse konsumon x1 njësi të produktit 1. • Shembull: – Nëse shpenzohen të gjitha të hyrat për produktin 2, atëherë mund të blihen m/p2 njësi (pikëprerja me boshtin vertikal) – Nëse shpenzohen të gjitha të hyrat për produktin 1, atëherë mund të blihen m/p1 njësi (pikëprerja me boshtin horizontal) – Për të paraqitur grafikisht vijën buxhetor, vetëm bashkoni pikëprerjet mes vete
  34. 34. Vija Buxhetore • Pjerrësia e vijës buxhetore “- (p1/p2)” matë normën e zëvendësimit të produktit 1 me produktin 2 sipas çmimeve të tregut – matë koston opurtune të konsumit të produktit 1
  35. 35. Ndryshimet e Vijës Buxhetore • Kur ndryshojnë të hyrat dhe çmimet në treg, atëherë ndryshon edhe vija buxhetore • Supozim 1: nëse rriten të ardhurat, vija buxhetore zhvendoset djathtas paralel me vijën paraprake dhe pjerrësia nuk ndryshon • Supozim 2: nëse dyfishohen çmimet e produkteve, vija buxhetore zhvendoset majtas paralel me vijën paraprake dhe pjerrësia nuk ndryshon
  36. 36. Ndryshimet e Vijës Buxhetore – rritja e të hyrave Pjerrësia e vijës buxhetore= - (p1/p2) Pikëprerja horizontale=m/p1 Zona buxhetore Pikëprerja vertikale= m/p2 Vija buxhetore
  37. 37. Ndryshimet e Vijës Buxhetore: dyfishimi i çmimeve • Vija buxhetore: p1 x1+ p2 x2=m • Nëse dyfishohen çmimet, atëherë: • 2*p1 x1+ 2*p2 x2=m • Kjo është e njëjtë me përgjysmimin e të hyrave • p1 x1+ p2 x2=m/2
  38. 38. Ndryshimet e Vijës Buxhetore: dyfishimi i çmimeve Pjerrësia e vijës buxhetore= - (p1/p2) Pikëprerja horizontale=m/p1 Zona buxhetore Pikëprerja vertikale= m/p2 Vija buxhetore
  39. 39. Variabla njësi • p1 x1+ p2 x2=m • Kur pjesëtojmë të dy anët me p2 është e njëjtë me • (p1/p2)x1+ x2=m/p2 • Kur pjesëtojmë të dy anët me m është e njëjtë me • (p1/m)x1+ (p2/m)x2=1
  40. 40. Tatimet, Subvencionet dhe Racionimi • Politika ekonomike ndikojnë në kufizimin buxhetor përmes tatimeve • Akciza paraqet tatimin që i paguhet shtetit për çdo njësi të produktit x • Ç'farë ndodhë kur shteti vendos akcizë mbi produktin x? – Konsumatori: akciza paraqet çmim më të lartë, p*=p1+t – Ç'farë ndodhë më kufizimin buxhetor?
  41. 41. Tatimet, Subvencionet dhe Racionimi • Tatimi ad valorem (mbi vlerë dhe jo sasi): paraqet përqindjen e çmimit që i paguhet shtetit si tatim • Ç'farë ndodhë kur shteti vendos tatim ad valorem mbi produktin 1? – Konsumatori: tatimi ad valorem paraqet çmim më të lartë, p*=p1(1+τ)=p1+ p1*τ – Ç'farë ndodhë me kufizimin buxhetor?
  42. 42. Tatimet, Subvencionet dhe Racionimi • Subvencioni në sasi: shuma që shteti ia jep konsumatorit për njësi të produktit 1 • Ç'farë ndodhë kur shteti ndanë subvencione për sasi për produktin 1? – Konsumatori: subvencioni ulë çmimin, p*=p1-s – Ç'farë ndodhë më kufizimin buxhetor?
  43. 43. Tatimet, Subvencionet dhe Racionimi • Subvencioni në vlerë: përqindja e çmimit që shteti ia jep konsumatorit për produktin 1 • Ç'farë ndodhë kur shteti ndanë subvencione në vlerë për produktin 1? – Konsumatori: subvencioni ulë çmimin, p*= p1(1- σ)=p1- p1*σ – Ç'farë ndodhë më kufizimin buxhetor?
  44. 44. Tatimet, Subvencionet dhe Racionimi • Tatimet ndikojnë në rritjen e çmimit • Subvencionet ndikojnë në uljen e çmimit • Në të dy rastet ndryshon pjerrësia e vijës buxhetore
  45. 45. Tatimet, Subvencionet dhe Racionimi • Racionimi: kur shteti e kufizon nivelin e konsumit të produktit 1
  46. 46. Tatimet, Subvencionet dhe Racionimi x1 Zona buxhetore x2 Vija buxhetore ˉx1 Bashkësia e zgjedhjeve konsumatore që jemi në gjendje t’i blejmë, por nuk lejohet Zona buxhetore
  47. 47. Tatimet, Subvencionet dhe Racionimi x1 Zona buxhetore x2 Vija buxhetore ˉx1 Zona buxhetore Shteti kombinon tatimin me racionim Pjerrësia e vijës buxhetore= - (p1/p2) Pjerrësia e vijës buxhetore= - {(p1+t)/p2)}
  48. 48. Ndryshimet e Vijës Buxhetore • Çka nëse kemi inflacion prej rreth 5% edhe në produkte edhe në të hyra?
  49. 49. PREFERENCAT Mikroekonomi 2 Ermon Cervadiku
  50. 50. Përmbajtja • Preferencat e konsumatorit • Supozimet mbi preferencat e konsumatorit • Lakoret e indiferencës • Karakteristikat e Lakoreve të Indiferencës • Preferencat normale • Lloje të ndryshme lakoresh indiference • Norma marxhinale e zëvendësimit • Interpretimet e normës marxhinale të zëvendësimit dhe sjellja e saj
  51. 51. Preferencat e Konsumatorit • Analiza e zgjedhjes konsumatore nënkupton jo vetëm listën e të gjitha produkteve dhe shërbimeve, por edhe përgjigjet në “ku”, “kur” dhe “në çfarë rrethanash” • Supozim: dy bashkësi të konsumit (x1, x2) dhe (y1, y2) – Rreptësisht preferohet: • Varësisht nga niveli i dëshirueshmërisë ndaj njërës apo tjetrës bashkësi, njëra rreptësisht preferohet ndaj tjetrës: (x1, x2) > (y1, y2) ose (y1, y2) >(x1, x2) – Dobët preferohet: • Varësisht nga niveli i dëshirueshmërisë ndaj njërës apo tjetrës bashkësi, njëra preferohet apo konsumatori është indiferent ndaj bashkësive: (x1, x2) ≥ (y1, y2) ose (y1, y2) ≥(x1, x2) – Indiferent: • Nëse niveli i njëjtë i dëshirueshmërisë, indiferent ndaj tyre: (x1, x2) ~(y1, y2)
  52. 52. Supozimet mbi Preferencat e Konsumatorëve • Aksioma: 1. Komplete (konsumatori mund të zgjedh) • Supozojmë që çdo bashkësi konsumi mund të krahasohet me një tjetër: (x1, x2) ~(y1, y2) ose… 2. Refleksive • Supozojmë që çdo bashkësi konsumi është po aq e mirë sa vetë bashkësia: (x1, x2) >~(x1, x2) 3. Transitive • Supozojmë që nëse (x1, x2) >~(y1, y2) dhe (y1, y2) >~(z1, z2) atëherë rrjedhë se (x1, x2) >~(z1, z2) • Nëse shkelet kjo aksiomë, atëherë nuk do të ketë zgjedhje optimale
  53. 53. Lakoret e Indiferencës • Preferenca e një konsumatori (zgjedhja) në mes bashkësive të ndryshme të produkteve dhe shërbimeve mund të ilustrohet përmes lakores së indiferencës. • Lakorja e indiferencës paraqet bashkësi të ndryshme të produkteve që sigurojnë nivelin e njëjtë të kënaqësisë (dobisë) së konsumatorit. – Ajo tregon kombinimet e produkteve që i sigurojnë konumatorit nivel konstant të dobisë.
  54. 54. Lakoret e Indiferencës U1 . x2 x1 Lakorja e indiferencës: Bashkësi konsumi indiferente ndaj (x1, x2) x1 x2 Dobët preferohet: Bashkësi konsumi që vetëm dobët preferohen ndaj (x1, x2)
  55. 55. Lakoret e Indiferencës Z U1U2 . x2 x1 Nëse X rreptësisht preferohet daj Y; Nëse X~Z dhe Y~Z, atëherë X~Y; Këto dy supozime janë në kundërshtim me njëra tjetrën. Y X. . Prandaj, lakoret e indiferencës që japin nivele të ndryshme të kënaqësisë nuk priten
  56. 56. Rastet Ekstreme: Lakoret e Indiferencës • Zëvendësuesit perfekt: – Dy produkte janë zëvendësues perfekt kur një konsumator është i gatshëm të zëvendësojë njërin produkt me tjetrin me normë konstante (2 lapsa të kuq me 2 lapsa të kaltër) – Konsumatori është indiferent ndaj çfarëdo kombinimi mes lapsave të kuq dhe të kaltër që japin gjithsej 4 lapsa – Lakoret e indiferencës janë paralele ndaj njëra tjetrës dhe kanë pjerrësinë të barabartë me -1
  57. 57. Zëvendësuesit Perfekt Pica U1 U2 U3 6 4 2 Sandwich
  58. 58. Rastet Ekstreme: Lakoret e Indiferencës • Plotësuesit perfekt: – Dy produkte janë plotësues perfekt kur konsumohen në proporcion të caktuar – Nëse kemi 10 këpucë të majta dhe 10 të djathta (10,10), nëse shtojmë një këpucë të majtë (11,10) konsumatori do të jetë indiferent • Këpuca e majtë shtesë nuk i nevojitet asgjë pa të djathtën – Lakoret e indiferencës janë drejtëza normale në njëra tjetrën.
  59. 59. Plotësuesit Perfekt Këpucë të djathta U1 U2
  60. 60. “E keqja” • Një produkt është i keq kur konsumatori nuk e pëlqen • Supozim: – Konsumatorit i pëlqen pershuta por jo kërpudhat në pica – Atëherë duhet që në pica të ketë pak më shumë pershutë për ta kompensuar konsumatorin • Lakorja e indiferencës ka pjerrësi pozitive
  61. 61. “E keqja” Përshutë U1 U2 U3 Kërpudha
  62. 62. “Neutrali” • Një produkt është një e mirë neutrale atëherë kur konsumatorit nuk i bëhet vonë për të • Supozim: – Konsumatorit i pëlqen përshuta – Nuk i bëhet vonë për kërpudha • Sa më shumë përshutë, kënaqësia më e madhe • Sasia shtesë e kërpudhave nuk i jep kënaqësi shtesë
  63. 63. “Neutrali” Përshutë U1 U2 U3 Kërpudha
  64. 64. “Kënaqësia” • Situata kur një bashkësi e konsumit konsiderohet si më e mira • Sa më afër kësaj bashkësie, aq më mirë për nga aspekti i preferencës së konsumatorit • Lakoret e indiferencës janë të rrumbullakëta • Kur konsumatori ka shumë pak ose tepër nga të dy produktet, pjerrësia është negative • Kur konsumatori ka tepër nga njëri prej produkteve, pjerrësia është pozitive – Produktit shndërrohet në produkt të keq
  65. 65. “Kënaqësia” çokolatë Akullore .. Pika e kënaqësisë maksimale x2 x1
  66. 66. Produktet Diskrete • Veturat – Konsumi i matur sipas kohës së vozitjes – Konsumi sipas numrit të veturave
  67. 67. Lakoret e Indiferencës me Sjellje të Mirë • Supozimet: – Monotoniciteti i preferencave • Pjerrësi negative – Mesatarja më e mirë se ekstremi • Lakoret janë konvekse
  68. 68. Karakteristikat e Lakoreve të Indiferencës Lakoret e indiferencës më larg origjinës janë më të preferuara se ato më afër saj.  Lakoret e indiferencës kanë pjerrësi negative.  Lakoret e indiferencës nuk priten mes vete.  Lakoret e indiferencës janë konvekse.
  69. 69. Norma Marxhinale e Zëvendësimit • Paraqet pjerrësinë e lakores së indiferencës (MRS) – Matë normën sipas së cilës konsumatorit është i gatshëm të zëvendësojë një produkt me tjetrin • Nëse i marrim pak nga produkti x1 (∆ x1) dhe i japim pak nga produkti x2(∆ x2) ashtu që konsumatori të mbetet në të njëjtën lakore të indiferencës (nivel të kënaqësisë)
  70. 70. Norma Marxhinale e Zëvendësimit – Raporti ∆x2/∆x1 paraqet normën e zëvendësimit – Nëse ∆x2/∆x1 është shumë e vogël (marxhinale), atëherë këtë e quajmë norma marxhinale e zëvendësimit – Sa më e vogël aq më e përafërt me pjerrësinë e lakores së indiferencës – MRS ka vlera negative, pasi që matë pjerrësinë e lakores së indiferencës
  71. 71. Norma Marxhinale e Zëvendësimit U1 . x2 x1 Lakorja e indiferencës: Bashkësi konsumi Indiferente ndaj (x1, x2) ∆x1 ∆x2 Pjerrësia=Norma Marxhinale e Zëvendësimit= ∆x2/∆x1
  72. 72. Norma Marxhinale e Zëvendësimit • Suppozim: – Konsumatori ka preferenca me sjellje të mirë, pra monotone dhe konvekse; – Tani konsumon bashkësinë (x1 ,x2); – I mundësojmë të zëvendësojë produktin 1 me produktin 2, ose anasjelltas me normën e këmbimit E – Nëse sakrifikon ∆x1 do të merr ∆x1*E – Nëse sakrifikon ∆x2 do të merr ∆x2/E
  73. 73. Norma Marxhinale e Zëvendësimit • Rezultati: – Drejtëza duhet të jetë tangjente në lakoren e indiferencës – Nëse MRS është e barabartë me normën e këmbimit E, atëherë konsumatori nuk do të jetë i gatshëm të këmbejë produktin 1 me produktin 2
  74. 74. Norma Marxhinale e Zëvendësimit: interpretime tjera • Gatishmëria marxhinale për të paguar – MRS matë gatishmërinë marxhinale për të sakrifikuar paratë (produktin 2) për të blerë pak më shumë nga produkti 1 – MRS matë sasinë e produktit 2 (që matet në vlerë monetare) që konsumatori është i gatshëm të paguaj për një sasi marxhinale shtesë të konsumit të produktit 1 – Sa duhet të paguani – varet nga çmimi – Sa jeni të gatshëm të paguani – varet nga preferenca
  75. 75. Norma Marxhinale e Zëvendësimit: sjellja • Zëvendësuesit perfekt – MRS është konstante (=-1) • Neutralët – MRS është infinit • Plotësuesit perfekt – MRS është ose 0 ose infinit • MRS është normë marxhinale zvogëluese e zëvendësimit
  76. 76. DOBIA Mikroekonomi 2 Mrika Kotorri 1
  77. 77. Përmbajtja • Funksioni i Dobisë • Dobia ordinale • Dobia kardinale • Shembuj të funksioneve të Dobisë • Dobia marxhinale • Dobia marxhinale dhe Norma Marxhinale e Zëvendësimit (MRS) 2
  78. 78. Funksioni i Dobisë • Matës numerik i lumturisë • Matës i mirëqenies individuale • Probleme konceptuale – Prandaj dobia përshkruan preferencat e konsumatorëve – Cila bashkësi konsumi ka dobi më të madhe • Interesim në rangim dhe jo madhësi të diferencës 3
  79. 79. Funksioni i Dobisë • Funksioni i dobisë na ndihmon të caktojmë një vlerë numerike për secilën bashkësi të konsumit – Bashkësitë më të preferuara kanë numër më të madh • Bashkësia (x1, x2) preferohet ndaj bashkësisë (y1,y2) vetëm nëse dobia nga (x1, x2) është më e madhe se dobia nga (y1, y2) • Pra (x1, x2) > (y1, y2) atëherë dhe vetëm atëherë kur u(x1, x2) > u(y1, y2) 4
  80. 80. Dobia ordinale • Rëndësi ka rangimi i bashkësive të konsumit sipas dobisë – Nuk ka rëndësi magnituda e dobisë, por vetëm rangimi që ajo i bën bashkësive të konsumit 5
  81. 81. Dobia ordinale • Supozim: A preferohet ndaj B dhe B preferohet ndaj C – Vetëm rangimi i bashkësive sipas dobisë është me interes, vlerat numerike nuk kanë rëndësi Bashkësia U1 U2 U3 A 3 17 -1 B 2 10 -2 C 1 0.02 -4 6
  82. 82. Transformimi monotonik • Transformimi monotonik: – Nënkupton transformimin e një bashkësie numrash në një bashkësi tjetër duke ruajtur rangimin e tyre • ashtu që u1>u2 nënkupton f(u)1>f(u)2 – Paraqitet përmes f(u) – Transformimi monotonik dhe funksioni monotonik janë e njëjta gjë 7
  83. 83. Transformimi monotonik • Shembull: – Shumëzimi me një numër • f(u)=3u – Mbledhja • f(u)=u+20 – Ngritja në fuqi • f(u)=u6 8
  84. 84. Transformimi monotonik • Nëse f(u) është ndonjë transformim monotonik i funksionit të dobisë që paraqet preferenca të caktuara – Atëherë f(u(x1, x2)) është funksion i dobisë që paraqet preferencat e njëjta 9
  85. 85. Transformimi monotonik • Arsyeja: – Nëse u(x1, x2) paraqet preferenca të caktuara, u(x1,x2)>u(y1,y2) atëherë dhe vetëm atëherë kur (x1, x2)>(y1, y2) – Nëse f(u) është një transformim monotonik, u(x1,x2)>u(y1,y2) atëherë dhe vetëm atëherë kur f(u(x1,x2))>f(u(y1, y2)) – Prandaj, f(u(x1, x2))>f(u(y1, y2)) atëherë dhe vetëm atëherë kur (x1, x2)>(y1, y2) • Pra funskioni f(u) paraqet preferencat në të njëjtën mënyrë sikur u(x1,x2) • Transformimi monotonik i një funksioni të dobisë është një funksion i dobisë që paraqet preferencat e njëjta sikurse funksioni origjinal i dobisë 10
  86. 86. Dobia Kardinale • Sipas teorisë, dobisë mund t’i caktohet magnituda (madhësia) – Madhësia e ndryshimit në mes të dobive ka rëndësi • Ç'ka nëse Arianit bashkësia A i pëlqen 2 herë më shumë se bashkësia B? • A duhet kjo të shprehet në vlerë monetare, vlerë në kohë, apo diçka tjetër? • Megjithatë, ne na intereson vetëm cila bashkësi preferohet dhe jo magnituda e preferencës. 11
  87. 87. Dobia Kardinale • Megjithatë, ne na intereson vetëm cila bashkësi preferohet dhe jo magnituda e preferencës • Prandaj, nuk na nevojitet teoria e dobisë kardinale për të shpjeguar sjelljen konsumatore 12
  88. 88. Funksioni i Dobisë • Nëse kemi rangimin e preferencave, kjo nënkupton që kemi edhe funksionin e dobisë sipas të cilit do të rangojmë bashkësitë e konsumit? • Çka nëse preferencat janë intransitive? – Nëse A>B>C>A, atëherë funsioni i dobisë duhet të mundësojë vlera numerike për u(A)> u(B)>u(C)>u(A) – E pamundur! 13
  89. 89. Funksioni i Dobisë • Nëse përjashtojmë preferencat intransitive, atëherë gjejmë funksionin adekuat të dobisë • Supozim: kemi një numër lakoresh të indiferencës të paraqitura si më poshtë 14
  90. 90. Funksioni i Dobisë U1 . x2 x1 Matë distancën nga origjina e sistemit koordinativ U2 U1 2 4 5 Lakoret e indiferencës 15
  91. 91. Shembuj të Funksioneve të Dobisë • Supozim: kemi funskionin e dobisë u(x1, x2) – Për të paraqitur lakoren e indiferencës paraqit grafikisht të gjitha pikat ku kombinimi (x1, x2) jep një vlerë konstante – Për çdo vlerë tjetër të konstantës paraqitet një lakore tjetër e indiferencës 16
  92. 92. Shembuj të Funksioneve të Dobisë • Supozim: funksioni i dobisë është u(x1,x2)=x1*x2 – Funksioni i dobisë nënkupton që bashkësia (x1,x2) ka një vlerë konstante (niveli i kënaqësisë është i njëjtë përgjatë lakores së indiferencës) – Prandaj, x2=k/x1 17
  93. 93. Shembuj të Funksioneve të Dobisë • Supozim: funksioni i dobisë është u(x1,x2)=x1 2*x2 2 – Funksioni i dobisë nënkupton që bashkësia (x1,x2) ka një vlerë konstante (niveli i kënaqësisë është i njëjtë përgjatë lakores së indiferencës) – Prandaj, matematikisht u(x1,x2)=(x1*x2)2=v(x1*x2)2 – Pra, kemi një transformim monotonik të funskionit të dobisë – v(x1*x2)2 paraqet të njëjtat preferenca sikur u(x1,x2), pasiqë i rangon bashkësitë në të njëjtën mënyrë 18
  94. 94. Zëvendësuesit Perfekt Pica U1 U2 U3 6 4 2 Sandvich 19
  95. 95. Zëvendësuesit perfekt • Supozim: u(x1,x2)=x1+x2 – ky funskion është konstant për çdo kombinim të (x1,x2) dhe ka vlerë numerike më të madhe, nëse kemi një bashkësi më pak të preferuar se kjo – Çfarëdo transformimi monoton i këtij funksioni mund të paraqes funksionin e dobisë për zëvendësuesit perfekt – Çka nëse x1 është 2 herë më i preferuar se x2? 20
  96. 96. Zëvendësuesit perfekt • Forma gjenerale e funksionit të dobisë për zëvendësuesit perfekt është: • u(x1,x2)=ax1+bx2 – a dhe b paraqesin “vlerat” që konsumatorët u caktojnë produkteve x1,x2. – Pjerrësia e lakores së indiferencës është –a/b 21
  97. 97. Plotësuesit Perfekt Këpucë të djathta U1 U2 22
  98. 98. Plotësuesit Perfekt • Shembulli i këpucëve • Numri i palëve të këpucëve tregon numrin minimal të këpucëve të majta gjegjësisht të djathta • Funksioni i dobisë për plotësuesit perfekt është – u(x1,x2)=min{x1,x2 } • Çka nëse kemi bashkësinë (11,10)? Çka nëse x1 është 2 herë më i preferuar se x2? – Çfarëdo transformimi monoton i këtij funksion mund të paraqes funksionin e dobisë për plotësuesit perfekt 23
  99. 99. Plotësuesit Perfekt • Forma gjenerale e funksionit të dobisë për plotësuesit perfekt është: – u(x1,x2)=min{ax1,bx2 } – a dhe b paraqesin proporcionet në të cilat konsumohen produktet x1,x2 – Pjerrësia e lakores së indiferencës është 0 ose infinit 24
  100. 100. Preferencat Cobb-Douglas • Forma gjenerale e funksionit të dobisë është – u(x1,x2)=x1 c*x2 d • c dhe d paraqesin preferencat e konsumatorëve për produktet x1,x2 • Vlerat e ndryshme për c dhe d japin forma të ndryshme të lakoreve të indiferencës • Ato paraqiten grafikisht si më poshtë – Kanë formën e lakoreve të indiferencës me sjellje të mirë, pra monotone dhe konvekse 25
  101. 101. Preferencat Cobb-Douglas U1 . x2 x1 U2 U1 2 4 5 Lakoret e indiferencës 26
  102. 102. Preferencat Cobb-Douglas – transformimet monotonike • Nëse përllogarisim logaritmin natyral në të dy anët kemi – u(x1,x2)=ln(x1 c*x2 d)=clnx1+dlnx2 • Çfarëdo transformimi monoton i këtij funksioni mund të paraqes funksionin e dobisë për Cobb-Douglas, përderisa shuma e eksponentëve është baraz me 1 27
  103. 103. Dobia Marxhinale • Supozim: kemi bashkësinë e konsumit (x1, x2) – Çfarë ndodhë nëse konsumatorit i ofrojmë sasi shtesë të produktit x1? • Norma e ndryshimit shtesë quhet norma marxhinale e dobisë nga produkti x1 dhe e shënojmë me MU1 – MU1=∆U/∆ x1= u[(x1+∆x1,x2)- u(x1,x2)]/∆x1 • Kjo matë normën e ndryshimit në dobi pasi të rrisim sasinë e produktit 1 (∆x1) • Produkti 2 është supozuar që nuk ndryshon 28
  104. 104. Dobia Marxhinale • Ndryshimin në dobi – Shumëzojmë ndryshimin në konsumin e produktit 1 me normën marxhinale të dobisë nga produkti 1 – ∆U=MU1*∆ x1 • Si definohet dobia marxhinale nga produkti 2? • Magnituda e dobisë marxhinale varet nga magnituda e dobisë • Magnituda e dobisë marxhinale nuk është e rëndësishme – Interesimi në rangimin e preferencave 29
  105. 105. Dobia Marxhinale dhe Norma Marxhinale e Zëvendësimit • Funksioni i dobisë u(x1,x2) mund të shfrytëzohet për matjen e MRS – MRS paraqet pjerrësinë e lakores së indiferencës (MRS) – Matë normën sipas së cilës konsumatorit është i gatshëm të zëvendësojë një produkt me tjetrin • Nëse ia marrim pak nga produkti x1 (∆ x1) dhe i japim pak nga produkti x2(∆ x2) ashtu që konsumatori të mbetet në të njëjtën lakore të indiferencës (nivel të kënaqësisë) 30
  106. 106. Dobia Marxhinale dhe Norma Marxhinale e Zëvendësimit • Supozim: ndsryshojmë sasinë e të dy produkteve nga pak (∆x1, ∆x2) ashtu që dobia të mbetet konstante u=konstantë – Lëvizje përgjatë lakores së indiferencës • atëherë: – MU1∆ x1+MU2∆x2=∆U=0 • Pjerrësia e lakores së indiferencës: – MRS=∆x2/∆x1=MU1/MU2 • Zakonisht MRS analizohet në vlerën e saj absolute • Nuk ndryshon në rast të transformimit monotonik 31
  107. 107. ZGJEDHJA Mikroekonomi 2 Ermon Cervadiku
  108. 108. Përmbajtja • Zgjedhja optimale • Disa shembuj • Të mirat asnjajëse dhe të mirat e padëshiruara • Të mirat në njësi të pandashme • Preferencat konkave • Preferencat Cobb-Douglas • Vlerësimi i funksionit të dobisë • Implikimet e kushtit MRS • Zgjedhja e tatimeve
  109. 109. Kufizimi buxhetor Tregon kombinimet e të mirave që konsumatorët mund t’i sigurojnë, duke marrë parasysh të ardhurat dhe çmimet e të mirave.
  110. 110. Preferencat: Cka dëshiron konsumatori Preferenca e një konsumatori (zgjedhja) në mes bashkësive të ndryshme të produkteve dhe shërbimeve mund të ilustrohet përmes lakores së indiferencës. Lakorja e indiferencës paraqet bashkësi të ndryshme të produkteve që sigurojnë nivelin e njëjtë të kënaqësisë (dobisë) së konsumatorit. Ajo tregon kombinimet e produkteve që i sigurojnë konsumatorit nivel konstant të dobisë.
  111. 111. Zgjedhja Optimale • Konsumatori zgjedhë shportën më të preferuar nga zona e tij buxhetore • Zgjedhja optimale: – Pika ku vija e buxhetit është tangjente në lakoren e indiferencës, (x1 *, x2 *) • Nëse e pret lakoren e indiferencës, do të ketë një pikë tjetër – Bashkësia konsumatore më e mirë që mund të përballohet
  112. 112. Zgjedhja optimale e konsumatorit Pica U1 U2 Kufizimi buxhetor i konsumatorit U3 Lakoret e indiferencës
  113. 113. Zgjedhja optimale e konsumatorit Pica U1 U2 U3 .QPepsi QPica Zgjedhja optimale duke marrë parasysh preferencën personale dhe kufizimet buxhetore
  114. 114. Zgjedhja optimale - përjashtimet • Kushti i tangencialitetit nuk nënkupton patjetër zgjedhje optimale • Përjashtimet: 1. Nëse lakorja e indiferencës ka një kënd, atëherë tangjenta nuk është e definuar • Optimum i brendshëm 2. Nëse konsumi i produktit është zero • Pjerrësia e lakores së indiferencës është e ndryshme nga ajo e vijës buxhetore • Optimum i kufitar
  115. 115. Zgjedhja optimale - optimumi i brendshëm Pica U1 U2 .QPepsi QPica Vija buxhetore
  116. 116. Zgjedhja optimale – optimumi kufitar Pica U1 U2 U3 QPepsi QPica
  117. 117. Zgjedhja optimale – optimumi kufitar Pica U1 U2 U3 QPepsi QPica Zgjedhje optimale Vija buxhetore
  118. 118. Zgjedhja optimale - optimumi i brendshëm • Kushti i tangencialitetit është i domosdoshëm, por jo i mjaftueshëm për zgjedhjen optimale • Në rastin kur lakorja e indiferencës është plotësisht konvekse – Kushti i tangencialitetit është i domosdoshëm dhe i mjaftueshëm – MRS është e barabartë me pjerrësinë e vijës buxhetore • MRS= - (p1/p2)
  119. 119. Vija Buxhetore • Pjerrësia e vijës buxhetore “- (p1/p2)” matë normën e zëvendësimit të produktit 1 me produktin 2 sipas çmimeve të tregut – matë koston opurtune të konsumit të produktit 1
  120. 120. Norma Marxhinale e Zëvendësimit • Paraqet pjerrësinë e lakores së indiferencës (MRS) – Matë normën sipas së cilës konsumatorit është i gatshëm të zëvendësojë një produkt me tjetrin • Nëse ia marrim pak nga produkti x1(∆ x1) dhe i japim pak nga produkti x2(∆ x2) ashtu që konsumatori të mbetet në të njëjtën lakore të indiferencës (nivel të kënaqësisë)
  121. 121. Funksioni i kërkesës • Bashkësia e kërkuar paraqet kombinimin e produktit 1 dhe 2 me çmimet e dhëna dhe të hyrat e dhëna • Funksioni i kërkesës paraqet ndërlidhjen e zgjedhjes optimale me çmimet dhe të hyrat – x1(p1 p2,m) dhe x2(p1 p2,m) – Kur ndryshojnë të hyrat dhe çmimet, ndryshon zgjedhja optimale • Preferencat e ndryshme çojnë në funksione të ndryshme të kërkesës
  122. 122. Shembull - Zëvendësuesit Perfekt Pica U1 U2 U3 6 4 2 Sandvich Vija buxhetore
  123. 123. Shembull - Zëvendësuesit Perfekt • Nëse p2 >p1, pjerrësia e vijës buxhetore është më e vogël se MRS – Zgjedhja optimale kur të gjitha të hyrat shpenzohen për produktin 1 • Nëse p1>p2, pjerrësia e vijës buxhetore është më e madhe se MRS – Zgjedhja optimale kur të gjitha të hyrat shpenzohen për produktin 2 • Nëse p1=p2 – Zgjedhja optimale është në cilëndo pikë ku pjerrësia e vijës buxhetore është e barabartë me MRS •
  124. 124. Shembull - zëvendësuesit e plotë • Nëse dy produkte janë zëvendësues të plotë, konsumatori do të blejë produktin më të lirë m/p1 kur p1<p2 X1 çfarëdo numri në mes të 0 dhe m/p1 kur p2=p1 0 kur p1>p2
  125. 125. Shembull – bashkëplotësuesit e plotë Këpucë të djathta U1 U2 Këpucë të mjafta Vija buxhetore
  126. 126. Shembull – bashkëplotësuesit e plotë • Nëse dy produkte janë bashkëplotësues të plotë, konsumatori do të blejë sasi të njëjta nga të dy produktet pavarësisht nga çmimet • p1 x1+ p2 x2=m • x1=x2=x=m/(p1+ p2)
  127. 127. Shembull – produktet asnjënëse apo të padëshiruara • Produktet anjënëse dhe të padëshiruara – Konsumatori të gjitha të hyrat do t’i shpenzojë për blerjen e produktit të mirë • Kërkesa për produktin asnjënës apo të padëshiruar është 0
  128. 128. Shembull – produktet diskrete (të pandashme) • Nëse produkti një është i pandashëm, konsumatori mund të zgjedhë bashkësitë (1,m-p1), (2,m-2p1), (3,m-3p1), • Nëse çmimi shumë i lartë, atëherë konsumatori zgjedhë 0 nga produkti 1 • Nëse çmimi i ulët, konsumatori zgjedhë të paktën 1 nga produkti 1
  129. 129. Shembull – lakoret e indiferencës konkave Pica U1 QPepsi Z U2 Zgjedhja jooptimale Zgjedhja optimale A
  130. 130. Shembull – lakoret e indiferencës konkave • Zgjedhja optimale – është optimumi kufitar (pika Z) dhe jo optimumi i brendshëm brendshëm (pika A), pasi që pika Z është në një lakore indiference më të lartë
  131. 131. Shembull – Preferenca Cobb-Douglas • Funksioni i dobisë për Cobb-Douglas u(x1,x2)=x1 c*x2 d • Zgjedhjet optimale janë: • x1=(c/c+d)*(m/p1) • x2=(d/d+c)*(m/p2) – Supozim: • konsumatori konsumon x1 njësi të produktit 1, atëherë pjesa e të hyrave që shpenzohet për këtë është p1 x1/m • Kërkesa për x1: – p1 x1/m = [p1/m][c/(c+d)][m/p1/ x2]=c/(c+d) – Pasi që shuma e exponentëve është 1, atëherë Pjesa e të hyrave që shpenzohet për produktin 2 është d/(c+d)
  132. 132. Shembull – Preferenca Cobb-Douglas • u(x1,x2)=x1 a*x2 1-a – Ku a është pjesa e të hyrave që shpenzohet për produktin 1, ndërsa 1-a është pjesa që shpenzohet për produktin 2 • Kjo pasi që shuma e eksponentëve zakonisht supozohet të jetë e barabartë me 1 – Pjesa e të hyrave që shpenzohet për produktet është: • s1 = p1 x1/m • s2= p2 x2/m
  133. 133. Vlerësimi i funksionit të dobisë • Funksioni i dobisë që i paraqet këto preferenca është u(x1,x2)=x1 1/4*x2 3/4 Viti p1 p2 m x1 X2 s1 s2 Dobia 1 1 1 100 25 75 .25 .75 57.0 2 1 2 100 24 38 .24 .76 33.9 3 2 1 100 13 74 .26 .74 47.9 4 1 2 200 48 76 .24 .76 67.8 5 2 1 200 25 150 .25 .75 95.8 6 1 4 400 100 75 .25 .75 80.6 7 4 1 400 24 304 .24 .76 161.1
  134. 134. Vlerësimi i funksionit të dobisë • Supozim: – Shteti aplikon një politikë tatimore që ndikon që çmimet të jenë (2,3); nëse të hyrat janë 200 Euro, ndërsa eksponetët janë ¼ dhe ¾ (sikur në shembullin më lartë), atëherë • kërkesa për këto dy produktet është: » x1=(c/c+d)*(m/p1)=(1/4)*(200/2)=25 » x2=(d/d+c)*(m/p2) (3/4)*(200/3)=50 – atëherë dobia nga këto dy produkte është: – u(x1,x2)=x1 c*x2 d=u(25,50)=25 1/4*503/4=42 – ç’farë ka ndodhur?
  135. 135. Zgjedhja e taksave • Supozimet: • Shteti i ka dy opsione 1. Të aplikojë taksën në sasi 2. Të aplikojë taksën në vlerë (çmim) – Kufizimi buxhetor është: p1 x1+ p2 x2=m • Sa është kufizimi buxhetor nëse produkti 1 tatimohet me t? • (p1 +t)x1+ p2 x2=m – Të hyrat buxhetore janë R=t*x1
  136. 136. Zgjedhja e taksave • Supozimet: • Shteti i ka dy opsione 1. Të aplikojë taksën në sasi 2. Të aplikojë taksën në vlerë (çmim) – Kufizimi buxhetor është: p1 x1+ p2 x2=m – Sa është kufizimi buxhetor nëse të hyrat tatimohen me t? • p1 x1+ p2 x2=m-R* • p1 x1+ p2 x2=m-t*x1 – Të hyrat buxhetore janë R=t*x1
  137. 137. Zgjedhja optimale e konsumatorit Zgjedhja optimale me tatim në çmim X*2 Zgjedhja optimale duke marrë parasysh preferencën personale dhe kufizimet buxhetore X*1 Zgjedhja optimale fillestare Zgjedhja optimale me tatim në të ardhura
  138. 138. Zgjedhja e taksave • Përgjigja: – Zgjedhja (x*1,x*2) nuk është optimale, prandaj • Për konsumatorin tatimi në të ardhura është politikë më e mirë, sesa tatimi në produkt – Çështjet: 1. Çka nëse konsumatori nuk konsumon produktin 1? 2. Çka nëse tatimi në të ardhura ndikon në preferenca të konsumatorit? 3. Çka me ofertën pas taksës?
  139. 139. KËRKESA Mikroekonomi 2 Ermon Cervadiku 1
  140. 140. Përmbajtja • Të mirat normale dhe inferiore • Lakorja e të ardhurave të ofruara dhe lakorja e Engelit • Disa shembuj: zëvendësuesit e plotë, bashkëplotësuesit e plotë, preferencat Cobb- Douglas • Të mirat e zakonshme dhe të mirat Giffen • Lakorja e çmimeve të ofruara dhe lakorja e kërkesës • Lakorja e anasjelltë e kërkesës 2
  141. 141. Funksioni i kërkesës • Funksioni i kërkesës paraqet ndërlidhjen e zgjedhjes optimale me çmimet dhe të hyrat e dhëna • X1= X1 (p1, p2,m) dhe • X2= X2(p1 p2,m) • Kur ndryshojnë të hyrat dhe çmimet, ndryshon zgjedhja optimale • Preferencat e ndryshme çojnë në funksione të ndryshme të kërkesës • Statika krahasuese – Statika: fokusi në zgjedhjen ekuilibruese dhe jo proces – Krahasuese: fokusi në krahasimin mes situatës para dhe pas ndryshimit 3
  142. 142. Të mirat normale 4
  143. 143. Të mirat normale Pica U1 U2 .QPepsi QPica Zgjedhja optimale duke marrë parasysh preferencën personale (lakoret e indiferencës) dhe kufizimet buxhetore 5 A2 A1 Pepsi
  144. 144. Të mirat inferiore 6
  145. 145. Të mirat inferiore x1 U1 U2 Zgjedhja optimale duke marrë parasysh preferencën personale (lakoret e indiferencës) dhe kufizimet buxhetore 7 A1 A2 x2
  146. 146. Lakorja e të ardhurave të ofruara dhe Lakorja e Engelit • Nëse dy të ardhura janë të mira normale, atëherë kërkesa për to do të rritet me rritjen e të ardhurave • Lakorja e të ardhurave të ofruara: – Tërësia e pikave që paraqesin zgjedhje optimale sipas niveleve të ndryshme të të ardhurave (çmimet e pandryshueshme) – Kur të mirat janë të mira normale, atëhere shtegu ka pjerrësi pozitive 8
  147. 147. Lakorja e të ardhurave të ofruara Pica U1 U2 QPepsi QPica 9 A2 A1 A3 . . . Lakorja e të ardhurave të ofruaraPepsi
  148. 148. Lakorja e të ardhurave të ofruara dhe Lakorja e Engelit • Lakorja e të ardhurave të ofruara për produktin x1: – Tërësia e pikave që paraqesin zgjedhje optimale për produktin x1 sipas niveleve të ndryshme të të ardhurave (çmimet e pandryshueshme) • Gjegjësisht kërkesa për produktin x1 • Lakorja e Engelit: – Paraqet tërësinë e zgjedhjeve optimale për produktin x1 sipas niveleve të ndryshme të të ardhurave (çmimet e pandryshueshme) • Gjegjësisht kërkesa për produktin x1 10
  149. 149. Nga Lakorja e të ardhurave të ofruara te Lakorja e Engelit X1 Të ardhurat 11 Lakorja e Engelit
  150. 150. Shembull - Lakorja e Engelit për Zëvendësuesit e Plotë • Nëse dy produkte janë zëvendësues të plotë, konsumatori do të blejë produktin më të lirë m/p1 kur p1<p2 X1 çfarëdo numri në mes të 0 dhe m/p1 kur p2=p1 0 kur p1>p2 12
  151. 151. Shembull - Lakorja e Engelit për Zëvendësuesit e Plotë • Zëvendësuesit e plotë: – kur p1<p2 rritja e të ardhurave çon në rritjen e produktit x1 – boshti horizontal paraqet lakoren e të ardhurave të ofruara (kërkesën) për produktin x1 – boshti horizontal paraqet Lakoren e Engelit (kërkesën) për produktin x1 – Pjerrësia e lakores është p1 13
  152. 152. Shembull - Lakorja e Engelit për Zëvendësuesit e Plotë U1 U2 U3 X2 Vija buxhetore 14 X1
  153. 153. Shembull - Lakorja e Engelit për Zëvendësuesit e Plotë X1 Të ardhurat 15 Lakorja e Engelit Zëvendësuesit e plotë: • kur p1<p2 rritja e të ardhurave çon në rritjen e produktit x1 • Lakorja e Engelit (kërkesa) për produktin x1 është x1=m/p1 • Pjerrësia e lakores së Engelit është p1
  154. 154. Shembull - Lakorja e Engelit për Zëvendësuesit e Plotë • Nëse p2>p1, pjerrësia e Lakores së Engelit është p1 – Zgjedhja optimale kur të gjitha të hyrat shpenzohen për produktin 1 • Nëse p1>p2, pjerrësia e Lakores së Engelit është 0 – Zgjedhja optimale kur të gjitha të hyrat shpenzohen për produktin 2 • Nëse p1=p2 – Zgjedhja optimale është në cilëndo pikë ku pjerrësia e vijës buxhetore është e barabartë me MRS 16
  155. 155. Shembull - Lakorja e Engelit për Bashkëplotësuesit e Plotë • Bashkëplotësuesit e plotë: – Nëse dy produkte janë bashkëplotësues të plotë, konsumatori do të blejë sasi të njëjta nga të dy produktet pavarësisht nga relacioni mes çmimeve, por varësisht nga të ardhurat • p1 x1+ p2 x2=m • Kërkesa për produktet është: • x1=x2=x=m/(p1+ p2) 17
  156. 156. Shembull - Lakorja e Engelit për Bashkëplotësuesit e Plotë Këpucë të djathta U1 U2 Këpucë të mjafta Vija buxhetore 18 Lakorja e të ardhurave të ofruara
  157. 157. Shembull - Lakorja e Engelit për Bashkëplotësuesit e Plotë Këpucë të djathta 19 Lakorja e Engelit Të ardhurat
  158. 158. Shembull - Lakorja e Engelit për Preferencat Cobb-Douglas • Funksioni i dobisë për Cobb-Douglas u(x1,x2)=x1 a*x2 1-a • Supozim: • Për vlerë të pandryshuar të p1 (p2)funskioni është linear në të ardhura (m) • Kërkesa: • x1=am/p1, atëherë lakorja e Engelit ka pjerrësinë p1/a • x2=(1-a)m/p2 20
  159. 159. Shembull - Lakorja e Engelit për Preferencat Cobb-Douglas Pica U1 U2 QPepsi QPica 21 A2 A1 A3 . . . Lakorja e të ardhurave të ofruaraPepsi
  160. 160. Shembull - Lakorja e Engelit për Preferencat Cobb-Douglas X1 22 Lakorja e Engelit Të ardhurat
  161. 161. Shembull - Lakorja e Engelit për Preferencat homotetike • Zëvendësuesit e plotë, bashkëplotësuesit e plotë dhe preferencat Cob-Douglas – Kërkesa për këto të mira rritet me normë të njëjtë sikur të ardhurat – Shembull: nëse dyfishohen të ardhurat, dyfishohet kërkesa për produktet • Preferencat me këtë veti quhen preferenca homotetike • Prandaj, Lakorja e Engelit për to është drejtëz me pjerrësi pozitive 23
  162. 162. Shembull - Lakorja e Engelit për Preferencat Cobb-Douglas U1 U2 X2 X1 24 A2 A1 A3 . . . Lakorja e të ardhurave të ofruara U3
  163. 163. Shembull - Lakorja e Engelit për Preferencat homotetike • Të mirat e luksit – Të mirat për të cilat kërkesa rritet me normë më të lartë sesa rritja e të ardhurave • Të mirat e domosdoshme – Të mirat për të cilat kërkesa rritet me normë më të ulët sesa rritja e të ardhurave 25
  164. 164. Shembull - Lakorja e Engelit për Preferencat pothuajse lineare • Të mirat për të cilat preferenca është pothuajse lineare – Ato të mira për të cilat rritja e të ardhurave nuk e ndryshon kërkesën për to; të gjitha të ardhurat shkojnë për konsumin e të mirave tjera – Efekti i të ardhurave është zero 26
  165. 165. Shembull - Lakorja e Engelit për Preferencat pothuajse lineare U1 U2 X2 27 A3 A1 A2 . . . Lakorja e të ardhurave të ofruara X1 U3
  166. 166. Shembull - Lakorja e Engelit për Preferencat pothuajse lineare 28 Lakorja e Engelit Të ardhurat X1
  167. 167. Të mirat e zakonshme 29
  168. 168. Të mirat e zakonshme U1 U2 X2 30 A2 A1. Zgjedhjet optimale X1 .
  169. 169. Të mirat Giffen 31
  170. 170. Të mirat Giffen U1 U2 X2 32 A1 A2 . Zgjedhjet optimale X1 .
  171. 171. Lakorja e të çmimeve të ofruara te Lakorja e Kërkesës 33
  172. 172. Lakorja e të çmimeve të ofruara te Lakorja e Kërkesës U1 U3 X2 34 . Zgjedhjet optimale X1 .. U2 Lakorja e çmimeve të ofruara
  173. 173. Lakorja e të çmimeve të ofruara te Lakorja e Kërkesës 35 Lakorja e kërkesës p1 X1
  174. 174. Shembull - Lakorja e Kërkesës për Zëvendësuesit e Plotë • Nëse p2>p1, pjerrësia e lakores së kërkesës është negative – Zgjedhja optimale kur të gjitha të hyrat shpenzohen për produktin 1 • Nëse p1>p2, pjerrësia e lakores së kërkesës është infinit – Zgjedhja optimale kur kërkesa për x1 është 0 dhe të gjitha të hyrat shpenzohen për produktin 2 • Nëse p1=p2 – Zgjedhja optimale është në cilëndo pikë ku pjerrësia e vijës buxhetore është e barabartë me MRS 36
  175. 175. Shembull - Lakorja e Kërkesës për Zëvendësuesit e Plotë U1 U3 X2 37 X1 Lakorja e çmimeve të ofruara
  176. 176. Shembull - Lakorja e Kërkesës për Zëvendësuesit e Plotë 38 Lakorja e kërkesës p1 X1 p1=p*2 p*2 P1>p*2 p1<p*2
  177. 177. Shembull - Lakorja e Kërkesës për Bashkëplotësuesit e Plotë • Bashkëplotësuesit e plotë: – Nëse dy produkte janë bashkëplotësues të plotë, konsumatori do të blejë sasi të njëjta nga të dy produktet pavarësisht nga relacioni mes çmimeve, por varësisht nga të ardhurat • p1 x1+ p2 x2=m • Kërkesa për produktet është: • x1=x2=x=m/(p1+ p2) 39
  178. 178. Shembull - Lakorja e Kërkesës për Bashkëplotësuesit e Plotë Këpucë të djathta U1 U2 Këpucë të mjafta Vija buxhetore 40 Lakorja e çmimeve të ofruara
  179. 179. Shembull - Lakorja e Kërkesës për Bashkëplotësuesit e Plotë Këpucë të djathta 41 Lakorja e kërkesës p1
  180. 180. Zëvendësuesit dhe Bashkëplotësuesit jo të plotë 42
  181. 181. Zëvendësuesit dhe Bashkëplotësuesit jo të plotë 43
  182. 182. Lakorja e Anasjelltë e Kërkesës 44
  183. 183. Lakorja e Anasjelltë e Kërkesës • Lakorja e anasjelltë e kërkesës – Paraqitje e funksionit të kërkesës, ku çmimi është funsion i sasisë p1= f(X1), ceteris paribus – Tregon se çfarë çmimi duhet të ketë një e mirë, në mënyrë që të kërkohet sasia e caktuar – Kujtojmë se MRS është e barabartë me pjerrësinë e vijës buxhetore MRS= - (p1/p2) • Prandaj, në nivelin optimal çmimi i të mirës një mat se sa është i gatshëm konsumatori që të heqë dorë nga e mira 2 për të marrë pak më shumë nga e mira 1 – Pra mat MRS 45
  184. 184. Lakorja e Anasjelltë e Kërkesës • MRS mat gatishmërinë marxhinale për të paguar, prandaj p1 është matës i gatishmërisë marxhinale për të paguar – Prandaj, për çdo sasi të së mirës 1, lakorja e kërkesës mat se sa euro është i gatshëm të japë konsumatori për pak më shumë nga e mira 1 • Konveksiteti dhe pjerrësia negative nënkuptojnë se: – Për nivel të ulët të sasisë së x1 konsumatori është i gatshëm të jap shumë para për të rritur sasinë e x1 – Për nivel relativisht mesatar të sasisë së x1 konsumatori është i gatshëm të jap relativisht më pak para për të rritur sasinë e x1 – Për nivel shumë më të lartë të sasisë së x1 konsumatori është i gatshëm të jap shumë më pak para për të rritur sasinë e x1 • Prandaj, MRS është negative 46
  185. 185. EKUILIBRI Mikroekonomi 2 Ermon Cervadiku 1
  186. 186. Përmbajtja • Ekuilibri i tregut • Lakoret e anasjellta të kërkesës dhe ofertës • Statikë krahasuese, zhvendosjet e lakoreve • Tatimet, kalimi i një tatimi të tjerëve • Ngarkesa e Tepërt Tatimore apo Humbja Shoqërore Neto • Efiçenca Pareto 2
  187. 187. Ekuilibri i Tregut • Supozim: treg me konkurrencë të plotë ku asnjë agjent individualisht nuk mund të ndikojë në çmimin e tregut (nuk ka fuqi tregu) • Çmimi ekuilibrues është çmimi në të cilin kërkesa është e barabartë me ofertën, gjegjësisht çmimi ku lakorja e kërkesës e pret atë të ofertës, atëherë: D(p*)=S(p*) – Ku, p*, gjegjësisht çmimi ekuilibrues është zgjidha e ekuacionit 3
  188. 188. Ekuilibri i Tregut • Ekuilibri i tregut paraqet atë situatë ku të gjithë agjentët zgjedhin veprimin më të mirë të mundshëm për veten e tyre dhe sjellja e çdo personi është në përputhje me atë të të tjerëve • Lakorja e kërkesës dhe ofertës paraqesin zgjedhjet optimale të agjentëve 4
  189. 189. Ekuilibri i Tregut • Shembull: 1. Nëse p’<p*, atëherë kërkesa më e madhe se oferta dhe ka presion për rritje të çmimit 2. Nëse p’>p*, atëherë oferta më e madhe se kërkesa dhe ka presion për ulje të çmimit 5
  190. 190. Ekuilibri i Tregut: dy raste ekstreme 6 çmimi 0 q Kërkesa Oferta • Shembull 1: – Oferta e pandryshuar, ku numri i ofruesve është i dhënë dhe oferta nuk varet nga çmimi; – Sasia varet tërësisht nga oferta, ndërsa çmimi varet tërësisht nga kërkesa
  191. 191. Ekuilibri i Tregut: dy raste ekstreme 7 0 q p Oferta Kërkesa • Shembull 2: – Sasi e pacaktuar ofrohet me një çmim të pandryshueshëm – Sasia varet tërësisht nga kërkesa, ndërsa çmimi varet tërësisht nga oferta
  192. 192. Lakorja e Anasjelltë e Kërkesës • Lakorja e anasjelltë e kërkesës – Paraqet e funksionin e kërkesës, ku çmimi është funksion i sasisë p1= f(X1), ceteris paribus – Tregon se çfarë çmimi duhet të ketë një e mirë, në mënyrë që të kërkohet sasia e caktuar – Kujtojmë se MRS është e barabartë me pjerrësinë e vijës buxhetore MRS= - (p1/p2) • Prandaj, në nivelin optimal çmimi i të mirës 1 mat se sa është i gatshëm konsumatori që të heqë dorë nga e mira 2 për të marrë pak më shumë nga e mira 1 – Pra mat MRS 8
  193. 193. Lakoret e Anasjellta të Kërkesës dhe Ofertës • Lakorja e anasjelltë e kërkesës – Mat çmimin të cilin agjenti është i gatshëm ta paguajë për të marrë një sasi të dhënë të një të mire • Lakorja e anasjelltë e ofertës – Mat çmimin për të cilin agjenti është i gatshëm ta ofrojë një sasi të dhënë të një të mire 9
  194. 194. Lakoret e Anasjellta të Kërkesës dhe Ofertës • Çmimi ekuilibrues përcaktohet duke gjetur atë sasi për të cilën çmimi që konsumatorët janë të gatshëm të paguajnë për të marrë atë sasi, është i barabartë me çmimin që ofruesit duhet të sigurojnë për të ofruar sasinë e njëjtë; atëherë vlen: Ps(q*)=Pd(q*) Ku Ps(q) është funksioni i ofertës dhe Pd(q) është funksioni i kërkesës 10
  195. 195. Lakoret e Anasjellta të Kërkesës dhe Ofertës • Supozim: lakorja e ofertës dhe kërkesës janë lineare, atëherë D(p)=a-bp S(p)=c+dp Ku a, b, c dhe d paraqesin koeficientët që tregojnë pikëprerjen me boshtin horizontal (a dhe c) dhe pjerrësinë (b dhe d) 11
  196. 196. Lakoret e Anasjellta të Kërkesës dhe Ofertës • Çmimi ekuilibrues është: D(p)=a-bp=S(p)=c+dp a-bp=c+dp a-c=dp+bp p(d+b)=a-c p*=(a-c)/(d+b) Ku a, b, c dhe d paraqesin koeficientët që tregojnë pikëprerjen me boshtin horizontal (a dhe c) dhe pjerrësinë (b dhe d) 12
  197. 197. Lakoret e Anasjellta të Kërkesës dhe Ofertës • Sasia ekuilibruese sipas kërkesës: D(p*)=a-bp* D(p*)=a-b{(a-c)/(d+b)} 13
  198. 198. Statikë Krahasuese 14 0 q1 p Oferta1 Kërkesa1 • Shembull 1: – Nëse zhvendoset lakorjka e kërkesës djathtas: • Rritet sasia ekuilibruese • Rritet çmimi ekuilbrues Kërkesa2 q2 p1 p2 q
  199. 199. Statikë Krahasuese 15 0 q1 p Oferta1 Kërkesa1 • Shembull 2: – Nëse zhvendoset lakorjka e ofertës djathtas: • Rritet sasia ekuilibruese • Zvogëlohet çmimi ekuilbrues Oferta2 q2 p1 p2 q
  200. 200. Statikë Krahasuese 16 0 q1 p Oferta1 Kërkesa1 • Shembull 3: – Në tregun me konkurrencë të plotë të apartamente, një ofrues rritë për m apartamente sasinë e apartamenteve që shiten, të cilat blihen nga banorët, cfarë ndodh me çmimin ekuilibrues? • Rritet sasia ekuilibruese • çmimi ekuilbrues mbetet i njëjti P1 q
  201. 201. Statikë Krahasuese 17 0 q1 p Oferta1 Kërkesa1 • Shembull 3: – Në tregun me konkurrencë të plotë të apartamente, një ofrues rritë për m apartamente sasinë e apartamenteve që shiten, të cilat blihen nga banorët, cfarë ndodh me çmimin ekuilibrues? • Rritet sasia ekuilibruese • çmimi ekuilbrues mbetet i njëjti Oferta2 P1 q
  202. 202. Statikë Krahasuese 18 0 q1 p Oferta1 Kërkesa1 • Shembull 3: – Në tregun me konkurrencë të plotë të apartamente, një ofrues rritë për m apartamente sasinë e apartamenteve që shiten, të cilat blihen nga banorët, cfarë ndodh me çmimin ekuilibrues? • Rritet sasia ekuilibruese • çmimi ekuilbrues mbetet i njëjti Oferta2 q2 P1= p2 q
  203. 203. Tatimet • Kur ekziston tatimi për një produkt të caktuar (p.sh. TVSH), atëherë – çmimi bruto (PD) paraqet çmimin që paguhet nga konsumatorët – çmimi neto (PS) paraqet çmimin që pranohet nga ofruesit pasi të paguajnë tatimin T= PD – PS dhe PD = PS + T 19
  204. 204. Tatimet • Dy lloje të tatimeve: 1. Tatimi në sasi • Nëse tatimi në sasi është 0.25 Euro dhe çmimi bruto (PD) është 1.15Euro, atëherë • çmimi neto (PS) = PD -T=1.15 – 0.25= 0.9Euro, pra PD = PS + T dhe Ps = PD - T 1. Tatimi në vlerë (ad valorem) • Nëse tatimi në vlerë është 10% dhe çmimi bruto (PD) është 1.1Euro, atëherë • çmimi neto është 1Euro PD = (1+T)PS 20
  205. 205. 21 çmimi Gasoline per Year (Gallons) 0 Ngarkesa e tepërt =humbja neto Të hyrat tatimore T = $0.25 ST = MSC + $0.25 ∆Q Q* S = MSC D = MSB 1.00 B Q1 1.15 =PD 0.90 =PS A C Tatimet që ndryshojnë çmimin: Ndikimi i tyre në ekuilibër  Ekuilibri fillestar është në pikën B me sasinë ekuilinbruese Q* .  Kur aplikohet tatimi, kostoja marxhinale rritet për shumën e tatimit.  Për shkak të tatimit, kostoja totale rritet, prandaj duhet të rritet çmimi  Kjo e zhvendos lakoren e ofertës majtas (St=MSC+25 cent)  Për shkak të rritjes së çmimit, sasia e kërkuar zvogëlohet në Q1,  Ekuilibri i ri pas aplikimit të tatimit është në pikën C  Të hyrat tatimore nga kjo paraqiten përmes katërkëndëshit PdCAPs  Ngarkesa e tëpërt totale paraqitet përmes trekëndëshit ABC, i cili paraqet humbjen neto të shoqërisë. Kjo humbje është rezultat i zvogëlimit të outputit
  206. 206. 22 Kalimi i një Tatimi të Tjerëve: Incidenca e tatimit • Incidenca e tatimit paraqet shpërndarjen e ngarkesës së tatimit. – Incidenca tatimore i kalohet grupit, i cili në fund të fundit e bartë ngarkesën tatimore • Kalimi i tatimit paraqet bartjen e ngarkesës tatimore nga ata që ligjërisht janë të obliguar ta paguajnë te të tjerët • P.sh. Një taksist mund t’ia kalojë rritjen e tatimit pasagjerëve dhe një distributor i ushqimeve mund t’ia kalojë atë supermarketeve, të cilat ia kalojnë ngarkesën tatimore konsumatorëve • Kalimi i ngarkesës tatimore varet nga elasticiteti i kërkesës dhe ofertës ndaj çmimit • Nëse kërkesa është shumë elastike ndodh që e tërë ngarkesa tatimore t’i bartet ofruesit
  207. 207. 23 Kalimi i një Tatimi të Tjerëve: Incidenca e tatimit • Kalimi përpara është transferi i ngarkesës tatimore nga ofruesi, i cili është ligjërisht i obliguar ta bëj pagesën e tatimit, te konsunmatori përmes rritjes së çmimit • Kalimi prapa është transferi i ngarkesës tatimore nga blerësi, i cili është ligjërisht i obliguar ta bëj pagesën e tatimit, te ofruesi përmes uljes së çmimit • Nganjëherë, ngarkesa tatimore ndahet në mes të blerësit dhe shitësit
  208. 208. 24 Kalimi i një Tatimi të Tjerëve: Incidenca e tatimit wG = 5.20 Të hyrat tatimore WN = 4.16 Q1 Paga(Dollars) 0 Numri i orëve të punës të ofruara Ngarkesa e tepërt = humbja neto Paga neto = wG (I – t) E' 5.00 Q* D = paga bruto S E A  Tregu i punës është në ekuilibër në pikën E.  Pas vendosjes së tatimit në vlerë t=20% në paga që duhet ligjërisht të mblidhet nga punëtorët, punëtorët reagojnë duke zvogëluar sasinë e punës së ofruar.  Për shkakt të zvogëlimit të ofertës për punë, paga rritet, edhepse pjesa më e madhe e ngarkesës tatimore paguhet nga punëtorët. Paga neto që e marrin punëtorët zvogëlohet nga WG në WN = WG (1-t).  Një pjesë e ngarkesës tatimore kalohet te punëdhënësit pasiqë paga rritet nga $5.00 to $5.20
  209. 209. 25 Kalimi i një Tatimi të Tjerëve: Incidenca e tatimit • Ekonomikisht, nuk ka rëndësi nëse blerësi apo shitësi është ligjërisht i obliguar ta paguajë tatimin – Për këtë arsye, nganjëherë ngarkesa tatimore kalohet të konsumatori final • Incidenca ekonomike e tatimit , nuk varet nga incidenca ligjore, por varet nga elasticiteti i kërkesës dhe ofertës ndaj çmimit, norma tatimore tatimit dhe sasia dhe çmimi fillestar ekuilibrues
  210. 210. 26 Kalimi i një Tatimi të Tjerëve: Incidenca e tatimit • Vendosja e tatimit mund të ndikojë në rritjen e çmimit të produktit apo shërbimit • Mirëpo, masa me të cilën ndryshon çmimi varet nga elasticiteti i kërkesës ndaj çmimit për atë produkt • Nëse kërkesa për një produkt të caktuar është plotësisht joelastike, çmimi i produktit do të rritet më shumë dhe një pjesë më e madhe e ngarkesës tatimore do t’i kalohet blerësve
  211. 211. 27 Kalimi i një Tatimi të Tjerëve: Incidenca e tatimit Q 1 Price(Cents) Housing per Month Square Feet MC + T = S'E' 60 0 Q* 50 D MC = S E  Shembull 1: kalimi përpara  Kur oferta është plotësisht elastike tatimi i kalohet plotësisht blerësve – kalimi përpara  Kjo ndodh kur kostoja e prodhimit është shumë e lartë, prandaj ofruesit nuk janë të gatshëm të marrin përsipër ndonjë kosto shtesë  Për shkak të rritjes së çmimit, sasia e kërkuar zvogëlohet
  212. 212. 28 Kalimi i një Tatimi të Tjerëve: Incidenca e tatimit D = w S wG* Q* E G ëages(Dollars) 0 Labor Hours per Year tw* wN= wG*(1-t) F wN= wG*(1-t)  Shembull 2: kalimi prapa  Nëse oferta për punë është plotësisht joelastike, tatimi në pagë do të ulë pagën neto për shumën e tatimit  Pasiqë punëtorët janë të gatshëm të ofrojnë fuqinë e tyre punëtore, e tërë ngarkesa tatimore i kalohet punëtorëve si ofrues – kalimi prapa  Kjo ndodh në rastet kur ka papunësi të lartë dhe probleme me gjetjen e vendeve të punës
  213. 213. 29 Kalimi i një Tatimi të Tjerëve: Incidenca e tatimit wG = 5.20 Të hyrat tatimore WN = 4.16 Q1 Paga(Dollars) 0 Numri i orëve të punës të ofruara Ngarkesa e tepërt = humbja neto Paga neto = wG (I – t) E' 5.00 Q* D = paga bruto S E A  Shembull 3: ndarja e ngarkesës tatimore  Tregu i punës është në ekuilibër në pikën E.  Pas vendosjes së tatimit në vlerë, t=20% në paga që duhet ligjërisht të mblidhet nga punëtorët, punëtorët reagojnë duke zvogëluar sasinë e punës së ofruar.  Për shkakt të zvogëlimit të ofertës për punë, paga rritet, edhepse pjesa më e madhe e ngarkesës tatimore paguhet nga punëtorët. Paga neto që e marrin punëtorët zvogëlohet nga WG në WN = WG (1-t).  Një pjesë e ngarkesës tatimore kalohet te punëdhënësit pasiqë paga rritet nga $5.00 to $5.20
  214. 214. 30 Ngarkesa e Tepërt Tatimore apo Humbja Shoqërore Neto • Tatimet rrisin çmimet e produkteve dhe shërbimeve • Pasi që Pg>Pn, atëherë MSB<MSC në Q1. • Për shkak të tatimit, më pak se sasia efiçiente që është Q* do të shitblehet • Prandaj, ngarkesa e tepërt tatimore paraqet një kosto shtesë për shoqërinë që tejkalon shumën totale të të hyrave tatimore të paguara nga qytetarët • Ngarkesa e tepërt tatimore mat humbejn në benefitin neto nga resurset private si rezultat i ndikimit negativ të tatimit në efiçiencën e tregut
  215. 215. 31 Ngarkesa e Tepërt Tatimore apo Humbja Shoqërore Neto • Sa herë që ngarkesa tatimore është pozitive, edhe sikur të gjitha të hyrat buxhetore nga tatimi t’i ktheheshin qytetarëve, ngarkesa tatimore nuk do të mund të shlyhej komplet – Prandaj, shpesh ngarkesa e tepërt tatimore quhet humbja shoqërore neto
  216. 216. 32 Ngarkesa e Tepërt Tatimore apo Humbja Shoqërore Neto • Përsërisim, një tatim në sasi apo vlerë ndikon që çmimi të rritet dhe sasia e kërkuar të zvogëlohet • Ndryshimet në sasinë e shitblerë (Q) varen nga rritja në çmim • Për shkak që ndryshimet në çmim varen nga norma e tatimit, atëherë edhe ndryshimet në sasi do të varen nga norma e tatimit • Ceteris paribus, sa më e lartë norma tatimore aq më e vogël sasia e shitblerë në treg • Zvogëlimi në sasi varet nga elasticiteti ndaj çmimit
  217. 217. 33 Efekti i Tatimit kur Kërkesa ose Oferta janë plotësisht jo-elastike Oferta pas tatimitKërkesa Oferta çmimi Sasia 0 q A çmimi 0 q B Oferta Kërkesa çmimi neto pas tatimit Sasia •Grafikoni A, kërkesa për produktin e tatimuar është plotësisht joelastike. Në këtë rast, tatimi ndikon që çmimi të rritet; mirëpo, kërkesa nuk ndryshon; prandaj, sasia nuk ndryshon dhe ngarkesa e tepërt tatimore (humbja neto) është e barabartë me zero •Ngarekesa tatimore bie mbi blerësit •Prandaj, sa më joelastike që është kërkesa për një produkt të tatimuar, aq më e vogël është ngarkesa e tepërt tatimore (humbja neto). •Grafikoni B, oferta për produktin e tatimuar është plotësisht joelastike. Në këtë rast, tatimi ndikon që çmimi neto i pranuar nga shitësi të zvogëlohet, por jo edhe sasia që ofrohet në treg; prandaj, sasia nuk ndryshon, derisa ngarkesa e tepërt tatimore tatimore (humbja neto) është e barabartë me zero •Ngarkesa tatimore bie mbi shitësit •Prandaj, sa më joelastike që është oferta për një produkt të tatimuar, aq më e vogël është ngarkesa e tepërt tatimore (humbja neto) .
  218. 218. 34 Efekti i Tatimit kur Kërkesa ose Oferta janë plotësisht elastike Kërkesa Oferta çmimi Sasia 0 q A çmimi 0 q pas tatimit B Oferta Kërkesa Sasia •Grafikoni A, kërkesa për produktin e tatimuar është plotësisht elastike. Në këtë rast, tatimi ndikon që çmimi neto për shitësin të zvogëlohet; mirëpo, kërkesa nuk ndryshon; •Ngarekesa tatimore bie mbi shitësit •Grafikoni B, oferta për produktin e tatimuar është plotësisht elastike. Në këtë rast, tatimi ndikon që çmimi bruto që paguajnë blerësit të rritet, ndërsa sasia zvogëlohet; •Ngarekesa tatimore bie mbi blerësit çmimi neto pas tatimit q çmimi bruto Oferta pas tatimit
  219. 219. 35 Efiçenca Pareto • Kriter për krahasimin e rezultateve të institucioneve të ndryshme ekonomike • Definicion: Nëse mund të përmirësojmë situatën e disa personave pa e përkeqësuar situatën e asnjë personi tjetër, atëherë kemi Pareto përmirësim – Rrjedhimisht, situata në të cilën nuk ka hapësirë për Pareto përmirësim quhet Efiçienca Pareto
  220. 220. 36 Efiçenca Pareto • Supozim: tregu me konkurrencë të plotë ku vendoset se sa të prodhohet dhe për kë të prodhohet • Supozim: nëse prodhohet një sasi më e vogël se sasia ekuilibruese, q<q*, atëherë ekziston dikush që është i gatshëm të ofrojë sasi shtesë me një çmim më të ulët se çmimi të cilin një konsumator është i gatshëm ta paguajë – Prandaj, kjo nuk është situatë Pareto eficiente, meqë ka hapësirë për Pareto përmirësim
  221. 221. Efiçenca Pareto 0 q* p Oferta1 Kërkesa1 ps =pd pd q ps Të gatshëm për të blerë Të gatshëm për të shitur
  222. 222. TEKNOLOGJIA Mikroekonomi 2 Ermon Cervadiku 1
  223. 223. Përmbajtja • Firma dhe llojet e kufizimeve • Faktorët e prodhimit dhe produktet • Kufizimet teknologjike • Shembuj të teknologjisë • Tiparet e Teknologjisë • Produkti marxhinal, Produkti mesatar, Norma marxhinale teknike e zëvendësimit • Ligji i produktit marxhinal zbritës dhe Norma marxhinale teknike zbritëse • Faktori kohë • Të ardhurat e shkallës 2
  224. 224. Firma dhe Llojet e Kufizimeve • Tre burime të kufizimeve 1. Blerësit si kufizim 2. Konkurrentët si kufizim 3. Natyra si kufizim 3
  225. 225. Faktorët e Prodhimit dhe Produktet Faktorët e prodhimit janë burimet që përdoren për të prodhuar mallra dhe shërbime: 1. Burimet natyrore: Gjëra të krijuara nga veprat e natyrës sikurse toka, uji, mineralet, rezervat e karburanteve dhe gazit, burimet që rigjenerohen dhe që nuk rigjenerohen.
  226. 226. Faktorët e Prodhimit dhe Produktet Faktorët e prodhimit janë burimet që përdoren për të prodhuar mallra dhe shërbime: 2. Puna: Aftësitë njerëzore, fizike dhe mendore, që përdoren nga punëtorët në prodhimin e mallrave dhe shërbimeve.
  227. 227. Faktorët e Prodhimit dhe Produktet Faktorët e prodhimit janë burimet që përdoren për të prodhuar mallra dhe shërbime: 3. Kapitali fizik dhe financiar: - Kapitali fizik: të gjitha makinat, ndërtesat, pajisjet, rrugët dhe objektet tjera të bëra nga qeniet njerëzore për të prodhuar mallra dhe shërbime. - Kapitali financiar: paratë e gatshme dhe instrumetet tjera financiare
  228. 228. Faktorët e Prodhimit dhe Produktet Faktorët e prodhimit janë burimet që përdoren për të prodhuar mallra dhe shërbime: 4. Kapitali njerëzor: Njohuritë dhe aftësitë e fituara nga një punëtor nëpërmjet edukimit dhe eksperiencës.
  229. 229. Faktorët e Prodhimit dhe Produktet Faktorët e prodhimit janë burimet që përdoren për të prodhuar mallra dhe shërbime: 5. Ndërmarrësia (aftësitë sipërmarrëse) Aftësia për të koordinuar prodhimin dhe shitjen e mallrave dhe shërbimeve. Ndërmarrësit rrezikojnë dhe shpenzojnë kohë dhe para në një biznes pa ndonjë fitim të garantuar.
  230. 230. Kufizimet Teknologjike • Natyra si kufizim teknologjik – Vetëm disa kombinime të faktorëve të prodhimit paraqesin mënyrë prodhimi të pranueshme teknologjikisht • Zonë e prodhimit: – Paraqet tërësinë e mënyrave të prodhimit teknologjikisht të pranueshme – Zgjedhjet e mundshme të prodhimit që mund të përballojë firma 9
  231. 231. Kufizimet Teknologjike 10 X=Faktorët e prodhimit Y=Outputi/Prodhimi Zona e prodhimit Y=f(X) = funksioni i prodhimit P.sh. Supozojmë se kemi vetëm një faktor prodhimi, X, dhe një produkt (output), Y; Një pikë është në zonën e prodhimit, nëse teknologjikisht është e mundur që sasia Y të prodhohet me sasinë X.
  232. 232. Kufizimet Teknologjike • Funksioni i prodhimit: – Paraqet funksionin e kufirit të zonës së prodhimit – Mat produktin maksimal që mund të marrim nga një sasi e dhënë e faktorëve të prodhimit, Y=f(X1,X2) 11
  233. 233. Shembuj të Teknologjisë: Izokuantet (Vijat barazsasi) • Izokuanti është një lakore që paraqet të gjitha kombinimet e mundshme të inputeve që japin nivelin e njëjtë të autputit. • Pjerrësia e lakores së izokuantit paraqet normën teknike të zëvendësimit; – p.sh. Sasia e prodhimit prej 24 njësi mund të prodhohet duke përdorur 3 njësi punë dhe 2 njësi kapital, ose 2 njësi punë dhe 3 njësi kapital. 12
  234. 234. Shembuj të Teknologjisë: Izokuantet (Vijat barazsasi) Karakteristikat e izokuanteve: 1. Izokuantet më larg origjinës janë më të preferuara se ato më afër saj 2. Izkuantet kanë pjerrësi negative 3. Izkuantet nuk priten mes vete 4. Izkuantet janë konvekse 13
  235. 235. Shembuj të Teknologjisë: Izokuantet (Vijat barazsasi) 14 Puna Kapitlai Q=35 Q=24 Q=45
  236. 236. Shembuj të Teknologjisë: Izokuantet (Vijat barazsasi) Izokuanti1 Izokuanti2 Izokuantet me raporte të pandryshueshme (bashkëplotësuesit e plotë) Puna/X1 Funksioni i prodhimit: Y=f(X1,X2)=min[X1,X2] Kapitlai/X2 Një faktor prodhimi nuk mund të zëvendësohet me faktorin tjetër të prodhimit
  237. 237. 16 Shembuj të Teknologjisë: Izokuantet (Vijat barazsasi) Izokuantet Puna/X1 Kapitlai/X2 Izokuantet për zëvendësuesit e plotë Funksioni i prodhimit: Y=f(X1,X2)= X1 + X2; Funksioni I prodhimit Cobb-Douglas ka këtë formë: Y=f(X1,X2)= AXa 1 + Xb 2 Parametri A mat shkallën e prodhimit, derisa parametrat a dhe b masin se si përgjigjet sasia e prodhimit ndaj ndryshimeve në faktorët e prodhimit Norma teknike e zëvendësimit të një faktori me faktorin tjetër është konstante
  238. 238. Tiparet e Teknologjisë • Supozimi 1: – Teknologjitë janë monotonike – nëse rrisim sasinë e të paktën njërit faktor të prodhimit, do të mund të prodhojmë po aq produkt sa më parë • Supozimi 2: – Teknologjitë janë konvekse – nëse kemi dy mënyra për të prodhuar një sasi Y të produktit, atëherë mesatarja e ponderuar e këtyre dy mënyrave do të na mundësojë prodhimin e të paktën sasisë fillestare Y 17
  239. 239. Produkti Marxhinal • Produkti marxhinal mat ndryshimin në produktin total që rezulton nga ndryshimi për një njësi në madhësinë e inputit të përdorur dhe shënohet me MP. • Psh. Nëse kapitalin e mbajmë të pandryshueshëm, produkti marxhinal i punës është ndryshimi në prodhimin total që rezulton nga ndryshimi për një njësi në punën shtesë të përdorur (cetiris paribus). 18
  240. 240. Produkti Marxhinal 19
  241. 241. Produkti Mesatar AP = Produkti total/inputi i shfrytëzuar p.sh. numri i punëtorëve 20
  242. 242. Relacioni në mes MP dhe AP 21 Puna 16 14 12 10 8 6 4 2 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Autputi/Prodhimi AP MP
  243. 243. Relacioni në mes MP dhe AP  Kur produkti marxhinal është i barabartë me atë mesatar, arrihet vlera më e lartë e produktit mesatar MP = AP  Kur produkti marxhinal është më i madh se ai mesatar, produkti mesatar rritet me shtimin e inputit variabil. MP > AP  Kur produkti marxhinal është më i vogël se ai mesatar, produkti mesatar zvogëlohet me shtimin e inputit variabil. MP < AP 22
  244. 244. Norma Teknike e Zëvendësimit • Norma teknike e zëvendësimit mat normën sipas së cilës mund të bëhet zëvendësimi teknik i faktorëve të prodhimit pa ndryshuar nivelin e prodhimit • MRTS mat për sa njësi shtesë duhet të rrisim sasinë e kapitalit për të zëvendësuar një njësi të punës për të mbajtur të pandryshuar sasinë e prodhimit 23
  245. 245. Norma Marxhinale Teknike e Zëvendësimit 24
  246. 246. Norma Marxhinale Teknike e Zëvendësimit 25 Puna Kapitlai Q=35 Norma teknike e zëvendësimit mat pjerrësinë e izokuantit në pikën C .C
  247. 247. • Në qoftë se një sasie të dhënë të faktorit të pandryshueshëm (kapitali konstant) i shtohen sasi të njëpasnjëshme të një faktori të ndryshueshëm të prodhimit (në rastin tonë punës) produkti marxhinal dhe ai mesatar i faktorit të ndryshueshëm eventualisht do të bien. • Supozimet thjeshtëzuese: • periudha afatshkurtëra; • të paktën njëri faktor i prodhimit është i pandryshueshëm, dhe • teknologjia e pandryshueshme 26 Ligji i Produktit Marxhinal Zbritës
  248. 248. Ligji i Produktit Marxhinal zbritës 27 Puna 16 14 12 10 8 6 4 2 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Autputi/Prodhi mi AP MP
  249. 249. Norma Marxhinale Teknike e Zëvendësimit Zbritëse • Kur të gjithë faktorët tjerë të prodhimit i mbajmë të pandryshuar, nëse rrisim sasinë e faktorit punë, atëherë norma teknike e zëvendësimit zvogëlohet 28
  250. 250. Norma Marxhinale Teknike e Zëvendësimit Zbritëse 29 Puna Kapitlai Q=35 Norma teknike e zëvendësimit mat pjerrësinë e izokuantit në pikën C; Kur kalojmë nga pika C në pikën D dhe më pas në pikën E, norma teknike e zëvendësimit zvogëlohet, gjegjësisht, pjerrësia e izokuantit zvogëlohet .C .D.E
  251. 251. Faktori kohë - Dinamika e Prodhimit • Periudha momentale ku të gjithë faktorët e prodhimit janë të pandryshueshëm; • Periudha afatshkurtër ku ndërmarrja mund të shtojë prodhimin duke ndryshuar faktorët e ndryshueshëm (P.Sh. Punën) • Periudha afatgjatë ku faktorët e prodhimit bëhen të ndryshueshëm; • Periudha shumë afatgjatë ku ndryshon edhe teknologjia e prodhimit; 30
  252. 252. Faktori kohë - Funksioni i prodhimit në periudha afatgjata • Firma mund të ndryshojë faktorët e prodhimit • Ka më shumë alternativa para vetes • Funksioni i prodhimit në periudha afatgjata paraqet kombinime të ndryshme mes dy inputeve, punës dhe kapitalit (tabela në vijim), për të arritur maksimume të prodhimit nga një kombinim i tillë, ceteris paribus. 31
  253. 253. Faktori kohë - Funksioni i prodhimit në periudha afatgjata 32 6 24 35 42 47 51 54 5 23 32 39 44 48 51 4 20 28 35 40 44 47 3 17 24 30 35 39 42 2 14 19 24 28 32 35 1 5 12 18 21 23 24 1 2 3 4 5 6 Njësitëekapitalit(K) Njësitë e Punës (L)
  254. 254. Faktori kohë - Ndryshimet në Teknologji 33 Faktorët e prodhimit Outputi/Prodhimi TP TP” Në periudha shumë afatgjata, kur ndryshon teknologjia, ndyshon edhe fnksioni i prodhimit
  255. 255. Të ardhurat e shkallës • Paraqesin reagueshmërinë e produktit total kur të gjithë faktorët e prodhimit rriten në të njëjtin proporcion. 34
  256. 256. Të ardhurat e shkallës • Të ardhurat konstante të shkallës: autputi ndryshon përpjestimisht me ndryshimin e inputeve. P.sh. me dyfishimin e inputeve tokë, punë dhe kapital dyfishohet edhe prodhimi • Të ardhurat zbritëse të shkallës: një rritje përpjestimore e inputeve çon në një rritje në përpjestim më të vogël të autputit total. P.sh. rritja e inputeve për 50% çon në rritje prej 30 % të autputit. • Të ardhurat rritëse të shkallës: një rritje përpjestimore e inputeve çon në një rritje në përpjestim më të madhe të autputit total. P.sh. rritja e inputeve për 15% çon në rritje prej 30 % të autputit. 35
  257. 257. MAKSIMIZIMI I FITIMIT Mikroekonomi 2 Ermon Cervadiku 1
  258. 258. Përmbajtja • Fitimet • Organizimi i firmave • Faktorët e pandryshueshëm dhe faktorët e ndryshueshëm të prodhimit • Maksimizimi i fitimit në periudha afatshkurtra • Maksimizimi i fitimit në periudha afatgjata • Maksimizimi i fitimit dhe të ardhurat e shkallës 2
  259. 259. Fitimet Qëllimi ekonomik i firmës është maksimizimi i fitimit! Fitimi = Të hyrat e përgjithshme – Kostot e përgjithshme. Firmat nuk synojnë gjithmonë maksimizimin e fitimit, mund të kenë edhe qëllime tjera 3
  260. 260. Fitimet • Të hyrat: shuma që firma e merr si kompenzim për shitjen e produkteve të saj. Çmimi i tregut * sasia e shitur= Të hyrat • Kostoja: Shuma që firma e sakrifikon për të blerë inputet. • Fitimi: Të hyrat e përgjithshme minus kostot e përgjithshme. 4
  261. 261. Fitimet 5
  262. 262. Fitimet • Kostot e firmës përfshijnë kostot eksplicite dhe kostot implicite: – Kostot eksplicite: kostot që kanë të bëjnë me shpenzime direkte monetare për faktorët e prodhimit – Kostot opurtune (implicite): kostot që nuk kanë të bëjnë me shpenzime direkte monetare (p.sh. kostoja opurtune e inputeve të vet pronarit – paga implicite, renta implicite, kostoja e kapitalit) • Nëse kemi vendosur ta përdorim punën tonë në firmën tonë, atëherë kemi hequr dorë nga mundësia e përdorimit të saj në drejtim tjetër 6
  263. 263. Fitimet • Kontabilistët matin kostot eksplicite, por shpesh i injorojnë ato implicite. • Ekonomistët përfshijnë të gjitha kostot opurtune kur matin kostot. • Fitimi Kontabël = TR – Kostot Eksplicite • Fitimi Ekonomik = TR – Kostot Eksplicite – Kostot Implicite – Fitimi ekonomik përkufizohet duke vlerësuar koston opurtune të të gjitha produkteve dhe faktorëve të prodhimit • Periudha kohore – të gjithë faktorët e prodhimit duhet të maten lidhur me një periudhë kohore 7
  264. 264. Organizimi i Firmave Ç’është firma? • Njësi që orgnizon dhe koordinon faktorët e prodhimit (burimet natyrore, punën, kapitalin njerëzor, kapitalin financiar dhe aftësitë ndërmarrëse) në procesin e prodhimit. 8
  265. 265. Organizimi i Firmave • Format legale të firmave sipas pronësisë: • Individuale • Bashkëpronësi – ortakëri • Korporatë 9
  266. 266. Organizimi i Firmave - Pronësia Individuale • Pronësia individuale e biznesit kryhet në emrin personal, ka të bëjë me bizneset që nuk kanë formën e kompanive. • Pronari është i përfshirë direkt në menaxhimin e biznesit dhe zhvilimin e tij • Forma më e shpeshtë e biznesve 10
  267. 267. Organizimi i Firmave- Pronësia Individuale – Përparësitë 1. Liria e veprimit (biznesi është i juaji, shef i vetvetes), merrni lehtë vendime dhe vendosni vet lidhur me fitimin. 2. Lehtësia e fillimit dhe përfundimit. 3. Tatim më të thjeshtë (tatimi në të ardhura) – Të metat 1. E tërë përgjegjësia bie mbi pronarin, përgjigjeni me tërë pasurinë tuaj. 2. Vështirësitë për të siguruar kapitalin për investime. 3. Duhet të keni aftësi të shumënduarta (kryeni shumë punë vet) 11
  268. 268. Organizimi i Firmave- Ortakëria • Dy ose më shumë pronarë bashkojnë kapitalin për formimin dhe zhvillimin e biznesit. • Raportet lidhur me punën, menaxhimin, ndarjen e fitimit dhe rrezikut, hyrjen dhe daljen nga partneriteti duhet të jenë të precizuara mirë me kontratën ose marrëveshjen e themelimit të biznesit 12
  269. 269. Organizimi i Firmave- Ortakëria • Përparësitë 1. Bashkimi bën fuqinë, sinergjia (kapitali, aftësitë etj). 2. Mundësitë më të mëdha për rritje dhe zhvillim. 3. Thjeshtësia e procedurave të menaxhimit dhe marrjes së vendimeve në krahasim me korporatën. • Të metat 1. Përgjegjësia e pakufizuar financiare 2. Jofleksibiliteti lidhur me organizmin, perspektivën, zhvillimin dhe futjen e partnerëve të rinj. 3. Mosmarrëveshjet midis partnerëve të mundshme rreth menaxhimit dhe autorizimeve (ndarja e punës, zhvillimi, personeli etj). 4. Jetë e kufizuar afariste 13
  270. 270. Organizimi i Firmave- Korporatat • Formë më e komplikuar e organizmit të biznesit, dallon nga ortakëria, sepse jeta dhe zhvillimi i biznesit janë qartazi të ndara nga pronarët • Menaxhmenti dhe prona janë qartazi të përkufizuara: prona mund të shitet -biznesi vazhdon; • Në aktin e themelimit (Statuti/kontrata) paraqitet edhe mënyra e qeverisjes- Bordi, aksionarët dhe qeversija korporative • Pronësi e transferueshme dhe jo e transferueshme 14
  271. 271. Organizimi i Firmave- Korporatat • Përparësitë 1. Orientimi drejt zhvillimit 2. Lehtësia për të siguruar burime financiare për investime 3. Letësia në ndryshimin/ transferin e pronës- jetëgjatësia (ekzistenca nuk varet nga nje individ) 4. Përgjegjësia e kufizuar financiare • Të metat 1. Kapitali i nevojshëm për themelimin e tyre (kushtueshmëria) 2. Tatimi para fitimit, por edhe tatimet në dividendë për pronarët 15
  272. 272. Faktorët e Pandryshueshëm dhe të Ndryshueshëm të Prodhimit Faktori Kohë • Periudha momentale, ku të gjithë faktorët e prodhimit janë të pandryshueshëm; • Periudha afatshkurtër, ku ndërmarrja mund të shtojë prodhimin duke ndryshuar faktorët e ndryshueshëm (P.Sh. Punën) • Periudha afatgjatë, ku faktorët e prodhimit bëhen të ndryshueshëm; • Periudha shumë afatgjatë, ku ndryshon edhe teknologjia e prodhimit; 16
  273. 273. Faktorët e Pandryshueshëm dhe të Ndryshueshëm të Prodhimit Në afat të shkurtër, faktorët e prodhimit mund të ndahen në kategori: • Faktorët e pandryshueshëm: – Faktorët të cilët nuk ndryshojnë me ndryshimin e sasisë së prodhuar. • Faktorët e ndryshueshëm: – Faktorët të cilët ndryshojnë me ndryshimin e sasisë së prodhuar. 17
  274. 274. Faktorët e Pandryshueshëm dhe të Ndryshueshëm të Prodhimit • Nuk ekziston ndonjë kufi i prerë mes periudhave të ndryshme • Vini Re! – Në afat të shkurtër, ndonjë faktor i prodhimit është i pandryshueshëm – Në afat të shkurtër, firma mund të vendosë të prodhojë zero njësi, por detyrohet të përdor faktorët e pandryshueshëm (p.sh. Kontrata për marrje me qera të ndërtesës - duhe të paguhet qeraja edhe nëse firma nuk prodhon) • Prandaj, fitimi në periudha afatshkurta mund të jetë negativ 18
  275. 275. Faktorët e Pandryshueshëm dhe të Ndryshueshëm të Prodhimit • Nuk ekziston ndonjë kufi i prerë mes periudhave të ndryshme • Vini Re! – Në afat të gjatë, të gjithë faktorët e prodhimit janë të ndryshueshëm – Në afat të gjatë, firma mund të vendosë të prodhojë zero njësi (p.sh. Firma nuk do të shfrytëzojë energji elektrike, nëse nuk prodhon) • Prandaj, fitimi më i ulët që mund të realizojë firma në periudha afatgjata është zero 19
  276. 276. Maksimizimi i Fitimit në Periudha Afatshkurtra 20
  277. 277. Maksimizimi i Fitimit në Periudha Afatshkurtra 21
  278. 278. Maksimizimi i Fitimit në Periudha Afatshkurtra Relacioni në mes VMP dhe w • Kur vlera e produktit marxhinal është e barabartë me koston e tij, arrihet vlera më e lartë e fitimit VMP = w • Kur vlera e produktit marxhinal është më e madhe se kostoja e tij, fitimet rriten me shtimin e faktorit të ndryshueshëm VMP > w • Kur vlera e produktit marxhinal është më e vogël se kostoja e tij, fitimet rriten me zvogëlimin e faktorit të ndryshueshëm. VMP < w 22
  279. 279. Maksimizimi i Fitimit në Periudha Afatshkurtra 23
  280. 280. Maksimizimi i Fitimit në Periudha Afatshkurtra 24
  281. 281. Maksimizimi i Fitimit në Periudha Afatshkurtra (Vijat barazfitim) Vijat barazfitim me pjerrësi w1/p X1 Produkti X2 është i pandryshueshëm Y* X* 25
  282. 282. Maksimizimi i Fitimit në Periudha Afatshkurtra (Vijat barazfitim) X1 Produkti Produkti çmimi i lartë çmimi i ulët Nëse rritet w1, atëherë vija barazfitim bëhet më e pjerrët dhe sasia e x1 ulet (pra, kërkesa për faktorin 1 ulet); kjo çon në uljen e ofertës për produktin Nëse çmimi i produktit ulet, atëherë vija barazfitim bëhet më e pjerrët dhe sasia e x1 ulet (pra, kërkesa për faktorin 1 ulet); kjo çon në uljen e ofertës për produktin X1 26
  283. 283. Maksimizimi i Fitimit në Periudha Afatgjata 27
  284. 284. Maksimizimi i Fitimit në Periudha Afatgjata 28
  285. 285. Maksimizimi i Fitimit në Periudha Afatgjata Relacioni në mes VMP dhe w • Kur vlera e produktit marxhinal është e barabartë me çmimin e faktorit 1 (faktorit 2), arrihet vlera më e lartë e fitimit VMP = w • Kur vlera e produktit marxhinal është më e madhe se çmimi i faktorit 1 (faktorit 2), fitimet rriten me shtimin e faktorit 1 (faktorit 2) VMP > w • Kur vlera e produktit marxhinal është më e vogël se çmimi i faktorit 1 (faktorit 2), fitimet rriten me zvogëlimin e faktorit 1 (faktorit 2) VMP < w 29
  286. 286. Maksimizimi i Fitimit dhe të Ardhurat e Shkallës • Të ardhurat konstante të shkallës: autputi ndryshon përpjestimisht me ndryshimin e inputeve. P.sh. me dyfishimin e inputeve tokë, punë dhe kapital dyfishohet edhe prodhimi • Të ardhurat zbritëse të shkallës: një rritje përpjestimore e inputeve çon në një rritje në përpjestim më të vogël të autputit total. P.sh. rritja e inputeve për 50% çon në rritje prej 30 % të autputit. • Të ardhurat rritëse të shkallës: një rritje përpjestimore e inputeve çon në një rritje në përpjestim më të madhe të autputit total. P.sh. rritja e inputeve për 15% çon në rritje prej 30 % të autputit. 30
  287. 287. Maksimizimi i Fitimit dhe të Ardhurat e Shkallës 31
  288. 288. Maksimizimi i Fitimit dhe të Ardhurat e Shkallës Çfarë ndodhë nëse firma dyfishon nivelin e faktorëve të prodhimit? Fitimet do të dyfishohen! Mirëpo, kjo bie në kundërshtim me supozimin se zgjedhja fillestare ishte fitimmaksimizuese 32
  289. 289. Maksimizimi i Fitimit dhe të Ardhurat e Shkallës • Çfarë do të ndodhte, po të zgjeroheshin firmat pa kufi: 1. Firma do të rritej aq shumë sa do të dëmtonte efektivitetin e vet 2. Firma do të rritej aq shumë sa do të shndërrohej në monopol në treg; atëherë nuk do të sjellej si firmë në konkurrencë të plotë, por si monopolist 3. Për shkak të konkurrencës edhe firmat tjera do të përdornin të njëjtën teknologji dhe do të synonin të zgjeroheshin; kur kjo ndodh krijohet presion për uljen e çmimeve dhe çdo gjë ndryshon 33

×