Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Wijngaard Vaktaal

881 views

Published on

Ton vd Wijngaard: Mijnwerkersvaktaal vergeleken

Published in: Education, Technology, Business
  • Login to see the comments

  • Be the first to like this

Wijngaard Vaktaal

  1. 1. Mijnbouwvaktaal in de beide Limburgen <ul><li>Ton van de Wijngaard </li></ul><ul><li>Heerlen, 15-05-2009 </li></ul>
  2. 2. Mijnbouw en vaktaal in de beide Limburgen <ul><li>De pre-industriële fase </li></ul><ul><ul><li>Vóór 1700 </li></ul></ul><ul><ul><li>De 18 e eeuw </li></ul></ul><ul><ul><li>De 19 e eeuw </li></ul></ul><ul><li>De 20 e eeuw </li></ul><ul><ul><li>Nederland </li></ul></ul><ul><ul><li>Vlaanderen </li></ul></ul>
  3. 3. De mijnbouwvaktaal vóór 1700 <ul><li>Gregorius Agricola, </li></ul><ul><li>De re metallica (1556) </li></ul>
  4. 4. De mijnbouwvaktaal vóór 1700 Schacht waarlangs men het ondergrondse deel van de mijn kan bereiken Waarschacht Watertoevloed in de mijn Vlos Schacht waarlangs het mijnwater naar boven gepompt wordt Pompenschacht Gereedschap Getuyg Mensen die werkzaam zijn in een steenkoolmijn Gesellen, meesters Steenkoolmijn Coelwerck, coolcuyle, koule Deel van een kolenlaag die uit veiligheidsoverwegingen niet mag worden afgebouwd Brugge Pikkel, hak Bickel Het ondergrondse deel van de mijn controleren (de coul) bevaren, bereyden Ondergronds afvoerkanaal voor mijnwater Adit, aat, aeth
  5. 5. De mijnbouwvaktaal vóór 1700 <ul><li>‘ Hond(t)’ voor het </li></ul><ul><li>ondergrondse </li></ul><ul><li>transport van </li></ul><ul><li>de kolen </li></ul>
  6. 6. De mijnbouwvaktaal in de 18 e eeuw Liber Computuum Rolduc, 1774-1783 Gratificatie voor het personeel Drinckgeld Slepers, zorgden ondergronds voor het transport Schleiffer Personeel dat de ondergrondse afvoerkanalen moest onderhouden Weyerleuth Vergoeding voor de eigenaar onder wiens grond kolen gewonnen werden Schachthondt Vrouwen die bovengronds voor het transport van de kolen zorgden Porteuses Kolen Houilles Steenkoolmijn Houillerie Schacht Beurre, bure
  7. 7. De mijnbouwvaktaal in de 19 e eeuw F. Büttgenbach, Der erste Steinkohlenberg- bau in Europa, 1898 Drinkbus Bläg Storing in de steenkoollaag Onduëgt Losvloer (bij de schacht) Aftreck Mijngas Vüër Steenkoolpijler die afgebouwd gaat worden Dat Schwartze Mijnhoed, -pet Kulkutsch Luchtgalerij Wenkbahn Ondersteuning, stijl Stipp Ongesorteerde schachtkolen Magerang Onderzijde steenkoollaag Wank Bovenzijde steenkoollaag Berg Handhamer Vuhshammer Gereedschap van de mijnwerker Gezüg Opzichter Meesterkneët Steenkoolmijn Kull
  8. 8. De 20 e eeuw – Nederlands Limburg <ul><li>Duitstalige lijst van het ondergrondse personeel van de mijn Carl (later: Oranje Nassau II) in Schaesberg uit 1904 </li></ul>
  9. 9. De 20 e eeuw – Nederlands Limburg <ul><li>F. Heise, F. Herbst, </li></ul><ul><li>Kurzer Leitfaden </li></ul><ul><li>der Bergbaukunde, </li></ul><ul><li>1914 </li></ul>
  10. 10. Streven naar standaardisatie <ul><li>Eerste decennia 20 e eeuw: Sterke Duitse invloed op de mijnvaktaal: </li></ul><ul><ul><li>1. Bedrijven zijn deels van oorsprong Duits </li></ul></ul><ul><ul><li>2. (Kader)personeel brengt Duitse mijnvaktaal mee </li></ul></ul><ul><li>Rond 1920: eerste pogingen om een Nederlandse mijnbouwvaktaal te ontwikkelen </li></ul>
  11. 11. Standaardisatie van de vaktaal
  12. 12. Standaardisatie van de vaktaal Mijnbouwkun- dige Nomen- clator, 1949
  13. 13. Standaardisatie van de vaktaal <ul><li>Centrale Taalcommissie </li></ul><ul><li>voor de Techniek, 1952 </li></ul>
  14. 14. Standaardisatie van de vaktaal <ul><li>Gezamenlijke Steenkoolmijnen in Limburg, </li></ul><ul><li>Mijnbouwkunde, 1964 </li></ul>
  15. 15. Standaardisatie van de vaktaal
  16. 16. Conclusie: <ul><li>Mijnbouwvaktaal in Nederland eind jaren ’60: </li></ul><ul><ul><li>Eigen Nederlandstalige vaktaal wordt gebruikt in handboeken en door hoger personeel </li></ul></ul><ul><ul><li>Vaktaal met ontleende vormen wordt gebruikt in de pijler </li></ul></ul><ul><ul><li>Invloed van dialect gering; het sterkst in Kerkrade </li></ul></ul>
  17. 17. De 20 e eeuw – Belgisch Limburg De eerste boortoren van de mijn in Beringen (1909)
  18. 18. De 20 e eeuw – Belgisch Limburg <ul><li>Tweetalig mijnreglement van </li></ul><ul><li>de steenkoolmijn in Beringen </li></ul><ul><li>uit 1911 </li></ul>
  19. 19. Streven naar standaardisatie <ul><li>1 e helft 20 e eeuw: Sterke Frans/Waalse invloed op de mijnvaktaal: </li></ul><ul><ul><li>1. Bedrijven zijn van oorsprong Frans </li></ul></ul><ul><ul><li>2. (Kader)personeel brengt Waalse mijnvaktaal mee </li></ul></ul><ul><li>Rond 1940: eerste pogingen om een Nederlandse mijnbouwvaktaal te ontwikkelen </li></ul>
  20. 20. Standaardisatie van de vaktaal <ul><li>Vlaamsche Ingenieursvereeniging, </li></ul><ul><li>Mijnbouwterminologie, 1942 </li></ul>
  21. 21. Standaardisatie van de vaktaal
  22. 22. Standaardisatie van de vaktaal <ul><li>Dalemans en </li></ul><ul><li>Suetens, Hand- </li></ul><ul><li>leiding tot de </li></ul><ul><li>Mijnbouwkunde </li></ul><ul><li>1947 </li></ul>
  23. 23. Standaardisatie van de vaktaal <ul><li>Limburgse </li></ul><ul><li>Economische </li></ul><ul><li>Raad, 1952 </li></ul>
  24. 24. Standaardisatie van de vaktaal <ul><li>G. Defoin, 555 </li></ul><ul><li>termen uit de </li></ul><ul><li>vaktaal der </li></ul><ul><li>mijnarbeiders </li></ul>
  25. 25. Standaardisatie van de vaktaal <ul><li>G. Defoin, 555 </li></ul><ul><li>termen uit de </li></ul><ul><li>vaktaal der </li></ul><ul><li>mijnarbeiders </li></ul>
  26. 26. Standaardisatie van de vaktaal <ul><li>G. Defoin, 555 </li></ul><ul><li>termen uit de </li></ul><ul><li>vaktaal der </li></ul><ul><li>mijnarbeiders </li></ul>
  27. 27. Standaardisatie van de vaktaal <ul><li>Aangepaste </li></ul><ul><li>technische </li></ul><ul><li>woordenlijst </li></ul>
  28. 28. Standaardisatie van de vaktaal
  29. 29. Conclusie: <ul><li>Mijnbouwvaktaal in Vlaanderen eind jaren ’80: </li></ul><ul><ul><li>Nederlandstalige vaktaal wordt gebruikt in handboeken </li></ul></ul><ul><ul><li>Vaktaal met Franse en Waalse elementen wordt gebruikt in de pijler </li></ul></ul><ul><ul><li>Invloed van de lokale dialecten is gering </li></ul></ul>
  30. 30. SCHACHT • schacht □ beur Λ put = kuil
  31. 31. SCHACHT • schacht □ beur Λ put = kuil
  32. 32. SCHACHT • schacht □ beur Λ put = kuil
  33. 33. SCHACHTBOK, -TOREN • schachtbok  schachttoren Λ schacht ll bellefleur
  34. 34. OPZICHTER • opzichter Λ steiger = porion
  35. 35. Mijnbouwvaktaal in de beide Limburgen <ul><li>Invloed op het dialect gering </li></ul><ul><li>Jonge vaktaal, met aan Nederlandse kant nauwelijks relicten uit de oudere fase </li></ul><ul><li>Vlaanderen: ontwikkeling van Waals/Frans naar Nederlands </li></ul><ul><li>Nederland: ontwikkeling van Duits naar Nederlands </li></ul>
  36. 37. Lexicale verschillen bouveau querslag ( kweersjlaag ) steengang beurkê blinde schacht tussenschacht bidon blik, blech drinkbus malète maken buttern ( bóttere ) schaften médaille marke ( mark ) controlepenning post schicht ( sjiech ) dienst B. Limburg N. Limburg begrip
  37. 38. Lexicale verschillen piqueur afbouwhamer luchthamer béle ( beel ) kap kap bohets ( bohetsj ) bouw ondersteuning toit/teût ( teu ) berg, ‘t hangende dakgesteente taille/tèye ( tei, tee ) streb ( sjtreep ) pijler voie/vôye ( voei ) strecke ( sjtrek ) galerij B. Limburg N. Limburg begrip
  38. 39. Lexicale verschillen berlijn ( berleng ) kuilwagen ( koelwage, -waan ) mijnwagen culbuteur kiepstoel ( kiepsjtool ) wagenwipper kas gerüst ( gerös ) schachtkooi canard lutte ( lot ) luchtkoker palan kettenzug takel stape ( stap ) de oude (man) opvulpand B. Limburg N. Limburg begrip
  39. 40. Standaardisatie van de vaktaal
  40. 42. De vragenlijst <ul><li>* Bestond uit 1005 vragen </li></ul><ul><li>* Minstens 1 ingevulde lijst per mijn </li></ul><ul><li>* Ook vragen over beroep van invuller </li></ul><ul><li>* Ingevuld in de periode 1982 / 1983 </li></ul><ul><li>* In totaal 47 ingevulde lijsten </li></ul><ul><li>* Materiaalbasis aangevuld met monografisch materiaal, o.a. scripties </li></ul>

×