Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
1HOÀNG ð N I KINHT V NTri kỳ y u dã nh t ngôn nhi chung,B t tri kỳ y u lưu tán vô cùng.Chú giải : Mã Nguyên ðàiDịch thuật ...
2TI U D NT V N là m t b sách do vua HOÀNG-ð cùng v i nh ng v b y tôi là KỲ-BÁ, QU -DU-KHU, BÁ-CAO,THI U-SƯ, THI U-DU, LÔI-...
3CHƯƠNG 1THƯ NG C THIÊN CHÂN LU N (1)KINH VĂN ________________________________________________________________________HOÀN...
4KINH VĂN ________________________________________________________________________Hoàng ð h i :- Ngư i ñ n tu i già th i k...
5L i án : v con gái, có ngư i ñã quá cái gi i h n “b y-b y” mà kinh nguy t v n lôi thôi không d t, ñó là do cái huy t tron...
6CHƯƠNG 2T KHÍ ðI U TH N LU N (1)KINH VĂN ________________________________________________________________________Ba tháng...
7(4)_ PH thu c hành KIM, ch v mùa Thu. Ngư i ñ n mùa Thu cũng ph i thâu li m th n khí, khi n cho Ph khí cũng ñư c máp tron...
8KINH VĂN ________________________________________________________________________Làm trái khí mùa Xuân, th i Thi u-Dương ...
9CHƯƠNG 3SINH KHÍ THÔNG THIÊN LU N (1)KINH VĂN ________________________________________________________________________Hoà...
10N u không phi n, th i tà khí còn khí ph n ; khí ph n b thương nên khí hư, khí hư nên nói nhi u. Dương tà c a Tr iph m và...
11(4)_ HUY T DU : là 1 huy t c a Ph -b _ T u lý b thưa r ng, th i bi u Dương v i tà khí ñ u n n p ñó. Hàn tà bi u th itheo...
12CHÚ GI I :________________________________________________________________________________(1)_ Âm Dương ñi u hòa, tà khô...
13KINH VĂN _________________________________________________________________________. V n u quá ñ ng (KH ), Tỳ-khí không t...
14CHƯƠNG 4KIM-QU CHÂN NGÔN LU N (1)KINH VĂN ________________________________________________________________________Hoàng-...
15phát t i c nh-h ng. Vì th nên dư i ñây có ch nói v b nh t i khí, có ch nói v b nh t i kinh v.v…. ñ u là phân bi t hư-th ...
16T m thân c a con ngư i cũng ng theo như v y. (1)(1)_. T gà gáy ñ n sáng s m Dương khí m i phát tri n, ng v i cái khí Xuâ...
17(1)_. Ý nói 5 T ng ñã ng v i Âm Dương 4 mùa, v y ph i có khí s c gì ñ h p v i khí s c c a 5 phương và Âm Dương c a 4mùa ...
18v i sao THÁI-B CH (5), thu c v âm là THƯƠNG (6), thu c v s là s 9 (7), thu c v mùi là mùi TANH (8)_. Do ñóbi t là thư ng...
19CHƯƠNG 5ÂM-DƯƠNG NG TƯ NG ð I LU N (1)KINH VĂN ________________________________________________________________________H...
20KINH VĂN ________________________________________________________________________Cho nên Thanh-dương là Tr i, Tr c-âm là...
21cũng s thương ñ n KHÍ (Tráng-h a là m t th h a nóng quá, Thi u-h a là m t th h a nóng v a v y.) . ðo n này có 2ti ng TRÁ...
223. HOÀNG C M : khí hàn, v kh 12. PHÒNG K : khí hàn, v ñ i kh4. HOÀNG LIÊN : khí hàn, v kh 13. M U L :khí hơi hàn, v toan...
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Hoàng đế nội kinh (toàn tập)
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Hoàng đế nội kinh (toàn tập)

  • Login to see the comments

Hoàng đế nội kinh (toàn tập)

  1. 1. 1HOÀNG ð N I KINHT V NTri kỳ y u dã nh t ngôn nhi chung,B t tri kỳ y u lưu tán vô cùng.Chú giải : Mã Nguyên ðàiDịch thuật : Liên Tâm Lão NhânNguy n T Siêu(22.5.Quí T - 02.7.1953)
  2. 2. 2TI U D NT V N là m t b sách do vua HOÀNG-ð cùng v i nh ng v b y tôi là KỲ-BÁ, QU -DU-KHU, BÁ-CAO,THI U-SƯ, THI U-DU, LÔI-CÔNG, lúc bình nh t cùng v n ñáp mà biên t p nên. Sách B N-K có chép : “HOÀNG-ð h i KỲ-BÁ mà làm thành N I-KINH ”. chính là b này. Nhưng xét trong sách này, ph n nhi u là l inói c a KỲ-BÁ cho nên trong B N-K không chép ñ n tên c a b y tôi khác.L i xét ngoài 81 thiên c a b T -V N, l i còn 81 thiên c a b LINH-KHU …… gi nh n th y trong T -V Ncó nh ng câu d n “ kinh nói r ng : …vv….” ð u là l i trong LINH-KHU th i ñ bi t r ng : b LINH-KHU th iso n trư c, mà T -V N so n sau.Trong T -V N ch l y danh hi u Thiên-Sư-Phu-T ñ tôn xưng KỲ-BÁ … còn QU -DU-KHU v i các b y tôikhác th i không th y g i ai như v y. ð n như LÔI-CÔNG th i l i t xưng là Ti u T , T T , mà HOÀNG-ðcũng có khi ban l i d y b o. Có l h c l c c a Lôi Công chưa b ng các v kia mà tu i cũng còn ít hơn c chăng?Vã có nh ng danh t : Công, Bá, Sư … t a như là ñ u l y tư c hi u ñ g i. T c như thiên B O-M NH-TOÀN-HÌNH-LU N có ch xưng là Thiên T , Quân Vương ; thiên DI-TINH-BI N-KHÍ LU N, thiên NGŨ-THƯ NG-CHÍNH-ð I-LU N, thiên LINH-KHU-QUAN-NĂNG .vv… ñ u xưng là Thánh Vương. Thiên CH -CHÍ-GIÁO-LU N, thiên SƠ-NGŨ-QUÁ-LU N có câu nói : “Phong quân h u vương ..” thiên SINH-CĂN-K T có nh ngdanh t như Vương, Công, ð i nhân vv… ; v y th i ñó là tư c hi u không còn ng gì n a. ð n như QU -DUKHU, THI U-DU, BÁ-CAO … ñ u là tên chư th n mà thôi.ð i sau ông Trình-T có nói : “T -V N do tay các công t nư c Hàn so n ra” . Cũng có ngư i cho là docác nho gia ñ i Tiên T n so n…. ðó ñ u là n v nh ng danh t tư c hi u mà không xét k toàn thư, nên cthuy t như v y. Gi xét nh ng thiên L C-TI T-TÀNG-TƯ NG-LU N, THIÊN- -NGUYÊN-ð I-LU N, NGŨ-V N-HÀNH-ð I-LU N, L C-VI-CH -ð I-LU N, KHÍ-GIAO-BI N-ð I- LU N, NGŨ-THƯ NG-CHÍNH-ð I-LU N,L C-NGUYÊN-CHÍNH-K -ð I-LU N, CHÍ CHÂN-Y U-ð I- LU N … bàn v Thiên ñ o, L ch pháp, v n tư ng,nhân thân, kinh l c, m ch th , nhân s , tr pháp, l i có ý sâu … không lo i sách Chư t nào có th ví k p, th tñúng là ch b c Thiên th n chí thánh m i có th so n n i.Ngu này thi t nghĩ “Thư ng ñ lúc nào cũng nhân ái muôn dân ; mà làm h i sinh m nh cùa muôn dân làb nh, mu n tr b nh ph i nh sách…… nhưng im l ng không nói nên giáng sinh b c Th n thánh ñ nói thay,và s m so n ra b sách này ñ c u sinh m nh cho muôn dân.”Phương như, L C-THƯ ch ra t th i PH C-HY, Y Dư c b t ñ u t th i TH N-NÔNG… mà t th i Ph c-Hyñ n Hoàng-ð có linh nghìn năm; phàm vi c văn t , ch tác ch c ñã rõ ràng l m. Sách NGO I-K , B N-Kñ u chép : “HOÀNG ð ñ t quan, c tư ng, xét l ch, làm nh c, ch ra côn mi n, thuy n xe ; c t dã, chiachâu, x ñ t ru ng, ñ t t nh ñi n, tr ng trăm gi ng lúa, xây ñ p thành quách….. Phàm tư c hi u, văn t , lúcñó ñã ñ u ñ . L i trãi qua các h KIM-THIÊN, CAO- DƯƠNG, CAO-TÂN linh ba trăm b n mươi năm m i ñ nnhà ðÀO-ðƯ NG (NGHIÊU). V y bao các ch tác ngư i ñ i sau ch bi t hai h ðư ng (NGHIÊU) Ngu(THU N) là th nh hơn c … Nhưng có bi t ñâu gây t HY-HOÀNG d n dà cách th i kỳ ñó ñã lâu l m r i. Sau l iriêng ñ i v i S THƯ, LINH-KHU, T -V N mà còn ng v c n a ru ?”ð n ñ i XUÂN THU T n-Vi t-Nhân so n ra N N KINH nh n l m Tam Tiêu, Dinh, V và ch ng Quan cách ;ñó là ngư i làm m t i m t nghĩa c a N I KINH. Hoàng-Ph -B t ñ i T n biên làm GIÁP T KINH, ph n nhi utrích LINH KHU, không phát minh ñư c nghĩa nào. ð i ðư ng kho n niên hi u B O NG, Kh i-Huy n-T vàVương-Băng có chú thích, nhưng c theo t ng câu ñ gi i nghĩa, g p ch nào ng thì b qua, chương ti tkhông chia, trư c sau l n l n. ð i Nguyên, Ho t-Bá-Nhân so n b ð C T V N SAO, ph n nhi u ch theo chúgi i h Vương, không phát minh ñư c nghĩa gì. Ch v kho n năm Gia H u ñ i T ng, tri u ñình s c cho b nCao B o Hành hi u ñính l i, có nhi u ch giúp ích cho Vương-th , duy v n c theo chia làm 24 quy n, r t saiv i cái nghĩa so n sách c a Thánh nhân.ÁN : Ban c so n thiên NGH VĂN CHÍ có chép r ng :”HOÀNG ð N I KINH 18 quy n, T V N 9 quy n,LINH KHU 9 quy n”L I ÁN : thiên LY-H P-CHÂN-TÀ-LU N trong T V n có chép : “Hoàng ð nói: Nghĩ như C U CHÂM 9thiên, Phu T l i nhân làm 9 l n, 9 l n 9 thành 81 thiên ñ theo v i s c a Hoàng Chung”. ð i ñ Kinh ñi nc a các b c Th n thánh ph n nhi u dùng s 9. 9 nhân v i 9 thành 81 thiên. Gi ñây Ngu này chia làm 9quy n cũng ch là theo cái di-ý c a Th n thánh mà thôi.Tr m nghĩ Thánh, phàm các b c, c kim khác ñ i, ngu này s dĩ không t lư ng mà dám l m chú thích bnày, ch ng qua e cho ñ i sau m t i không hi u nghĩa lý c a Thánh nhân, nên m i qu n khuy ly tr c…….ho ccông, ho c t i, tôi nào có e ng i gì ch ñó ……Mà NGUYÊN ðÀI
  3. 3. 3CHƯƠNG 1THƯ NG C THIÊN CHÂN LU N (1)KINH VĂN ________________________________________________________________________HOÀNG ð (2)h i Thiên Sư (3)r ng :- Tr m nghe ngư i ñ i Thư ng c ñ u s ng t i linh 100 tu i mà s c kh e không kém sút; ð n ngư i ñ i nay tu im i 50 mà s c kh e ñã kém sút. ðó là vì th i th khác chăng ? Hay là l i t i ngư i chăng ?Kỳ Bá thưa r ng :- V ñ i Thư ng C , nh ng ngư i bi t ð O (4)b t chư c Âm Dương, ñi u hòa v i thu t s (5)u ng ăn có m c,kh i cư có thư ng, không làm quá s c, cho nên gi gìn ñư c hình hài và tinh th n, s ng tr n s tr i, linh 100 tu im i thác (6).Ngư i ñ i nay thì không th : l y rư u thay làm nư c u ng, l y càn b y làm s thư ng; ñương lúc say l i nh pphòng (7), do lòng d c làm ki t m t tinh, hao tán m t khí chân nguyên, không bi t gìn gi c n th n,không bi t ñi udư ng tinh th n, ch c t cho ñư c khoái tâm (8), làm trái ngư c cái thú c a s dư ng sinh, kh i cư không có ñi uñ … cho nên m i ñ n a trăm tu i ñã r t là suy y u.B c Thánh nhân ñ i Thư ng c ñã răn d y ngư i dư i bi t xa lánh hư tà t c phong (9), trong lòng ñi m ñ m hưvô (10); Chân khí thu n theo, tinh th n b n v ng, b nh do ñâu mà sinh ra ñư c, vì v y nên chí nhàn mà ít d c, tâmyên mà không s , hình m t mà không quá, chân khí ñ u hòa, m i s ñ u ñư c th a mãn, mãn nguy n (11).Ăn ñã ñ ăn, m c l i ñ m c ; phong t c vui v , trên dư i êm hòa, không h ganh t … Nên dân th i kỳ ñó g ilà PHÁC (12).Do ñó nh ng ñi u dâm tà không th làm b n lòng h ; nh ng ñi u ham mu n không th làm mõi m t h . Kngu ngư i khôn, ngư i hay k kém, không ph i s ñ n ngo i v t, nên m i h p v i ð o…. Vì th , nên m i có ths ng linh 100 tu i mà s c kh e v n không kém sút … ðó là b i “ð C TOÀN” v y (13).CHÚ GI I :________________________________________________________________________________(1)_ Nh ng tên thiên ñây ph n nhi u trích m t vài ch trong bài ñ ñ t. B n thiên ñ u b này ñ u ñ t bàn v phương phápñi u dư ng “TINH, TH N, KHÍ, HUY T”…..(2)_ Theo S ký : Hoàng ð h Công Tôn, tên là Hiên Viên, là con vua nư c H u Hùng, n i vua Th n Nông, lên làm vua, trthiên h ; ñóng ñô gò Hiên Viên, vư ng v Th -ñ c, nên g i là HOÀNG ð .(3)_ danh t tôn xưng Kỳ-Bá.(4)_ ð O t c là cái phương pháp ñi u dư ng tinh th n khí huy t.(5)_ Thu t s : t c là cái phương pháp b t chư c Âm Dương. Âm Dương là cái g c c a v n v t, thu n v i nó th i s ng, tráiv i nó th i ch t. Cho nên c n ph i ñi u hòa mà thu n theo nó.(6)_ Kh i cư có thư ng : th i nuôi ñư c TH N, không làm quá s c th i nuôi ñư c TINH – Th n v i Tinh ñ y ñ lo gì khôngs ng lâu.(7)_ Rư u làm h i TỲ; Tỳ khí b thương th i không tiêu hóa ñư c th c ăn, sinh khí vì ñó mà b thương ; làm càn b y th ithương TH N ; say rư u nh p phòng th i thương TINH. Như th làm gì mà không chóng ch t.(8)_ Tâm ch a TH N, khoái tâm th i Th n b thương.(9)_ Hư tà t c khí ñ c, T c phong t c là gió ñ c.(10)_ Lão T nói : “Trong xem Tâm mình, tâm không có gì là tâm ; ngoài xem hình mình, hình không có gì là hình ; xa xemmuôn v t, v t không có gì là v t …. Ba ñi u ñó ñã hi u th u, th i ch còn th y có KHÔNG. R i xem KHÔNG cũng không,không không còn không. Cái Không ñã VÔ, Vô vô cũng vô ; vô vô ñã vô, trong tr o thư ng l ng. l ng không còn l ng, D Csinh sao ñư c ; D c ñã không sinh, t c là “CHÂN TĨNH” . Chân thư ng ng v i v t, chân thư ng h p v i TÍNH, thư ng ngthư ng tĩnh, s ñư c thư ng thanh tĩnh….” ðo n nói c a Lão T trên ñây th t là m t phương pháp xem “KHÔNG” r t hay.ðem mà gi i thích b n ch “ ðI M ð M HƯ VÔ” trên này cũng r t ñúng.(11)_ Vì ñi m ñ m hư vô nên m i chí nhàn mà ít d c, vì tinh th n b n v ng nên m i Tâm yên mà không s ; Dân kh p b nphương ñ u ñư c an cư l c nghi p, nên m i mãn nguy n.(12)_ Dân chúng ñã bi t vâng theo l i d y c a ngư i trên, nên m i s ñ u c t i “m c” ñ th i thôi không h ham mu n sahoa, cho nên phong t c m i ñư c vui v ; không còn s ng v c, ghen ghét. Do ñó , ngư i trên không hi p k dư i, kdư i không ghen ghét ngư i trên ; không còn ai làm ñi u gì quá cái ph m vi ñ a v c a mình. Dân như th ñã thu c vàoh ng thành th c và ch t phát – Nghĩa ch “PHÁC” có v như quê mùa mà thành th t, khác v i ti ng “quê mùa” mà tathư ng dùng.(13)- ð C t c là “MINH ð C” c a Tr i phú cho, “TOÀN” t c là không ñ v t d c nó làm h i t i – Trang T nói : “Ngư i gið O th i ð C TOÀN, ð c toàn th i Hình toàn, Hình toàn t c là h p v i ð o c a Thánh nhân v y”.T ño n này tr lên ông Kỳ Bá ñã gi i ñư c, tr l i Hoàng ð ñư c ñ y ñ v cái c ngư i xưa s ng lâu.
  4. 4. 4KINH VĂN ________________________________________________________________________Hoàng ð h i :- Ngư i ñ n tu i già th i không sinh con, vì tinh l c h t chăng ? hay t i s Tr i ?Kỳ Bá thưa :- Con gái 7 tu i th i Th n-khí ñ y ñ , răng ñ i tóc dài, hai l n 7 (14 tu i) th i Thiên quý (1)sinh ra, Nhâm m chthông, Thái xung m ch th nh (2)kinh nguy t ñúng kỳ xu ng (3)nên m i có con – ð n năm ba b y (21 tu i) Th nkhí ñi u hòa, chân nha m c h t (4)– ð n năm b n b y (28 tu i) gân xương ñ u b n r n, tóc dài h t m c, thân thkh e m nh – ð n năm năm b y (35 tu i) Dương minh m ch suy, v m t b t ñ u khô khan, tóc b t ñ u r ng (5)–ð n năm sáu b y (42 tu i) m ch c a 3 kinh Dương suy kém trên, v m t khô khan h n, tóc b c (6)– ð n nămb y b y (49 tu i) Nhâm m ch hư, Thái-xung m ch kém sút, Thiên-quý h t, ñ a ñ o không thông, cho nên thân thhao mòn mà không có con. (7)- Con trai 8 tu i th i Th n-khí ñ y ñ , tóc dài răng ñ i (8)– ñ n năm hai l n tám (16 tu i) Th n-khí th nh, Thiênquý ñ n, tinh khí ñ y tràn, Âm Dương hòa nên m i có con (9)– ñ n năm ba tám (24 tu i) Th n-khí ñ u hòa gânxương c ng m nh, chân nha m c h t – ð n năm b n tám (32 tu i) gân xương ñ y ñ , cơ nh c n nang – ð nnăm năm tám (40 tu i) Th n-khí suy d n, tóc r ng răng se (10)– ð n năm sáu tám (48 tu i) Dương-khí suy ki ttrên, v m t khô khan, râu tóc l m ñ m tr ng – ð n năm b y tám (56 tu i) Can-khí suy, s c ñ ng c a gân y u,Thiên quý h t, tinh ít, Th n t ng sút, toàn thân mõi m t (11)– ð n năm tám tám (64 tu i) răng tóc ñ u r ng.Th n ch v TH Y (nư c), ch a ñ ng TINH c a 5 t ng 6 ph - Năm T ng có ñ y ñ (th nh) m i có th t ra. Gi 5t ng ñ u suy, gân xương rã r i, Thiên quý h t r i, cho nên râu tóc b c, thân th n ng n , ñi ñ ng không v ng màkhông có con (12).CHÚ GI I :________________________________________________________________________________(1)_ THIÊN QUÝ cũng như THIÊN T, ñ u là ch t nư c, t c là huy t, là kinh nguy t. ðàn bà ch v vi c sinh ñ , thu c ÂM, m ttrăng cũng thu c âm. M t trăng có khi tròn khi khuy t, nên Thiên quý cũng theo ñó mà ñúng kỳ ti t ra, nên g i là KINHNGUY T.(2)_ THÁI-XUNG : nhâm m ch là 2 th m ch thu c kỳ kinh(3)_ Hai m ch này ñ u phát sinh t Ti u Phúc, do b ng d n lên làm m t nơi ñ ch a kinh huy t g i là HUY T H I – Nhâmm ch ch v ràng bu c bào thai, Xung-m ch ch v huy t h i – Gi 2 m ch ñ u ñã thông, nên kinh nguy t m i ñúng kỳxu ng mà th thai.(4)_ CHÂN NHA t c là m t th răng th c, răng m c sau nh t, chân nó r t sâu – TH N KHÍ : là m t th khí do Th n sinh ra –Khí sinh ra b i TINH, cho nên Thiên quý ñ n trư c r i Th n khí m i ñi u hòa ñ y ñ ; ñ n lúc ñó chân-nha m i m c.L i án : con gái sinh theo s 7 như trên, 7 thu c v s c a THI U DƯƠNG – Con gái thu c Âm, mà tính theo s Dương ñólà trong Âm có Dương (trung Âm h u Dương).(5)_ M ch c a kinh Dương Minh d n lên m t, vòng lên ñ u tóc ; cho nên ñ n lúc suy th i v m t thành ra khô khan và tóc r ng– Phàm khí thu c v Dương mà huy t m ch thu c v Âm, cho nên v con gái th i m ch suy trư c mà con trai th i khí suytrư c.L i án : ñư ng m ch c a kinh Túc Dương Minh h p v i 2 m ch XUNG-NHÂM, vòng qua r n mà ñi lên – Nên chi khí Xung-Nhâmñã hư th i Dương Minh cũng ph i hư.(6)_ M ch c a 3 kinh Dương ñ u d n lên ñ u, ñ n khi m ch ñó ñã suy th i v m t t t ph i khô mà tóc t t ph i b c.(7)_ ð A ð O : T c là nh ng m ch thu c v h b - B ph n dư i ; L i như thiên TAM B C U H U nói : “h b t c ch kinhTúc Thi u Âm TH N. Thiên quý ch a Th n, ñ n khi Thiên quý h t, t c là các ñư ng m ch c a Túc Thi u Âm thu c v bph n dư i không thông, do ñó m i thân th hao mòn mà không có con.”(8)_ “TÁM” là s c a Thi u Âm ; con trai v n là Dương mà l i tính theo Âm s , ñó là trong Dương có Âm.(9)_ LINH KHU KINH nói : “Xung m ch, Nhâm m ch ñ u phát sinh t trong “BÀO” , d n lên phía trong “PHÚC” bên h u phúcd n lên h p Y t h u, ch ra dư i mi ng và chung quanh môi – Ngư i huy t khí ñ y th nh th i tràn t i ngoài da, làm nóngtrong th t. Ngư i th nh riêng th i v huy t th ng t i ngoài da, m c thành lông nh . Ngư i ñàn bà khí có th a mà huy t th ithi u (vì thư ng ti t ra nguy t kinh) ; khi n 2 m ch Xung-Nhâm không ñ y ñ chung quanh mi ng nên m i không córâu”.Án : Thiên quý t c là ÂM TINH, cho nên tinh khí c a con trai cũng g i là Thiên quý. Như VƯƠNG BĂNG nh n Thiên quý là huy t,th i Thiên quý c a con trai cũng là huy t hay sao ? thuy t ñó không ñúng.(10)_ Th n là nơi g c c a sinh khí – Con trai suy v bên Khí trư c, nên khi Th n-khí suy th i tóc r ng răng se.(11)_ CAN do TH N sinh ra (t c Th y sinh M c). Th n-khí suy cho nên m i lây sang Can. Can ch v GÂN, vì Can-khí suy nêns c ñ ng c a gân ph i y u. Th n ch v XƯƠNG ; gi gân v i xương ñ u suy, cho nên toàn thân m i mõi m t.(12)_ ðo n này nói rõ thêm cái nghĩa Thiên quý c a Tiên thiên, ph i nh s giúp ích do tân-d ch cùa H u-Thiên, vì 5 v vào TỲñ u d n t i cái nơi s thích c a nó. Th n là th y t ng, thu hút và ch a các ch t tinh-d ch c a 5 T ng r i l i tán b ra. Ch ty d n lên TÂM, hóa s c ñ thành ra máu, máu y d n t i 2 m ch Xung-Nhâm làm thành cái bi n ch a kinh huy t ñ nuôicơ nh c và m c ra tóc lông. Cho nên v bên con trai, khi thiên-quý ñã ñ n th i tinh khí ñ y tràn, hóa ñ làm ra máu d n raXung-Nhâm mà m c râu ria. Còn bên con gái, khi Thiên quý ñ n thì kinh nguy t ñúng kỳ d n xu ng. V y Tinh v i Huy t ñ ug i là THIÊN QUÝ.Án : kinh nói :” con ñư ng c a VINH HUY T ch s ăn u ng. Th c ăn vào V r i truy n lên PH , tràn ng p bên trong, phântán ra bên ngoài. Cái ch t tinh khi t hơn nh t thư ng lưu thông trong kinh (l c) m ch ñ th m nhu n và nuôi n ng cơnh c. Con trai tám l n tám, con gái b y l n b y, cái s c a Tr i-ð t ñã ñ n c c ñ , cho nên Thiên quý h t. Nhưng cái ch tHuy t d n trong kinh m ch v n không h t. Cho nên ngư i già c ăn u ng ñư c, Tỳ-V kh e, th i gân xương v n cònm nh”.
  5. 5. 5L i án : v con gái, có ngư i ñã quá cái gi i h n “b y-b y” mà kinh nguy t v n lôi thôi không d t, ñó là do cái huy t trongkinh-to i tràn vào Xung-Nhâm mà ti t ra cho nên m t vàng, mình g y, xương ñau, gân mõi.Ta nên nh r ng : huy t c a Kinh-to i d n trong m ch, huy t c a Xung-Nhâm th m ra ngoài m ch.KINH VĂN ________________________________________________________________________Hoàng ð h i :- Có ngư i tu i già mà còn sinh con, là c vì sao ?Kỳ Bá thưa :- ðó là b i ngư i y b m th cái khí c a Tiên-thiên ñư c th nh, cái khí-m ch c a H u-thiên cũng ñư c d i dào lưuthông ; khi n cho Th n-khí th a thãi nên m i có con. Tuy nhiên, c cái gi i h n chính th i con trai ch ng qua t itám l n tám, con gái ch ng qua t i b y l n b y th i tinh-khí c a Tr i-ð t ñã h t r i.Hoàng ð h i :- Nh ng ngư i có ñ o, tu i t i linh trăm, còn sinh n a không ?Kỳ Bá thưa :- Nh ng ngư i tu ñ o có th không già và gi v n ñư c thân hình, v y tu i d u nhi u v n có th sinh con ñư cHoàng ð nói :- ð i Thư ng-c có b c Chân nhân (1)có th xoay chuy n ñư c Trái ñ t, ñi u hòa ñư c Âm-Dương, th hút tinhkhí, gi v ng hình th n, da th t không lúc nào thay ñ i…. Nên m i có th s ng cùng Tr i-ð t, t i mãi vô cùng t n.ðó là h ng ngư i s ng h p v i ð O (2).- V ñ i Trung-c có b c Chí-nhân, s a ð c h p ð o, hòa v i Âm-Dương,thu n v i 4 mùa, xa ñ i lánh t c, ch a tinh v n th n, rong chơi trong kho ng Tr i ñ t, xa trông ngoài tám c i…..ðó là b i bi t gi gìn tu luy n, nên m i ñư c m nh m và s ng lâu. B c n y r i cũng s như Chân-nhân.CHÚ GI I :________________________________________________________________________________(1)_ B t ñ u sinh ra h p ngay v i ð O, gi v n ñư c THIÊN-CHÂN, nên g i là Chân-nhân.(2)_ T ño n này tr xu ng là Hoàng-ð thu t l i nh ng chuy n nghe ñư c t ñ i trư c, ñ gi i thêm v l s ng c a conngư i.KINH VĂN ________________________________________________________________________V b c th , có h ng g i là Thánh nhân. trong vòng Tr i ñ t, thu n theo l tám phương, tuy cũng có th d cnhư ngư i th t c ; nhưng không còn lòng h n gi n ; cũng áo mũ, cũng mi u ñư ng, bên ngoài không ñ nh chình vì vi c, bên trong không ñ nh c v lo, l y vui v làm hay, l y t ñăc làm thích …. Do ñó hình th không mõim t, tinh th n không lìa tan … Nên cũng có th s ng ñư c linh trăm tu i (1).L i b c th n a, có h ng ngư i g i là Hi n-nhân, b t chư c s v n hành c a Tr i ñ t và m t trăng m t tr i,thu n theo l ngh ch thu n c a hai khí Âm-dương v i s thay ñ i c a 4 mùa. C tu luy n theo ñ i ngư i Thư ng ccho h p v i ð o. Như th cũng có th s ng lâu mãi mãi. (2)CHÚ GI I :________________________________________________________________________________(1)_ Hai b c Chân-nhân và Chí-nhân xa ñ i lánh t c, tu ñ o ñ gi v n l y Thiên-chân, không có tình h luy n c a v con ;không có thói thèm mu n c a th t c, ñó là b c ñi ngoài cõi t c. khác h n v i ngư i ñ i. ð n như b c Thánh-nhân th i v ntrong vòng Tr i ñ t, v n có luân lý cương thư ng, nhưng ch dùng các phương pháp “vô vi” ñ x tr t thân và thiên h ,nên không ph i nh c ñ n thân th và tinh th n …. Do ñó cũng có th s ng t i linh trăm tu i – B c này như 5 ñ i ð , 3 ñ iHOÀNG, và Chu-Công, Kh ng-T , v.v…(2)_ B c Hi n-nhân : tuy trong tr n t c, nhưng không b v t d c nó che l p. Dù có ñôi khi cũng b m ám ñi ñôi chút, nhưngl i s a sang ñư c ngay ; cũng sáng s a như Nh t, Nguy t, tinh, th n, và có th t như 4 mùa và s ñi u ti t c a Âm-dương…. Như th thì tuy cái ñ a v là Hi n nhân, mà cũng có th ñ t t i b c Thánh nhân, ho c Chân nhân, cũng chưa bi tch ng … ðó là cái ý khuy n mi n c a Hoàng-ð .- o0o -
  6. 6. 6CHƯƠNG 2T KHÍ ðI U TH N LU N (1)KINH VĂN ________________________________________________________________________Ba tháng mùa Xuân g i là PHÁT TR N (2). Khí c a Tr i ñ t m i phát sinh, muôn v t ñ u n y n tươi t t. ðêmn m, d y s m, ñi dong d o ngoài sân. Buông sõa tóc , n i r ng áo, ñ cho “chí” (3)sinh ra. Ch sinh mà không sát ;ch cho mà không ño t (cư p l y) ; ch thư ng mà không ph t (4). Làm như v y cho h p v i cái khí c a mùa Xuân,t c là cái ñ o DƯ NG-SINH v y. N u trái l i s thương ñ n CAN, không ñ khí giúp s phát tri n c a TÂM, t i mùaH bi n ra b nh HÀN ……(5).CHÚ GI I :________________________________________________________________________________(1)_ Th n ch a 5 T ng, nên ph i ñi u hòa T KHÍ ñ gi Th n.(2)_ N y n cái m i ñ thay ñ i cái cũ. Xuân khí b c lên, sinh muôn v t, thay cũ ñ i m i nên g i là Phát tr n.(3)_ Cái khí PHONG M C c a phương ðông (t c là CAN khí) d n th ng lên ñ u óc, nên ph i sõa tóc cho nó ñư c sơ tán ñi uñ t. “CHÍ” t c là cái cơ phát sinh c a 5 T ng. CHÍ v i Ý dùng ñ giá ng tinh th n, thu li m h n phách, thông ñ t m l nh… Vì v y nên su t c 4 mùa, lúc nào cũng làm cho thu n “CHÍ” .(4)_ ð u là ñ cho h p cái l DƯ NG SINH.(5)_ Can thu c M C vư ng v mùa Xuân. Gi làm trái ngư c cái khí Xuân sinh th i s thương Can. Can b thương th i ñ n mùaH s bi n ra b nh Hàn ; Vì mùa H thu c Tâm H A … Can M C ñã b thương th i không th sinh ñư c Tâm-H a … ñ nmùa H s bi n thành b nh Hàn … s dĩ như v y là vì Tâm h a không ñư c cái “sinh” (c a Can M c), t nhiên “Th y” nó sñ n kh c “H a” nên m i phát ra b nh Hàn.KINH VĂN ________________________________________________________________________Ba tháng mùa H g i là PH N TÚ (1). Khí c a Tr i ñ t giao nhau (2). Muôn v t n hoa k t qu . ðêm n m s md y, ch ng i ngày dài (3). ð ng ñ trong “chí” có s gi n d cho th n khí ñư c thư thái. ð cho khí bên trongñư c tuyên ti t ra bên ngoài, không b vít l p (4). Làm như v y cho h p v i cái khí c a mùa H , t c là cái ñ oDư ng sinh v y. N u trái l i th , s thương ñ n TÂM, t i mùa Thu bi n ra b nh NGƯ C (s t rét, úi … ) . Tâm-khí ítkhông ñ giúp s thâu li m c a PH , mùa ðông t t l i m c thêm b nh (5).CHÚ GI I :________________________________________________________________________________(1)_ Tươi t t, r m r p vì muôn v t ñư c h p th khí Dương.(2)_ Mùa H âm-khí ñã hơi b c lên, Dương-khí ñã hơi giáng xu ng, cho nên g i là “GIAO NHAU”.(3)_ Không nên ng i ngày dài, ph i thư ng v n ñ ng.(4)_ V tháng Trư ng-H (tháng 6) thu c v th i kỳ phát tri n c a 2 hành H A và TH (t c TÂM và TỲ). N u gi n d th i Can-khí phát ñ ng s làm thương ñ n Tỳ TH . H khí b ng n i ra bên ngoài, nên ph i ñ cho tuyên ti t, không b vít l p, th iCan s ñư c thư sư ng, không sinh b nh ho n.(5)_ Tâm thu c H A vư ng v mùa H . N u làm trái v i cái khí c a mùa H th i Tâm s b thương. Tâm b thương ñ n Thu slàm b nh NGƯ C. ðó là vì cái khí c a mùa H phù vi t ra bên ngoài, ñ n mùa Thu thu li m vào bên trong. Gi không thuli m ñư c khi n cho 2 khí Âm Dương cùng ch i nhau nên m i thành b nh Ngư c. – L i như : Dương khí v n phát sanh tÂm, tàng t i H -TIÊU. Mùa Xuân d n lên b ph n trên, mùa H d n ra b ph n ngoài, mùa Thu li m vào b ph n trong,mùa ðông n b ph n dư i. Gi mùa H ñã b thương trên r i, ñ n mùa Thu không còn gì ñ thu li m. S thu li m ñãkém sút, ñ n mùa ðông không còn gì ñ b tàng. Dương khí không trú v nơi căn b n; ñ n mùa ðông là th i kỳ phát tri nHàn-th y, không có khí Dương m áp ñ làm cho nó ñư c quân bình ñi u hòa, nên m i l i m c b nh và nguy hi m.KINH VĂN ________________________________________________________________________Ba tháng mùa THU g i là DUNG BÌNH (1). Khí tr i hanh ráo, khí ð t trong sáng (2). N m s m d y s m theoti ng gà gáy (3). ð cho “chí” ñư c an ninh, làm d u b t s túc sái c a mùa Thu, thâu li m th n khí, cho Ph khíñư c trong s ch (4). Làm như v y cho h p v i cái khí c a mùa Thu, t c là phương pháp giúp cho s thâu li m v y.N u trái l i s thương ñ n PH , không ñ khí giúp cho s thu tàng, mùa ðông sinh ra b nh SÔN TI T (th t ) (5).CHÚ GI I :________________________________________________________________________________(1)_ Muôn v t mùa THU ñ u ñã ñ y ñ , bình t nh, nên g i như v y. t c là hình dung t .(2)_ V mùa Thu khí l nh b c lên, khí Tr i hanh ráo, Dương khí giáng xu ng nên m t ñ t trong sáng.(3)_ V mùa Thu, gà gáy s m, nhưng xu ng chu ng mu n. Ngư i cũng nên th c t lúc gà gáy, nhưng t i khi gà xu ng chu ngs d y. So v i Xuân, H d y hơi mu n hơn. ðó là thu n theo s thâu li m c a mùa Thu.
  7. 7. 7(4)_ PH thu c hành KIM, ch v mùa Thu. Ngư i ñ n mùa Thu cũng ph i thâu li m th n khí, khi n cho Ph khí cũng ñư c máp trong s ch.(5)_ Mùa Thu ch v hành KIM, Ph cũng thu c hành Kim. Làm trái Thu-khí th i thương ñ n Ph -kim. Ph -kim do ñó khôngsinh ñư c Th n-Th y là m t t ng thu n v mùa ðông nên m i sinh ra b nh Sôn-ti t. S dĩ sinh ra b nh ñó là vì : Ph thu cv “TÁO KIM” c a Dương-Minh kinh ; Tỳ Th ghét th p ( m) ưa táo(ráo), gi Ph -kim ñã suy, không th sinh Th y. Th nkhí l i suy, không gi gìn ñư c Th y. Tỳ Th l i không ch ñư c Th y nên m i b “th p” nó xâm l n. Tỳ b th p xâm l n,th i tránh sao kh i sinh ch ng SÔN-TI T (vì ăn u ng không tiêu hóa ñư c, ho c th ho c t ra, có khi còn nguyên c th căn).KINH VĂN ________________________________________________________________________Ba tháng mùa ðông g i là B TÀNG (1). Nư c thành băng, ñ t n c n , không nên làm phi n nhi u Dương khí (2). N m s m d y mu n, nên ñ i lúc m t tr i m c khi n cho “chí” như n n p, như d u di m ñ cho khí c a Tâm v iTh n giao nhau. Lánh nơi rét t i nơi m, ñ ng ñ bì phu b lõa l tuyên ti t, làm ñ ng t i Can khí bên trong (3).Làm như v y cho h p v i cái khí c a mùa ðông ; t c là cái ñ o giúp cho s thâu tàng v y. N u trái l i s thươngñ n TH N, không ñ khí giúp cho s sinh trư ng c a CAN, t i mùa Xuân, t t sinh ra b nh NUY-QUY T (4).CHÚ GI I :________________________________________________________________________________(1)_ Che ñ y, c t kín. T i mùa ðông, khí tr i hình như ñã thâu li m, không phát dương, muôn v t cũng ph i theo ñó mà gi gìnthân th .(2)_ V mùa ðông, bên ngoài khí tr i rét, nên Dương khí c a con ngư i cũng thâu tàng vào c bên trong. Nên gi gìn, khônglàm vi c gì quá s c, khi n phi n nhi u ñ n Dương-khí, ph i tuyên ti t ra bên ngoài.(3)_ Lánh rét t i m là c t ñ nuôi cái b ph n “Tiêu-Dương”. Ngoài bì phu thu c v nơi s ch c a Dương khí. Nhưng Dương-khí g c Âm (t b ph n Chí-âm) r i m i phát ra ngoài bì phu. N u bên ngoài không gi gìn m kín, th i khí Dương bêntrong t t ph i phát ra ñ ti p vi n, ñó t c là làm lay ñ ng ñ n căn-khí, r t có h i.(4)_ TH N thu c TH Y, vư ng v mùa ðông. N u mùa ðông trái m t s b tàng, th i s thương ñ n Th n. th n ñã b thương,không còn ñ s c ñ sinh ra CAN-M C ; nên sang mùa Xuân Can-M c cũng b suy y u. Can ch CÂN, Can suy y u th i cânm c b nh nên thành ch ng NUY – t c là gân dãn ra, không c ñ ng ñư c, ho c cái sinh khí c a Can quay ngh ch xu ng bph n dư i th i thành ch ng QUY T – tay chân giá l nh.KINH VĂN ________________________________________________________________________Thiên khí v n trong s ch, sáng s a (1). “Tàng ñ c” v n ñ ng không ng ng, nên không c n ph i giáng xu ng màcũng như giáng xu ng (2). N u thiên-khí không “tàng” mà l i sáng t , th i Nh t Nguy t s không còn sáng, mà hưtà s làm h i KHÔNG KHI U (3). N u Dương khí b vít l p, th i ð a-khí s tràn ng p lên (4)khi n cho mây mù ñôngñ c, b ch l không th xu ng ñư c (5), các loài c cây cũng b khô héo úa vàng (6). Do ñó T c phong b o vũ d nd p t i luôn, cái khí h u 4 mùa cũng thành ra trái ngư c l n l n. Con ngư i sinh s ng trong kho ng ñó, n u khôngbi t gi gìn mình cho ñúng phương pháp, th i tránh sao kh i nguy ñ n tính m nh.Ch có b c Thánh nhân là hay thu n theo th i khí ñ gi mình cho nên không m c ph i nh ng t t b nh l lùng,mà sinh khí cũng còn ñư c lâu b n mãi mãi (7).CHÚ GI I :________________________________________________________________________________(1)_ M y ño n trên, bàn v nên thu n theo cái khí c a 4 mùa ñ ñi u dư ng tinh th n c a mình. Nhưng mu n ñư c 4 mùathu n t , không trái ngư c, trư c ph i nh Thiên khí êm hòa. N u thiên khí không êm hòa, th i 4 mùa cũng không ththu n t . Nên t ñây tr xu ng, l i bàn v cái khí c a Tr i ñ t.(2)_ Khí Tr i c n ph i v n ñ ng không ng ng. ðã không ng ng nên không c n ph i giáng xu ng mà cũng như giáng xu ng.(3)_ Thiên khí v n sáng s a, nhưng c t s “ n tàng” nên m i c n ñ n s sáng s a c a Nh t-Nguy t. N u gi l i không ntàng, th i t c làm l n át m t c s sáng s a c a nh t-nguy t, không còn gi ñư c cái ñ a v c a s thanh t nh cao minh n a.T như khí Dương ( m) c a con ngư i không gìn gi che ch các b ph n trên và ngoài, th i hư tà (khí ñ c) s l t vàocác khi u (l h ng như tai, mũi …) mà làm h i.(4)_ N u Thiên-khí ñã b vít l p, th i ð a-khí s tràn ng p lên, t c là ch có lên mà không có xu ng. Khí c a tr i ñ t còn êm hòasao ñư c.(5)_ ð a khí b c lên thành ra mây mù, Thiên khí giáng xu ng thành ra mưa móc, gi ch có thăng mà không giáng, nên khôngcó B CH L (gi t móc trong tr ng).(6)_ Khí c a tr i ñ t ñã không hòa, ho c sinh ra mưa d m th i ñ t, gió nóng héo cây, không nh ng cây c ch t mà con ngư icũng không sao kh i sinh b nh t t …(7)_ Xét qua muôn v t, gi ng nào cũng ñư c có m t th sinh khí t nhiên, dù nó có g p s b t hòa c a Âm Dương, mà nó cũngkhông ñ n n i tuy t duy t. Duy có gi ng ngư i là ñã b t m lòng th -d c nó làm trác táng m t Nguyên-khí r i, n u l i g p sb t hòa c a th i ti t, th i không sao kh i ch t. ð n b c Thánh nhân th i ñã bi t thu n theo s b t hòa c a th i ti t ñ thihành m i phương pháp tu dư ng ñ phòng nên sinh khí lúc nào cũng d i dào, không khi nào h t ñi ñư c.
  8. 8. 8KINH VĂN ________________________________________________________________________Làm trái khí mùa Xuân, th i Thi u-Dương không thi tri n ñư c cái công năng SINH-PHÁT, Can-khí s m t màbi n b nh.Làm trái khí mùa H , th i Thái-Dương không thi tri n ñư c cái công năng TRƯ NG DƯ NG (nuôi l n) ; Tâm-khís b r ng không, mà sinh b nh.Làm trái khí mùa Thu, th i Thái-Âm không thi tri n ñư c cái công năng THÂU-LI M ;Ph -khí s b ñ y trư ngmà sinh b nh.Làm trái khí mùa ðông, th i Thi u-Âm không thi tri n ñư c cái công năng THÂU-TÀNG ;Th n-khí b chìm l p màsinh b nh (1).Nghĩ như, khí Âm Dương c a 4 mùa th c là g c r c a muôn v t. Vì v y, b c Thánh nhân v 2 mùa Xuân Hth i nuôi khí Dương ; v 2 mùa Thu ðông th i nuôi khí Âm ; t c là b i dư ng t nơi g c r (2). Cho nên m i có thcùng v i muôn v t cùng chìm n i trong vòng Sinh-trư ng (3). N u làm trái m t ngay t nơi g c r th i không saotoàn ñư c (4). Cho nên nói r ng : “ 2 khí Âm Dương trong 4 mùa nó là trư c sau c a muôn v t, là g c c a ss ng ch t. Trái nó th i tai h i s sinh ra, thu n nó th i t t b nh không m c ph i. Ch có b c Thánh nhân là haythu n theo ñư c l ñó, còn k ngu thì r t d sao lãng.Thu n theo l Âm Dương th i s ng, trái th i ch t ; theo th i tr , trái th i lo n (5).Vì th cho nên Thánh nhân không tr khi ñã m c b nh, mà tr t lúc chưa m c b nh ; không tr khi ñã lo n mà trt lúc chưa lo n. N u b nh ñã m c m i u ng thu c, lo n ñã thành m i s a tr , khác chi lúc khát nư c m i ñàogi ng, s p ñánh nhau m i ñúc ñ binh khí, ch ng mu n l m ru? (6)…._____________________________________________________________________________________________-(1)_ ðo n này nói 2 khí Âm Dương tùy th i thay ñ i ; n u làm ngư c nó, th i T ng-Ph s ch v t ng mùa t nó cũng bb nh, ch không ñ i thi u s giúp ích c a T ng n khi n T ng kia cũng b b nh n a. Thi u Dương (ð M) ch v cái khí sinhtươi c a mùa Xuân ; n u làm trái khí mùa Xuân, th i khí c a Thi u Dương không b c lên s khi n Can b u t mà sinh b nh. _Thái Dương (TI U TRƯ NG) ch v cái khí Trư ng-dư ng c a mùa H . N u Thái Dương không trư ng dư ng, th i Tâm-khí sb thi u sút mà sinh b nh. _ Thái-Âm ch v cái khí THÂU-LI M c a mùa Thu. N u Thái âm không thâu li m, th i Ph di p (láph i) s sưng lên mà sinh b nh. _ Thi u-Âm ch v cái khí b tàng c a mùa ðông. N u Thi u-Âm không b tàng th i Th n-khís hư mà sinh b nh.Án : Thi u-Dương ð M kinh : ð m là Giáp-M c, CAN là t-M c ; nên Can v i ð m cùng làm bi u lý. – Th Thái-Dương TI UTRƯ NG kinh : Ti u-Trư ng là Bính-H a, Tâm là ðinh-H a, nên Tâm v i Ti u-Trư ng là bi u lý. – Trên ñây nói ð m khôngsinh phát mà Can m c b nh .v.v…. là do ch cùng làm bi u lý ñó.(2)_ Cái khí Âm Dương 4 mùa “SINH-TRƯ NG-THÂU-TÀNG” hóa nuôi muôn v t ; cho nên làm g c r cho muôn v t. V 2 mùaXuân-H : Dương th nh bên ngoài mà hư bên trong ; v 2 mùa Thu-ðông : Âm th nh bên ngoài mà hư bên trong.Cho nên Thánh-nhân nuôi khí Dương v 2 mùa Xuân-H , mà nuôi khí Âm v Thu-ðông. T c là b i dư ng t nơi g c r v y._ Ho c có ngư i h i : ti t trên nói : “2 mùa Thu-ðông, khí Âm ch v vi c Thâu –tàng” ñây l i nói “ khí Âm th nh bênngoài…” v y Âm Dương l i có 2 “l ” chăng ?. _ Xin ñáp : “ Tr i thu c Dương, ð t thu c Âm, tr i b c ngoài ñ t, ñ t l t trongtr i. Hai khí Âm Dương ñ u t ñ t phát ra, r i l i thâu tàng vào trong ñ t ; th i g i là “ Âm trong Âm”, khi thoát ra kh im t ñ t th i g i là “Dương trong Âm”. V y trên kia nói : “Âm ch v thâu tàng” t c là thâu tàng cái Dương ñã thoát rav y.(3)_ Muôn v t có cái g c y m i có th sinh trư ng. Thánh nhân bi t b i dư ng cái g c y, nên m i có th cùng muôn v t chìmn i trong vòng sinh trư ng.L i án : ti t trên nói : “Thi u-Dương, Thái-Dương……” th i ñ bi t Dương khí trong con ngư i cùng hòa h p v i Dương khíc a tr i ñ t ; nên chi Thánh nhân hai mùa y m i b i dư ng Dương khí. Ti t trên nói : “ Thi u-Âm, Thái-Âm……” th i ñbi t Âm-khí trong con ngư i cùng hòa h p v i Âm-khí c a Tr i ñ t, nên chi Thánh nhân 2 mùa y m i thâu tàng Âm-khí; chính là ñi u dư ng ngay t nơi g c r .(4)_ T như “ trái v i khí mùa Xuân….. trái v i khí mùa H ….”(5)_ “THU N” là nói v l Âm dương cùng h p. Ngũ hành cùng sinh như ðông phương Can-M c sinh Nam-phương Tâm-H a, r iH a sinh TỲ-Th , Th sinh Ph -kim, Kim sinh Th n-th y, Th y sinh Can-M c …..(6)_ KIM-QU -NG C-HÀM nói : “ b c Thư ng-công (th y thu c gi i) ch a b nh t lúc chưa m c b nh là th nào ?Th y (TR NG C NH t xưng) ñáp : - t như th y CAN m c b nh, bi t là Can s ph m ñ n TỲ (Can M c kh c Tỳ Th ) nên bngay Tỳ khi n cho Tỳ ñ năng l c kháng c l i s kh c c a CAN, do ñó Can-khí b t bu c ph i theo l chính mà truy n sangTÂM (Can-m c sinh Tâm-h a). ðó là xoay ngh ch làm cho thu n, ñ i lo n làm cho tr v y.N u ñ i ñ n lúc khí c a 5 T ng ñã lo n, b nh c a 5 T ng ñã thành, b y gi m i theo ñ ñi u tr , th i k p sao ñư c n a?....ÁN : Thiên này nói v l y cái khí Âm dương trong 4 mùa c a Tr i ñ t ñ nuôi cái khí Âm dương trong 5 T ng c a con ngư i,l i ñem 5 T ng l i ng v i 5 Hành. Ngh lu n r t th u tri t.-- o0o --
  9. 9. 9CHƯƠNG 3SINH KHÍ THÔNG THIÊN LU N (1)KINH VĂN ________________________________________________________________________Hoàng ð nói :- Các b c Thánh tri t ñ i xưa, hi u su t (thông) l tr i ñ t r ng “ khí Tr i là cái g c c a tính m nh con ngư i. Tr il y 2 khí Âm dương ñ sinh ra muôn v t, mà tính m nh con ngư i g c Âm-dương ; cho nên trong kho ng 6 c i(2), khí ñó phân tán ra trên m t ñ t, chia làm 9 Châu (3), khí ñó phân tán con ngư i thành ra 9 KHI U (4), 5T ng (5)và 12 kh p xương (6)ñ u cùng thông v i Thiên-khí. Nh ng ph n t ñ sinh ra con ngư i nh 5 HÀNH và3 KHÍ (7). N u không c n th n, h ng ph m ph i nh ng khí ñó s sinh t t b nh. Trái l i n u bi t c n th n s ñư cs ng lâu. Thiên khí là m t th r t trong s ch, ta hay th theo cái trong s ch y mà gi mình, th i “ CHÍ-Ý” t ant nh, mà cái Dương khí bao b c quanh mình là cũng kín ñáo, dù có “t c tà” cũng không làm gì ñư c. Ch có b cThánh nhân là hay ñ phòng như v y. Còn ngư thư ng th i trái v i l ñó, nên trong th i 9 khi u b ngh n, ngoàithì cơ phu b vít, cái Dương khí bao b c bên ngoài tan rã ; ñó là t mình gây nên b nh.CHÚ GI I :________________________________________________________________________________(1)_ Thiên này nói v khí Tr i giao thông v i khí trog thân th con ngư i. ð u thiên có 2 ch “THÔNG THIÊN” nên ñ t làm tênbài.(2)_ Trên dư i và 4 phương là 6 CÕI.(3)_ Ký, Duy t, Thanh, T , Kinh, Dương, D , ðương, Ung, là 9 CHÂU.(4)_ Tâm, Can, Tỳ, Ph , Th n, là 5 T NG.(5)_ Hai tai, hai m t, hai l mũi, mi ng, và ti n h u âm là 9 KHI U.(6)_ Hai cánh tay, hai c ng chân ñ u có 3 kh p l n, c ng thành 12 kh p. _ LINH KHU nói : “ ñ t có 9 Châu, ngư i có 9 Khi u,tr i có 5 Âm, ngư i có 5 T ng ; NĂM có 12 tháng, ngư i có 12 kh p xương ; Năm có 365 ngày, ngư i có 365 ñ t xương nh; ñ t có 12 ngu n nư c, ngư i có 12 ñư ng m ch.”Kh p xương là m t nơi ch a Th n-khí qua l i cho nên h p v i tháng năm c a Tr i. M ch là m t nơi lưu thông c ahuy t-d ch, cho nên h p v i ngu n nư c ch y c a ñ t ; 9 Khi u là m t nơi ra vào c a T ng khí. 5 T ng là nơi t h p và bi nhóa c a khí Âm-Dương, cho nên ñ u ph i h p c a Thiên-khí.(7)_ Ba khí là 3 khí thu c Âm và 3 khí thu c Dương:.- 3 khí thu c Âm : HÀN_TÁO_TH P.- 3 khí thu c Dương : PHONG_H A_TH (khí n ng).KINH VĂN ________________________________________________________________________Dương khí trong con ngư i như “Thiên” v i “Nh t” . N u làm sai l c, m t ñ a v c a nó, s không th s ngñư c. Thiên-ñ c lúc nào cũng ki n v n không ng ng nên m t tr i sáng t , Dương khí con ngư i cũng do ñó màbao b c bên ngoài _ Dương khí v n g c Chí-âm, bên ngoài g p ph i khí Hàn, t c th i Dương-khí t bên trongng ra ñ c n l i _ S ng ra nhanh chóng như xoay c i c a (nên g i là V N-KHU) (1).CHÚ GI I :________________________________________________________________________________(1)_ Phàm cái ñ c c a khí “Phong, hàn” ñ u b t ñ u ph m vào khí ph n bì mao, vì th Dương khí bên trong m i ng rañ c n l i, do ñó, gây nên s t nóng _ M C-TR NG-SIÊU nói :” án: b nh Thương-hàn b t ñ u ph m vào khí ph n bì mao,g p Dương khí bên trong ng ra nên hóa nhi t, nhi t dù nhi u cũng không ch t” _T như b nh kinh Thái-Dương, phátnhi t, nh c ñ u, m ch l i “TR M” (b nh Thái-dương ñáng l m ch PHÙ, nên ñây dùng ch “l i”) : nên k p c u Dương-khí“LÝ” cho nó ra ngoài.” Nguyên Hán-văn ño n này ch có 1 câu: “ Nhân ư hàn d c như v n khu” _ theo nghĩa ñen th i là : “Nhân khí hàn mu n như xoay c i c a” vì d ch như th th i khó hi u nên ph i gi i dài như trên.KINH VĂN ________________________________________________________________________G p ph i “TH ” và “HÃN” s thành ra phi n và th g p. N u không phi n, s nói nhi u ; mình nóng như than,hãn ra th i kh i (1).(1)_ Dương tà c a Tr i (t c hơi n ng) ph m vào Dương-khí c a ngư i, khí b thương không v ngo i (gi bên ngoài) ñư c, nênm hôi (hãn) m i thoát ra. Cái tà khí-ph n nhi t quá bách vào Tâm, nên Tâm phi n. B v c a Tâm trong Ph ,Tâm m cb nh Ph cũng b lây. H a kh c Kim, nên m i thành th g p.
  10. 10. 10N u không phi n, th i tà khí còn khí ph n ; khí ph n b thương nên khí hư, khí hư nên nói nhi u. Dương tà c a Tr iph m vào Dương khí c a ngươi , hai khí ñó cùng ch i nhau, nên mình m i nóng như than. Tà nhi t ñó g p ñư c ch t âm-d ch th i gi i, nên m hôi ra m i kh i.- Án: THƯƠNG-HÀN-LU N nói r ng: phàm b nh thư ng t hãn là do khí không hòa, l i dùng thu c cho “phát hãn” thêm, khi ncho VINH, V ñi u hòa s kh i. Xem v y th i bi t : vì g p khí th mà hãn ra là vì “th ” làm thương ñ n khí Dương, khi ncho v -khí (dương) không hòa. ð n khi hãn ra mà kh i, t c là do Vinh-V hòa v y” .- TRƯƠNG-KHI T-C nói: “do s hành ñ ng mà m c ph i g i là trúng nhi t ; do s yên l ng mà m c ph i g i là trúng TH _Trúng nhi t thu c DƯƠNG CH NG, trúng th thu c ÂM CH NG.”- LÝ-ðÔNG-VIÊN nói : “v nh ng tháng Th -nhi t, nh ng ngư i nhàn h , lánh l ng nh ng nơi bu ng sâu nhàr ng….. trong th i kỳ ñó, mà m c b nh g i là trúng TH . Ch ng tr ng t t nh c ñ u, hàn, thân hình co rút, cáckh p xương ñau nh c, trong lòng bu n b c, da th t r t nóng và không có hãn. ðó là b i cái khí Âm-hàn nơibu ng sâu nó c n át l i mà sinh b nh. _ N u do ngư i lao ñ ng m c ph i ngoài tr i n ng, th i g i là trúngNHI T. Ch ng tr ng t t nh c ñ u, bu n b c, nhi t, da th t nóng như ñ t, khát nhi u u ng l m, hãn ra nhưt m…. ðó là b i nhi t ñ c ph m t i PH -KHÍ mà sinh b nh.KINH VĂN ________________________________________________________________________G p ph i TH P (khí m). ñ u n ng như ñ i ; th p ph m vào Dương-khí, nhân ñó hóa nhi t _ Dương khí v n làm t v t nhu n nuôi các ñư ng gân, gi Dương khí b thương, gân s m c b nh. Các gân nh co rút l i, các gân l nbuông chùng ra, thành ra b nh CÂU-LOAN và TÚNG-TH (co qu p, rã r i không c ñ ng ñư c). Có khi l i sưngthũng c t chi (b i Dương khí không v n hành ra t chi nên sưng thũng).N u l i quá phi n-lao, th i Dương khí b phân tán ra bên ngoài ; không có ñ năng l c ñ b o v Âm-khí bêntrong, tinh s t ti t ra mà hao ki t. N u mùa H th i thành ch ng TIÊN-QUY T (chân tay giá l nh) ; tinh khí hưnên m t m , không trông rõ, tai ù không nghe rõ.Dương khí thông ra bì phu t u lý (th th t, b p th t) n u t c gi n quá ñ , th i khí ngh ch lên, huy t cũng theomà u t lên b ph n trên, gây nên ch ng B C-HUY T (toàn thân giá l nh). Gân nh có huy t m i th m nhu n m mm i; gi huy t b u t, gân không ñư c th m nhu n nên m i thành ra rã r i không th c ñ ng.N u hãn ra ch có n a mình (1)s sinh ch ng THIÊN-KHÔ (2); n u hãn ra mà g p Th p, s thành ch ng m c cácm t nh l m t m (3). Nh ng ngư i mà ăn nhi u thu c cao lương, ph n nhi u m c ñinh (4). Hãn ra g p gió, khíl nh át l i, s u t thành các m t nh như n t s i (5).CHÚ GI I :________________________________________________________________________________(1)_ vì Dương-khí không bao b c ñư c kh p mình.(2)_ khô ñét m t n a mình.(3)_ các n t nh , bên trong có m , tên ch Hán g i là “T A-KHÍ”.(4)_ vì cái nhi t ñ c c a th c ăn nhi u ch t m “béo ng y” hay m c ñinh, m n, ho c ki t l .v.v…(5)_ vì Dương-khí b át l i, không ti t ra ñư c, nên m i m c nh ng n t như v y.KINH VĂN ________________________________________________________________________Dương khí : cái ch t “Tinh” c a nó thì nuôi TH N ; cái tính “Nhu” c a nó th i nuôi GÂN (1).N u s “KHAI-H P” (2)c a nó b vư ng m c, s b hàn tà ph m vào. Ph m vào ñư ng xương s ng th i thànhb nh “GÙ” ; nó lưu luy n trong m ch máu, trong th th t th i thành ch ng “TÊ” ; ho c ph m vào Tâm t ng th ithành ch ng hay s , hay hãi, ho c ph m vào khí ph n trong các th th t th i thành ch ng m n sưng (3).N u hãn chưa ra h t, nhi t còn lưu luy n trong t u lý, huy t DU (4)b vít, sinh ch ng PHONG NGƯ C (5).CHÚ GI I :________________________________________________________________________________(1)_ Dương khí là cái ch t TINH c a th y c c cho nên trư c nuôi “ TH N kHÍ ” c a 5 T ng. Tính “NHU” là cái khí “sơ Dương”c a Thi u-dương .Án: - ð u bài nói v TH N KHÍ v n g c Tiên-chân ; ñây l i nói t i TH N CHÍ do năm v (5 mùi) sinh ra, ñó là b i TINH-KHÍ-TH N ñ u có c Tiên-thiên và H u-thiên. Cái th n-khí c a Tiên thiên l i ph i nh cái khí “Th y c c” c a H u- thiên ñ sinhdư ng ; cho nên có câu r ng : “ Hai tinh cùng c sát nhau, g i là “TH N” . Hai tinh ñó là tinh c a Thiên- t và tinh c a Th yc c v y.(2)_ KHAI-H P là m ñóng, t c là nói khi y v n ra ho c thu vào, t a như cánh c a m và ñóng.(3)_ ðây nói s b o v c a Dương-khí không ñư c b n ch t, khi n hàn tà ph m vào mà gây nên các ch ng tr ng ; ta c n ph ib o tr ng khí ñó.- T CÔNG nói : “ B o v bên ngoài không gì b ng bì mao (da lông) ; n u bì mao không b n kín th i tà s ph m ngay vàot u lý (m ch l c).- M C-T -T N nói : “Cái nhi t ñ c c a th c cao lương ph m vào nh c lý s m c ñinh l n. Cái tà khí bên ngoài ph m vàonh c lý s m c m n sưng.” Xem ñó th i bi t bì mao nh c lý ñ u thu c ñ a h t cai qu n c a Dương khí. _ V y ta gi gìn choDương khí ñ y ñ , không b hao h t, t nhiên các b nh không phát sinh ñư c.
  11. 11. 11(4)_ HUY T DU : là 1 huy t c a Ph -b _ T u lý b thưa r ng, th i bi u Dương v i tà khí ñ u n n p ñó. Hàn tà bi u th itheo Dương mà hóa nhi t ; tà l t vào t u lý mà bi u-khí (dương) không tr v ñư c “KINH” là nơi cư trú c a mình, vì thnên huy t DU m i b vít.(5)_ PHONG NGƯ C : là m t ch ng s t úi, ch nóng mà không rét.KINH VĂN ________________________________________________________________________Ta nên bi t r ng”PHONG” ñ ng vào hàng ñ u m i trăm b nh. N u t u lý bên v ng kín ñáo, th i dù có gió ñ ccũng không làm gì ñư c(1).B nh tà n u ñ lưu luy n lâu nó s truy n hóa, trên dư i không thông. Lương công không ñ cho nó như v y ;ph i chính-tr ngay t trư c (2).Dương khí ban ngày th i ch v bên ngoài. Lúc m sáng khí y m i phát tri n, ñúng trưa th i toàn th nh, quáchi u th i ñã hư, KHÍ-MÔN b t ñ u ñóng (3).CHÚ GI I :________________________________________________________________________________(1)_ ðo n này nh c l i : nên ph i b o tr ng Dương-khí, ñ cho t u lý ñư c b n kín. ð i phàm : hàn th trư c ph m vào bìmao, còn phong-tà th i th u th ng v o t u lý._ Phong là m t th ñi nhanh và bi n hóa luôn. Khi ñã ph m t i cơ t u, th i sñi t i ngay kinh m ch. Khi ñó ho c thành ch ng HÀN TRÚNG, ho c thành ch ng TH TRÚNG, NHI T TRÚNG ho c thànhch ng THIÊN KHÔ, ho c thành ch ng TÍCH T …… Nên m i g i là “ ñ u trăm b nh” ……Ti t trên nói v “ hàn, th , th p” làm thương ñ n bi u Dương, nên c n ph i gi s c cho bi u dương kh i suy y u.ðo n này nói : “Phong tà ph m vào th ng t u lý, nên c n ph i b o v Nguyên-chân cho ñư c b n kín”.(2)_ Truy n hóa : như ho c hóa làm hàn, ho c hóa làm nhi t, ho c hóa làm táo ki t, ho c hóa làm th p t …. B i Tr i có cáità khí l c dâm, mà trong thân con ngư i cũng có 6 khí ñ hòa theo.(3)_ ðóng t a như ñóng c a. theo LINH KHU : mùa Xuân th i sinh, mùa H th i trư ng, mùa Thu th i Thâu, mùa ðông th iTàng ; ñó là l thư ng c a Thiên khí. Trong thân con ngư i cũng ng theo như v y. L y m t ngày chia làm 4 mùa : sángs m là Xuân, v ñêm là ðông. Sáng s m Dương khí m i phát tri n, cho nên ngư i ta ph n nhi u sáng s m hay t nh táo, vàlanh trí khôn ; ñúng trưa th i khí trư ng, trư ng th i th ng ñư c tà……..KINH VĂN ________________________________________________________________________……… V y nên v ñêm nên gi gìn, ñ ng quá dùng s c gân xương, ñ ng ra h ng sương móc. N u trái l y skhông kh i m c b nh (1).Kỳ Bá nói :- Âm ch v tàng tinh, mà thư ng b ng lên ñ ng v i bên ngoài ; Dương ch v b o v bên ngoài cho Âmñư c b n v ng kín ñáo (2).- Âm không th ng ñư c Dương, th i lu ng m ch ch y g p, s phát b nh CU NG (3).- Dương không th ng ñư c Âm, th i khí c a 5 T ng tranh dành nhau do ñó 9 khi u không thông (4).CHÚ GI I :________________________________________________________________________________(1)_ G n t i, nhân-khí b t ñ u suy ; ñ n ñêm, khí ñó thu vào T ng, nên ph i gi gìn, ñ ng quá nh c m t, không ñ lõa l , ñphòng ngo i tà xâm ph m(2)_ Sinh m nh con ngư i, g c Âm-Dương ; Dương l i sinh ra b i Âm. Nên trên kia ð nói v Dương, ñây Kỳ-Bá l i nói vÂm.(3)_ Khí thu c Dương, huy t m ch thu c Âm. Dương th nh mà Âm không th ng ñư c, nên m i phát b nh CU NG.(4)_ 5 T ng thu c Âm, 9 khi u là nơi c a ngõ c a th y-khí. N u Âm th nh mà Dương không th ng ñư c, th i cái khí c a 5 T nggiao tranh bên trong, 9 khi u do ñó mà không thông. B i cái khí c a 5 T ng ra ngoài th i là Dương, trong th i là Âm.T ng thu c Âm, tinh huy t thu c Âm ; khí thu c Dương, 9 khi u thu c Dương, trong là Âm, ra ngoài là Dương. Năm T ngch v tàng tinh. Bàng Quang là m t cơ quan ch a tinh d ch. Cái khí Bi u-Dương do tinh-th y t Bàng-quang sinh ra. Cái khícơ c u l i do Nguyên-chân 5 T ng. ðó t c là Dương-khí ñư c sinh ra b i Âm-tinh. Nên m i nói r ng :-“ cái g c c a sinh m nh con ngư i là Âm-Dương…..”KINH VĂN ________________________________________________________________________Ch b c Thánh-nhân bi t ñi u ti t Âm-Dương, khi n cho gân m ch ñi u hòa ; xương t y b n ch t ; khí huy tñ u thu n, nên trong ngoài hòa h p, “TÀ” không th làm h i, tai m t t sáng (1).Phong ph m vào khí, tinh s m t ; nhân l i ph m vào c CAN (2). N u l i thêm s ăn quá no, gân m ch t cth i s t l ng, ð i-Trư ng nhi t tích mà gây nên b nhTRĨ (3).Ho c vì u ng quá nhi u th i khí ngh ch, n u l i quádùng s c, TH N s b thương do ñó thành ch ng ñau CAO C T (4).Tóm l i, cái c t y u c a Âm-Dương : “Dương có b n bĩ th i sinh m nh m i v ng vàng (5).
  12. 12. 12CHÚ GI I :________________________________________________________________________________(1)_ Âm Dương ñi u hòa, tà không ph m t i. Tinh khí thông lên tai, th n-khí thông lên m t, nên tai m t t sáng.(2)_ PHONG là Dương tà, n u ph m vào phu bi u, th i khí s b thương. Dương khí b thương th i Âm-tinh s m t (ho c nhưch ng TI T TINH) _ CAN thu c M c, Phong v i M c là ñ ng khí. N u Phong ph m vào t t ph i ñ ng ñ n Can-khí. Can-khí bphong tà ph m th i HUY T s b thương (vì Can tàng huy t). Câu này l i nêu rõ cái nghĩa : “Dương ph i gi b n cho Âm”.(3)_ Can ch Huy t và Cân. Th c ăn vào V , tán b cái tinh-khí lên Can, r i th m nhu n vào gân. Gi tà ñã làm thương Can màl i ăn quá no, không ñ s c ñ b tán th c-khí cho ñư c th m nhu n vào gân, nên gân b s t l ng ; khi n th c khí ñình trð I-TRÀNG, hóa thành Th p-nhi t, mà gây nên b nh TRĨ _. Nư c u ng vào V chuy n du lên PH . Ph ch v khí toànthân. Gi khí b tà làm thương, mà l i u ng nhi u, th y-tinh không th tán b , nên m i thành ch ng khí ngh ch _.(4)- CAO C T t c ch xương ngang lưng.(5)_. M y câu này t ng k t cái nghĩa m y ño n trên và l i nêu rõ (c n ph i chú tr ng v Dương-khí).KINH VĂN ________________________________________________________________________Hai khí y n u không ñi u hòa, như có Xuân không Thu, có ðông không H . nên làm cho nó ñi u hòa t c làphương pháp c a b c Thánh-nhân.N u Dương b tà ph m, không thi hành ñư c cái nhi m v làm b n bên ngoài, Âm s b m t bên trong.ÂM BÌNH, DƯƠNG BÍ, tinh th n s tr ; Âm-Dương ly bi t, tinh-khí s tuy t (1).G p ph i l (móc) và phong, s sinh b nh HÀN-NHI T.Mùa Xuân b thương vì Phong tà, khí lưu liên s thành ch ng ðÔNG-TI T (t ) .H b thương v Th , t i mùa Thu s sanh ch ng NGƯ C.Thu b thương v Th p, ngư c lên thành ch ng HO, phát ra thành ch ng NUY-QUY T.ðông b thương v Hàn, sang Xuân s thành ÔN B NH (2).CHÚ GI I :________________________________________________________________________________(1)_. BÌNH là quân bình, BÍ là kín ñáo, b n ch t. T c là ý nói hòa h p v i nhau _. Riêng Dương v n ph i gi b n bên ngoài.(2)_. L thu c Âm, PHONG thu c Dương ; Hàn là Âm b nh, Nhi t là Dương b nh _. B thương v Phong, b ph n trên b trư c ;b thương v Th p b ph n dư i b trư c. Dương b nh trên ñi h t r i th i quay xu ng dư i, vì th nên Xuân b thương vPhong, mà l i thành ch ng ðÔNG TI T. Âm b nh dư i ñi h t r i th i quay tr lên, vì th nên Thu b thương v Th p, màl i thành ch ng HO. ðó là cái l Âm Dương cùng trao ñ i v y.. H b thương v Th , “th hãn” không ti t ra ñư c, khí nóng n n p bên trong, t i mùa Thu âm khí phát ra g p ph i khínhi t, nên thành ch ng NGƯ C.. ðông b thương v Hàn, tà không phát ngay, hàn khí n n p bên trong, t i mùa Xuân dương khí phát ra, tà s theoDương khí mà phát nhi t, hóa ra ÔN B NH (ÔN : t g i ch ng s t nóng vào mùa Xuân).. ðó là ñư ng l i ra vào và s bi n hóa c a Âm Dương.KINH VĂN ________________________________________________________________________Tà khí c a 4 mùa l i làm thương c 5 T ng (1).Âm tinh sinh ra, g c t Ngũ-v ; th n c a 5 T ng b thương b i năm v (2).Vì v y nên :_ V n u quá chua, Can-khí b ñ m ư t, Tỳ-khí s b tuy t (3)._ V n u quá m n, ð i-c t nh c m t, cơ nh c b sút Tâm-khí b chèn nén (4)._ V n u quá ng t, Tâm-khí th g p và ñ y ; da s m ñen,Th n-khí không yên (5).CHÚ GI I :________________________________________________________________________________(1)_. Khí c a 4 mùa là PHONG-HÀN-TH -TH P.Câu này t ra : ch ng nh ng s khí hóa c a Âm Dương m c b nh, mà c v t h u hình là 5 T ng cũng b m c b nh, vì b nh lâuth i truy n hóa.(2)_. Th n khí sinh ra b i Âm-tinh : tinh c a 5 T ng sinh ra b i 5 v _. thương b i 5 v , vì trong 5 v có m t v “thiên th ng” nhi uhơn.TOAN sinh Can, KH sinh Tâm, CAM sinh Tỳ, TÂN sinh Ph , HÀM sinh Th n. ðó là Âm-tinh sinh ra b i 5 v .(3)_. V Toan (chua) vào Gan, n u chua quá th i Can nhi u tân d ch nên ñ m ư t ; Can ñã b ñ m ư t, Tỳ không chuy n du vàoñâu, nên Tỳ-khí b tuy t.(4)_. ð I C T t c là Ph c a Th n. V m n quá th i thương Th n, nên ð i-c t b thương ; Th y tà th nh ph m lên Th (Tỳ)nên cơ nh c sút. Th y d n ngư c xâm l n vào Tâm, nên Tâm-khí như b chèn nén.(5)_. V quá Ng t, th i Th -khí (Tỳ) quá ñ y ñ r i. Th ñã quá ñ y ñ , th i Tâm không còn có th truy n sang cho con nó n a(H a sinh Th ; Tâm là m , Tỳ là con) ; vì th nên thành ch ng TH G P VÀ ð Y. Th n ch v Th y, s c nó ñen ; Th can(khô ráo, quá găng) quá th i làm thương ñ n Th n, nên m i hi n ra ngoài da s m ñen và Th n khí không yên.
  13. 13. 13KINH VĂN _________________________________________________________________________. V n u quá ñ ng (KH ), Tỳ-khí không th m nhu n, V khí s quá h u (1)._. V n u quá cay (TÂN), gân m ch rã r i, tinh th n s b h i (2).Vì th ph i c n th n ñi u hòa 5 v , khi n cho xương c ng gân m m, khí huy t lưu thông, t u lý s b n ch ckín ñáo.Như th s ñư c vô b nh và s ng lâu (3).CHÚ GI I :________________________________________________________________________________(1)_. ðư ng “L C” c a Dương-Minh thu c Tâm, cái khí c a “t -m u” cùng giao thông liên l c v i nhau. Năm v vào V , v ñ ngd n lên Tâm trư c. V y n u quá ñ ng th i m u-khí th nh (Tâm) và V s cư ng. V cư ng th i cùng v i Tỳ-âm không liên l cn a. Do ñó Tỳ không chuy n du tân-d ch cho V , m t cái năng l c th m nhu n, V -khí s thành quá h u (h u : là tà khí h udư – có th a).(2)_. Kim-khí (Ph ) thiên th nh th i Can s b thương, gân m ch do ñó mà rã r i (vì Can ch gân) mà tinh th n cũng b h i lây….(3)_. Th n tàng tinh mà ch v xương, Can tàng huy t mà ch v gân. Phong ph m vào Dương khí (t c th khí b o v ngoài bìphu) th i cái “tà” ñó s làm thương ñ n gan, tinh cũng do ñó mà b m t. Gi bi t c n th n ñi u hòa 5 v , th i xương sc ng, mà gân cũng m m ; t u lý do ñó mà b n ch t kín ñáo (tà còn ph m sao ñư c).ðó chính là b i Dương-khí sinh ra t Âm-tinh mà thi hành cái nhi m v , ñ i v i bên ngoài. Ngư i ta n u hi u bi t ñư ccái l Âm-Dương và cái nhi m v ñ i v i bên trong và bên ngoài c a nó, mà ñ ng làm quá nh c m t ñ h i ñ n Dương, c nth n ñi u hòa 5 v ñ nuôi l y Âm, th i Âm-Dương s hòa bình ; còn ng i gì t t b nh, còn lo gì không s ng lâu.---------- o0o -----------
  14. 14. 14CHƯƠNG 4KIM-QU CHÂN NGÔN LU N (1)KINH VĂN ________________________________________________________________________Hoàng-ð h i :_. Tr i có 8 th gió, Kinh có 5 th gió, là nghĩa th nào ? (2)Kỳ-Bá thưa :_. Tám th gió n u là “tà phong” , ph m vào Kinh t c thành kinh-phong ; nó xâm vào 5 T ng, b nh s do ñó màphát sinh (3) .CHÚ GI I :________________________________________________________________________________(1)_. KIM QU : là cái hòm b ng vàng ; CHÂN NGÔN : là l i nói r t ñúng, ch b c Thánh nhân bi t ñ o m i có th nói.(2)_. Tám th gió là lu ng gió c a 8 phương. Kinh t c là ñư ng-kinh-m ch c a 5 T ng. Năm th gió là phong tà phát sinh t 5kinh.(3)_. ðây nói : th gió ñó n u Tr i th i là lu ng gió c a 8 phương ; n u ngư i th i nó s bi n thành tà phong c a 5 kinh và5 t ng.KINH VĂN ________________________________________________________________________Ch c n ñư c cái “ s th ng” c a 4 mùa (t c là cái ch khí, cái vư ng c a nó). T như Xuân th ng Trư ng-H ,Trư ng-h th ng ðông, ðông th ng H , H th ng Thu, Thu th ng Xuân. ðó t c là cái s th ng c a nó. (1)CHÚ GI I :________________________________________________________________________________(1)_. Cái s th ng c a 4 mùa như : Xuân ch M c, H ch H a, Trư ng-H ch Th (tháng 6), Thu ch Kim, ðông ch Th y ….V y nó s th ng như: Xuân th ng Trư ng-H ….. (t c là kh c : M c kh c Th …..)B i 5 T ng nhân th i mà vư ng nên nó m i có th th ng cái không th ng.Ti t trên nói v 8 th gió phát sinh b nh, t c là do cái “phong-s -th ng” nó kh c cái “th i-b t-th ng”.Ti t dư i nói ñư c cái “khí-s -th ng” c a 4 mùa, nên m i có th th ng ñư c cái b t th ng.KINH VĂN ________________________________________________________________________ðông-phong sinh v mùa Xuân, b nh phát t i CAN-DU và C nh-H ng ; Nam-phong sinh v mùa H , b nhphát t i TÂM-DU và Hung-Hi p ; Tây-phong sinh v mùa Thu, b nh phát t i PH -DU và Kiên-B i ; B c-phong sinhv mùa ðông, b nh phát t i TH N-DU và Yêu-C ; Trung ương là Th , b nh phát t i TỲ-DU và Tích. (1)CHÚ GI I :________________________________________________________________________________(1)_. ðo n này nói v chính khí c a 4 mùa, cũng có th gây nên b nh cho kinh-du thu c 5 T ng. Ngư i ta sinh ra b i 5 Hành,nh có Phong-khí (như bây gi g i là không-khí) mà sinh trư ng. Nhưng phong-khí dù hay sinh ra muôn v t, mà nó cũng cóth làm h i muôn v t. Cũng như nư c có th làm n i ñư c thuy n, mà cũng có th làm ñ m ñư c thuy n. Vì v y, nên ñâyb t ñ u nói ngay ñ n Phong : khí làm h i 5 T ng, r i sau m i nói ñ n 5 T ng nh 5 khí c a 5 phương mà sinh ra -. DU làcái huy t c a kinh-khí phát sinh t ñ y.Trên ñây nói : ðông-phong sinh v mùa Xuân….. ñó là nói v T ng-khí TH C, th i ch b nh KHÍ, n u T ng khí HƯ :s b nh T ng.T ñây tr xu ng nói phân bi t thêm cho rõ : C NH là c ; H NG là gáy ; HUNG-HI P là l ng ng c và sư n ;KIÊN-B I là vai và lưng ; YÊU-C là ngang th t lưng và v ; TÍCH là ñư ng xương s ng,.KINH VĂN ________________________________________________________________________Cho nên v Xuân-khí thư ng phát b nh t i ð U ; v H -khí thư ng phát b nh t i T NG ; v Thu-khí thư ng phátb nh t i KIÊN B I ; v ðông-khí thư ng phát b nh t i T -CHI. (1)(1)_. KHÍ : t c là ch v khí c a 4 mùa và 5 T ng. Can du C nh-H ng, mà mùa Xuân phát b nh t i ñ u. là vì Xuân khí th ithăng lên, Dương-khí cũng v b ph n trên. Cho nên n u b nh v khí th i phát t i trên ; n u “b nh v Kinh” th i phát b nh
  15. 15. 15phát t i c nh-h ng. Vì th nên dư i ñây có ch nói v b nh t i khí, có ch nói v b nh t i kinh v.v…. ñ u là phân bi t hư-th cc a T ng-khí và Kinh-du v y.Mùa H Dương-khí phát ti t ra ngo i, T ng-khí b hư bên trong, nên phong-khí th a mà ph m vào T ng.Thu-khí ch v s thâu giáng, không th b o v ñư c bì-phu, cơ-t u ; nên phong-khí m i ph m vào Du.T chi là nơi g c c a khí Dương. ðông khí n n p vào bên trong, dương khí b hư bên ngoài, nên m i phát b nh t i T CHI.Tr lên, nói v cái khí c a 4 mùa và 5 T ng.KINH VĂN ________________________________________________________________________Cho nên mùa Xuân thư ng hay sinh b nh T -N C ; tháng Tr ng-H (tháng5) thư ng hay sinh b nh ðÔNG-TI T, HÀN-TRUNG (ñi t và l nh bên trong). Mùa Thu hay sinh b nh PHONG-NGƯ C ; mùa ðông thư ng haysinh b nh TÝ, QUY T (tê ñau và giá l nh tay chân). (1)(1)_. Trên ñây thư ng hay dùng 2 ch “thư ng hay” là nói v Kinh-du c a 5 T ng ñ u b ph n ngoài, PHONG làm thương cơ-t u th i d l t vào kinh.- T -N C t c ñ máu cam (máu ch y ra m i) vì b nh t i ñ u nên T -n c.Kinh-du c a Tâm Hung-hi p. Nên b nh t i ñ y.CHU-T -CÔNG h i : “Ch nói b nh Hung-hi p mà không nói ch ng tr ng, là vì sao ?-. ðáp : V 3 ño n trên và dư i ñây ñ u ph n phúc bi n lu n v s “xu t, nh p“ c a T ng-khí và Kinh-du, cho nên ch nói“b nh t i ñ u, t i t ng, t i kiên-b i và hung-hi p v.v..... mà không nói là b nh gì ; ñ n như các ch ng t -n c, ñông-ti t .... lànói v b nh thu c kinh mà t i ñ u th i có ch ng t -n c, b nh thu c kinh mà t i phúc th i có ch ng ñông-ti t và hàn-trung.... Tuy nhiên, m y ño n ñây v n không chú tr ng v ch ng tr ng.Mùa H , Dương khí bên ngoài, nên Lý-khí hư hàn. Tháng Trư ng-h Th p-Th ch khí, phong l t vào kinh-du, t c ph mvào trong mà thành ch ng ñông-ti t, ñó là “phong M c th a hư mà th ng Th “.-. Tỳ là m t chí âm trong âm không thhóa ñư c nhi t nên m i thành ch ng hàn-trung.Mùa Thu, dương khí thâu li m vào bên trong, âm khí d n ra bên ngoài. Tà v i chính g p nhau kho ng “N I v i NGO I“giao ti p, hai bên cùng xung ñ t l n nhau thành ch ng PHONG-NGƯ C (s t-úi).T chi là g c c a m i khí Dương. Mùa ðông dương khí n n p b ph n dư i, khi n cho kinh khí b hư bên ngoài. Bphong l t vào kinh, nên t chi m c ch ng QUY T.Tr lên nói v b nh t i “KINH, L C”.KINH VĂN ________________________________________________________________________Cho nên v mùa ðông, n u bi t gi gìn c n th n, không ñ cho Dương khí quá háo tán ra ngoài, th i sangXuân s không b các ch ng như T -n c và b nh C nh-h ng ; Tr ng-H không b b nh hung-hi p ; Trư ng-Hkhông b ðông-ti t, hàn-trung ; Thu không b phong-ngư c ; ðông không b Tý-quy t và sôn-ti t hãn-xu t. (1)(1)_. ðo n này nói thêm : n u gi ñư c Dương khí b n bĩ th i 4 mùa kinh-du không b m c b nh.L i nói thêm 2 ch ng sôn-ti t và hãn-xu t ñ t cho ngư i ta bi t r ng : con ngư i n u hay b o tr ng và gi gìn cái khíNguyên-chân, thì không khi nào tà khí còn ph m ñư c vào kinh m ch mà gây b nh t i bên trong là sôn-ti t ; cũng không khinào ph m ñư c vào Dương khí mà gây nên b nh bên ngoài là hãn-xu t v y.KINH VĂN ________________________________________________________________________Nghĩ như TINH là cái g c c a sinh m nh con ngư i. Cho nên ngư i bi t tàng tinh (gi gìn, dè d t) th i mùaXuân không m c b nh ÔN. V mùa H , n u th hãn (n ng n c ra m hôi) không ti t ra ñư c, sang Thu s thànhb nh PHONG-NGƯ C v.v.... ñó là m ch pháp c a bình-nhân (ngư i thư ng, vô b nh). (1)(1)_. Th n khí v i huy t m ch sinh ra b i Tinh, cho nên nói : “TINH là g c c a sinh m nh”. Bi t tàng ñư c tinh, th i huy t khígi b n bên trong, còn tà nào ph m ñư c vào bên ngoài, cho nên không m c ph i b nh Ôn _. V mùa H c n ph i có th -hãn, n u th hãn không ti t ra ñư c, ñ n mùa Thu g p ti t thâu tàng, hai khí xung ñ t nên m i sinh ch ng Phong-ngư c.Thiên này chuyên bàn v KINH-M CH, nên ñây nói là m ch pháp c a bình nhân.KINH VĂN ________________________________________________________________________Cho nên nói r ng trong Âm có Âm, trong Dương có Dương.- T sáng s m ñ n ñúng trưa là Dương trong Dương ;- T ñúng trưa ñ n hoàng hôn là Âm trong Dương ;- T ch p t i ñ n gà gáy là Âm trong Âm ;- T gà gáy ñ n sáng s m là Dương trong Âm ;
  16. 16. 16T m thân c a con ngư i cũng ng theo như v y. (1)(1)_. T gà gáy ñ n sáng s m Dương khí m i phát tri n, ng v i cái khí Xuân sinh, cho nên thu c v Dương trong Âm ; Tsáng s m ñ n ñúng trưa, Dương khí ñương lúc th nh, ng v i cái khí Trư ng-h , cho nên thu c v Dương trong Dương ;t ñúng trưa ñ n hoàng-hôn, Dương khí m i b t ñ u suy, ng v i cái khí mùa Thu, cho nên thu c v Âm trong Dương ; tch p t i ñ n gà gáy, Dương khí thu v bên trong ng v i mùa ðông, cho nên thu c v Âm trong Âm.- Cho nên nói r ng : trong m t ngày cũng có 4 mùa, mà cái khí Âm Dương con ngư i “xu t nh p” trong m t ngày cũng có4 mùa. Vì th nên m ch pháp c a bình nhân cũng ng theo v y.KINH VĂN ________________________________________________________________________Nói v Âm Dương thu c con ngư i th i : ngoài là Dương, trong là Âm ; nói riêng v t m thân con ngư i th i :sau lưng là Dương, trư c b ng là Âm. Nói v Âm Dương T ng-ph trong con ngư i th i T ng là Âm, Ph là Dương.Tâm, Can, Tỳ, Ph , Th n là 5 T ng ñ u thu c Âm (1).ð m, V , ð i-trư ng, Ti u-trư ng, Bàng-quang, Tam-tiêu là 6 Ph ñ u thu c Dương. (2)(1)_. Thiên này b t ñ u nói ñ n ñư ng l i c a kinh-m ch. Kinh m ch bên trong li n v i T ng-ph , bên ngoài ch ng kh p thânhình. _. Âm Dương ra vào, trong ngoài tu n hoàn. Vì th nên bao tác d ng “ sinh, trư ng, thâu, tàng” ñ u ng theo v im ch pháp c a con ngư i.-. Trong thân con ngư i, ð C-M CH d n lên lưng,cai qu n toàn th khí Dương. Trong thân hình, NHÂM-M CH vòng lênb ng cai qu n toàn th khí Âm ... nên m i nói : “lưng là Dương, b ng là Âm.....”(2)_. Kinh m ch sinh ra b i 5 Hành thu c ð t, ng v i 6 khí thu c Tr i ..... cho nên phàm nói v kinh-m ch trư c ph i h p v i 5t ng, 5 hành, r i sau m i bàn t i 6 ph .KINH VĂN ________________________________________________________________________S dĩ mu n bi t Âm trong Âm, Dương trong Dương là vì : mùa ðông b nh t i Âm, mùa H b nh t i Dương,mùa Xuân b nh t i Âm, mùa Thu b nh t i Dương.... Bi t ñư c b nh t i ñâu, có th dùng CHÂM-TH CH ñ di u tr . (1)(1)_. ðông b nh t i Th n ; Th n là Âm trong Âm, nên nói “ðông b nh t i Âm” ; ðông b nh t i Th n ; Th n là Âm trong Âm,nên nói “ðông b nh t i Âm” ; H b nh t i Tâm ; Tâm là Dương trong Dương, nên nói “H b nh t i Dương” ; Xuân b nh t iCan ; Can là Dương trong Âm, nên nói “Xuân b nh t i Âm” ; Thu b nh t i Ph ; Ph là Âm trong Dương, nên nói “Thub nh t i Dương”. Châm-th ch là th dùng ñ ch a b nh t i kinh-m ch. Bi t ñư c Âm trong Âm, Dương trong Dương, th nàor i, m i nh m vào kinh-du c a 5 T ng, dùng châm th ch ñ ñi u tr .KINH VĂN ________________________________________________________________________Cho nên lưng thu c Dương, mà Dương trong Dương, t c là TÂM, n u Âm trong Dương t c là PH . Phúc(b ng) thu c Âm, mà Âm trong Âm, t c là TH N, n u Dương trong Âm l i là CAN. Phúc thu c Âm, n u Chí-Âmtrong Âm l i là TỲ. (1)ðó ñ u là s du- ng c a Âm-Dương, Bi u-lý, N i-ngo i, T ng-Ph v y.(1)_. VƯƠNG TH nói : TÂM thu c v Dương-t ng, b v nó thu c v thư ng-tiêu ; Dương vào ñ a v c a Dương, nên nói là“Dương trong Dương” ; PH thu c v Âm-t ng, b v nó vào Thư ng-tiêu ; Âm vào ñ a v Dương, nên nói là “Âmtrong Dương”. TH N thu c Âm t ng, b v nó vào H -tiêu, Âm vào ñ a v Âm, nên nói là “Âm trong Âm”. CAN thu cvào Dương-t ng, b v nó vào H -tiêu, Dương vào ñ a v Âm, nên nói là “ Dương trong Âm”. TỲ thu c vào Âm-t ng, bv nó vào Trung-tiêu, Thái-âm vào ñ a v Âm, là “Chí-âm trong Âm”.KINH VĂN ________________________________________________________________________Hoàng-ð h i :- Năm T ng ng v i 4 mùa, v y có s thâu-th (ti p nh n, liên l c) gì không ? (1)Kỳ-Bá thưa :- Có. ðông phương s c XANH, thông vào Can, khai khi u lên m t, tàng tinh CAN (2): phát ra b nh KINH S (3).V v là CHUA, thu c v loài th o m c (4). thu c v l c-súc là GÀ (5); thu c v ngũ-c c là LÚA M CH (6); thu c v 4mùa trên ng v i TU -TINH (7); xuân-khí thu c v b ph n ð U (8); v âm (thanh) là ti ng GIÁC (9); thu c v slà s 8 (10); thu c v mùi (hơi ng i th y) là SÚ (mùi hôi) (11)_. Do ñó bi t là thư ng phát sinh b nh GÂN (Can chgân) (12).
  17. 17. 17(1)_. Ý nói 5 T ng ñã ng v i Âm Dương 4 mùa, v y ph i có khí s c gì ñ h p v i khí s c c a 5 phương và Âm Dương c a 4mùa v.v....(2)_. Tinh khí c a Can khai khi u lên m t, mà l i thông v i Thiên-khí. ðó t c là Tr i thông v i ngư i, mà ngư i l i thông v iTr i. Còn Âm tinh th i l i tàng v chính T ng c a nó.(3)_. Mùa Xuân Dương khí b c lên, nên b nh phát sinh cũng có v ch n ñãng mà thành kinh s .(4)_. Can thu c M c, v i th o m c cùng m t loài.(5)_. Kê : gà, thu c qu T N, ch v phương ðông.(6)_. M ch : m t th ñ ng hàng ñ u ngũ-c c, nên ng v ðông-phương.(7)_. Tinh khí c a M c ng lên Tu -tinh.(8)_. Giác : là m t âm thu c v M c, ng v mùa Xuân.(10)_. D CH nói: “Thiên cho s 3 sinh ra M c, ð a do s 8 mà h p thành, nên nói s c a Can là 8”.(11)_. Hôi : m t th khí thu c M c.(12)_. Can ch gân nên b nh t i gân.* . Ngũ âm, ngũ s ng theo v i khí vô hình c a Tr i. Bì, nh c, gân, xương ng theo v i cái h u-hình c a ð t. L y cái ng vôhình c a Tr i mà sinh b nh t i cái h u hình là gân xương c a ngư i, ñó là do s khí hóa giao c m mà nên _. Âm tinh c a 5T ng, nh Tâm th n nó hóa ra s c ñ mà thành máu. ñây bàn v huy t m ch c a T ng ph , nên nói : “tàng tinh CAN”.KINH VĂN ________________________________________________________________________Nam-phương s c ð , thông vào v i TÂM, khai khi u lên TAI, tàng tinh TÂM (1). B nh phát sinh c 5T ng (2);v v là ð NG và thu c v H A (3), thu c v l c-súc là DÊ, thu c v ngũ c c là TH (4), thu c v 4 mùatrên ng v i sao HUỲNH-HO C (5),thu c v âm thanh là ti ng CH Y (6), thu c v s là s 7 (7), thu c v mùi làmùi H C (8)_. Do ñó bi t là thư ng sinh b nh M CH (9).(1)_. Tâm thu c H a nên cũng s c ð ._ TÀ KHÍ T NG PH LU N nói : bao khí huy t 12 kinh m ch v i 365 l c ..... ñ u d n lên m t r i ch y ra không-khi u (lh ng, ch r ng), riêng m t th khí khác ch y ra tai ñ làm thành s “nghe” _. “BI T-KHÍ” t c là khí c a Tâm.(2)_. B nh... c 5 T ng, t c là ch v các khí c a 5 T ng. Tâm là m t cơ quan ch t c 5 T ng 6 Ph , cho nên Tâm khí m cb nh, th i khí c a các T ng khác cũng ñ u m c b nh.(3)_. ð NG là v c a H a. Tâm khí thông v i Nam-phương, nên cùng v i hành H a trong Ngũ-hành cùng loài(4)_. TH : là m t th lúa có s c ñ , mà tính ÔN ( m) nên là th lúa c a Tâm.(5)_. HUỲNH HO C là “ tinh” c a H a.(6)_. CH Y là m t âm thu c H a, ng v mùa H .(7)_. D ch nói : Thiên do s 2 sinh ra H a, ð a do s 7 mà h p thành, nên nói : “s c a Tâm là 7”.(8)_. Khí b h a ñ t cháy, th i thành mùi H C. Nguyên ch Hán là “TIÊU”.(9)_. Tâm ch v m ch, nên b nh t i M CH.KINH VĂN ________________________________________________________________________Trung ương s c VÀNG thông vào v i TỲ, khai khi u lên mi ng. Tàng tinh Tỳ (1). B nh phát sinh cu nglư i (2), v v là NG T, và thu c v TH (3),thu c v l c-súc là BÒ (4), thu c v ngũ-c c là T C (5), thu c v 4mùa, trên ng v i sao CH N (6), thu c v âm là CUNG (7), thu c v s là NĂM (8), thu c v mùi là mùi THƠM (9)_.Do ñó bi t là thư ng sinh b nh t i NH C (th t) (10).(1)_. Th vư ng v cu i 4 mùa, b v vào kho ng gi a, TỲ thu c v Th -t ng, nên khí cũng thông nhau.(2)_. LINH-KHU nói : “Tỳ ch v vi c ñón ti p lương th c, l y mi ng lư i ñ bi n-bi t s yêu ghét và cát-hung”Xem ñó th i bi t Tỳ-khí thông lên LƯ I.(3)_. Tỳ thu c Th , không có v , l y v c a lúa nên v NG T. Thu c hành Th trong ngũ-hành.(4)_. BÒ: nguyên ch Hán là “ngưu”. Còn v trâu : nguyên ch Hán là “th y ngưu”. Bò s c Vàng nên là gi ng nuôi c a Tỳ.(5)_. Lúa T c s c vàng, v ng t, nên cũng thu c Tỳ.(6)_. Sao CH N thu c Th .(7)_. Ti ng CUNG thu c Th .(8)_. D CH : Thiên l y s 5 sinh ra TH , ð a l y s 10 mà h p thành. Th chuyên ngôi “NĂM”, nên riêng ch v sinh-s ”.(9)_. Khí nhân Th bi n, thành mùi Thơm.(10)_. Tỳ ch cơ-nh c, nên sinh b nh t i NH C.KINH VĂN ________________________________________________________________________Tây-phương s c TR NG, thông vào v i ph i, khai khi u MŨI, tàng tinh PH (1). B nh phát sinh VAI, v v làCAY (tân) và thu c v KIM (2), thu c v l c-súc là NG A (3), thu c v ngũ-c c là ð O (4), thu c v 4 mùa trên ng
  18. 18. 18v i sao THÁI-B CH (5), thu c v âm là THƯƠNG (6), thu c v s là s 9 (7), thu c v mùi là mùi TANH (8)_. Do ñóbi t là thư ng sinh b nh t i BÌ-MAO (9).(1)_. Ph thu c Kim, nên theo s c Tr ng c a Tây-phương, MŨI là khi u c a Ph .(2)_. C m th khí sinh b nh t i VAI và LƯNG.(3)_. Qu CÀN thu c Ng a, Ph thu c CÀN-KIM.(4)_. ð o : s c tr ng, nên là th lúa c a Ph -Tỳ c c.(5)_. Tinh khí c a loài Kim, ng lên sao Thái-b ch.(6)_. THƯƠNG : m t th ti ng ch v phương Tây.(7)_. D CH : “ð a l y s 4 sinh ra KIM, Thiên l y s 9 mà h p thành, nên Ph là s 9.”(8)_. Khí nhân Kim bi n thành mùi TANH.(9)_. Ph ch Bì-mao, nên bi t là b nh t i BÌ-MAO.KINH VĂN ________________________________________________________________________B c-phương s c ðEN, thông vào v i TH N, khai khi u NH -ÂM (ti n âm, h u âm), tàng tinh TH N (1). B nhphát sinh KHÊ (2), v v là M N (hàm) và thu c v TH Y (3), thu c v l c-súc là L N (4), thu c v ngũ-c c làð U (5), thu c v 4 mùa trên ng v i sao TH N (6), thu c v âm là VŨ (7), thu c v s là s 6 (8), thu c v mùi làmùi HÚC-M C (9)_. ðó bi t là thư ng sinh b nh t i XƯƠNG (10).(1)_. Th n thu c TH Y, nên theo s c ðEN c a B c-phương, b v c a Th n dư i nên khai khi u ra Nh -âm.(2)_. Ch ñ i h i c a nh c g i là “c c”, ch ti u h i c a nh c g i là “khê” _. ð i h i, ti u h i t c là nơi kh p xương nh liên l cv i nhau, m t làn th t m ng bao b c ngoài xương t c là KHÊ. Th n v n ch xương, mà Khê là do khí c a C c sinh ra.(3)_. M N là nguyên ch t c a nư c (th y).(4)_. L N s c ñen, thu c H I, nên là gi ng nuôi c a Th n.(5)_. ð U ðEN s c ñen, tính tr m xu ng, nên là Th n-c c.(6)_. Th n tinh thu c TH Y.(7)_. VŨ : m t th ti ng thu c TH Y.(8)_. Thiên l y s 1 sinh ra Th y, ð a l y s 6 mà h p thành, nên s 6 thu c TH N.(9)_. HÚC-M C : mùi th i nát.(10)_. Th n ch v xương, nên b nh t i XƯƠNG.KINH NÓI : Can sinh cân, Tâm sinh huy t, Tỳ sinh nh c, Ph sinh bì-mao, Th n sinh c t ..... V y cân, c t, bì mao.....ñ u do 5 T ng sinh ra, nên T ng nào m c b nh thì cái sinh ra cũng m c b nh.KINH VĂN ________________________________________________________________________V y nên ngư i gi i v xem m ch : ph i xét rõ s “ngh ch tòng” c a 5 T ng, 6 Ph và cái gi ng m i c a Âm-Dương, Bi u-lý, T ng-ph .... ghi nh trong tâm-ý, h p v i tinh th n s bi t ñư c rõ r t, kh i ph i h ñ , th làñ c ñ o.ðo n này nói t ng k t cái ñư ng l i c a kinh m ch, sinh ra 5 T ng, liên l c v i 6 Ph , ngoài h p v i 5 Phương, 5 Hành và Âm-Dương 6 khí. Trái v i 4 mùa là “NGH CH”, thu n v i 4 mùa là “TÒNG”.------ o0o ------
  19. 19. 19CHƯƠNG 5ÂM-DƯƠNG NG TƯ NG ð I LU N (1)KINH VĂN ________________________________________________________________________Hoàng-ð nói :._ Âm-Dương là ñ o c a Tr i ñ t (2); là gi ng m i c a muôn v t, là cha m c a s bi n hóa (3), là g c ng n c a ssinh-sái (4), là cái kho ch a m i s TH N MINH (5).(1)_. Thiên này nói v : Tr i – ð t – Th y – H a , 4 mùa, 5 Hành, hàn nhi t, khí, v , h p v i T ng-ph c a con ngư i ; hình,thân, thanh, tr c, thành tư ng thành hình ..... ð u h p v i cái ñ o c a Âm-dương. Cho ñ n chân m ch, sát s c, tr li u,châm biêm v.v..... ñ u ph i b t chư c Âm-dương ; nên g i là “ NG TƯ NG ð I LU N” .(2)_. ð O : t c là cái l c a Âm-dương. Thái-c c “tĩnh” mà sinh Âm, “ñ ng” mà sinh Dương. Tr i sinh ra b i ñ ng, ñ t sinh rab i tĩnh, nên g i ÂM-DƯƠNG là ñ o c a Tr i-ñ t.(3)_. V t sinh ra g i là “HÓA”, v t ñ n c c g i là “BI N”.D CH nói : “ tr i thành TƯ NG , ñ t thành HÌNH ; s bi n hóa phát hi n ñó”.CHU-T nói : “bi n là cái “TI M” c a hóa, hóa là s “THÀNH” c a bi n.,”Âm có th bi n thành Dương, Dương có th bi n thành Âm ; cái ñ o bi n hóa do âm-dương sinh ra, nên g i là CHA-M .(4)_. Tr i l y Dương ñ sinh ra, ð t l y Âm ñ nuôi l n. ð t l y Dương ñ gi m ñi, Tr i l y Âm ñ ti m tàng.(5)_. Âm-dương bi n hóa không th lư ng ñư c nên g i là TH N-MINH.KINH VĂN ________________________________________________________________________Tr b nh ph i tìm t i g c (1). Nên bi t r ng : tích lũy nhi u Dương là Tr i, tích lũy nhi u Âm là ñ t (2). Âm th itĩnh, Dương th i táo (3); dương sinh ra, âm nuôi l n, dương gi m ñi, âm ti m tàng (4). Dương hóa khí, âm thànhhình (5); hàn c c sinh ra nhi t, nhi t c c sinh ra hàn (6). khí hàn sinh ra ch t tr c (ñ c), khí nhi t sinh ra ch tthanh (trong). Thanh-khí b ph n dư i th i sinh ch ng SÔN-TI T, tr c khí b ph n trên th i sinh ch ng ðI N-TRƯ NG (ñ y t c).ðó là Âm-dương trong ngư i do s “ngh ch, tòng” mà sinh b nh v y (7).(1)_. G C : t c là ch v Âm-dương . t ng, ph , khí, huy t, bi u, lý, thư ng, h , trong t m thân con ngư i, ñ u g c Âm-dương ; cho t i cái khí phong , hàn, th , th p, 4 mùa, 5 hành ... do t bên ngoài ph m vào, cũng ñ u thu c v 2 ch Âm-dương.ð n như phương di n tr b nh, l a cái khí-v c a dư c-v t, dùng “châm” bên t hay h u, xét m ch xem TRÌ hay T T, cũngkhông th ra ngoài cái lý c a Âm-dương. Cho nên nói : “tr b nh ph i c u t i g c...”. B nh ñó thu c Dương-tà hay Âm-tà ?thu c dương-ph n hay âm-ph n, khí-ph n hay huy t-ph n ?R i nhân ñó ñ l a ch n ñ n dư c v t, xem nên dùng nh ng v khí nó thăng hay giáng ? M ñ b hay KH ñ ti t ? ......ðó, phương pháp c u t i g c là như v y.(2)_. TÍCH t c là “tích-lũy”, ch a ch t r t nhi u. R t cao là Tr i, r t dày là ð t. Ti p theo câu trên, nói vi c tr b nh nên b tchư c cái Âm-dương c a Tr i-ñ t.(3)_. Ch t âm c a ñ t ch TĨNH mà có thư ng, khí Dương c a tr i ch ð NG mà không ng ng ...(4)_. Mùa Xuân v i mùa H là 2 khí Âm-dương c a Tr i, cho nên ch v SINH và TRƯ NG ; mùa Thu v i mùa ðông là 2 khíÂm-dương c a ð t, cho nên ch v SÁI và TÀNG.(5)_. Tr i ch v sinh ra v t, ð t ch v gây thành v t. cho nên Dương hóa cái khí c a muôn v t, mà cái khí trong thân ngư icũng do Dương hóa ra. Âm thành cái hình c a muôn v t, mà cái hình c a con ngư i cũng do Âm gây nên.(6)_. Âm hàn Dương nhi t là cái khí chính c a Âm-dương. Hàn c c sinh nhi t, là Âm bi n làm Dương ; nhi t c c sinh hàn làDương bi n làm Âm._ THI U-T nói : “Lúc b t ñ u ñ ng th i Dương sinh, ñ ng ñ n c c ñ th i Âm sinh ; Lúc b t ñ u tĩnh th i “NHU” sinh, tĩnhñ n c c ñ th i “CƯƠNG” sinh ; ñó t c là cái nghĩa “Lão bi n mà Thi u không bi n” CHU-D CH. ” _. Cho nên cái lý Âm-dương h ñ n c c ñ th i sinh bi n. T t b nh con ngư i cũng v y. Như nhi t quá th i sinh hàn : như nh ng ch ng N INHI T quá ñ n c c ñ , th i bên ngoài hi n ra rét run. Hàn quá l i nhi t : như b nh THƯƠNG HÀN mà phát nhi t. V phép trb nh cũng v y, như ngư i u ng quá nhi u nh ng v kh hàn r i bi n thành h a-nhi t.(7)_. Hàn khí ñ ng xu ng dư i, nên sinh ra tr c Âm. Nhi t khí thư ng thăng, nên sinh ra thanh Dương. Thanh khí ch v Dươngnên trên ; gi l i dư i nên sinh ch ng SÔN-TI T (ăn vào l i t ra), b i vì ch giáng mà không thăng. Tr c khí ch v Âmnên dư i, gi l i trên nên sinh ch ng ðI N-TRƯ NG, b i vì ch có thăng mà không giáng. ðó là âm-dương tương ph nmà sinh b nh ; như th t c là “NGH CH” , n u trái l i s là “TÒNG”. Cho nên nói : “tr b nh ph i c n t i cái g c” , chính là vìt m thân con ngư i “h u b nh hay vô b nh” ñ u do Âm-dương ngh ch tòng mà ra v y.Án : t câu Dương hóa khí…. Tr xu ng, ñ u ñem âm-dương c a Tr i ñ t h p v i âm-dương trong t m thân con ngư i ñt -l , không chuyên nói h n m t bên nào.
  20. 20. 20KINH VĂN ________________________________________________________________________Cho nên Thanh-dương là Tr i, Tr c-âm là ð t. Khí ñ t b c lên thành mây, khí tr i giáng xu ng thành mưa,mưa làm ra b i ð A-KHÍ, mây làm ra b i THIÊN-KHÍ (1). Thanh-dương ti t lên thư ng-khi u, tr c-âm ti t xu ngh -khi u (2). thanh-dương phát ra t u-lý, tr c-âm ch y vào ngũ-t ng (3). thanh-dương ñ y ñ t -chi, tr c-âmquy t v L c-ph (4).(1)_. ðo n này ti p v i ño n trên, nói v : cái ñ a v âm-dương có trên dư i khác nhau, mà cái khí c a âm-dương có “H -GIAO”r i sau m i thành ñư c cái bi n hóa “mây lên, mưa xu ng” ñ hóa sinh ra muôn v t. thanh-dương là Tr i, tr c-âm là ð t.ð t dù dư i mà hơi ñ t b c lên thành mây. Tr i dù trên mà khí tr i giáng xu ng thành mưa. Tr i nh mây mà sau cómưa, nhưng mưa tuy t trên tr i r t xu ng, mà th c là do cái mây c a hơi ñ t b c lên, cho nên nói : “mưa làm ra b i ð a-khí” . Nh có mưa giáng xu ng, mà sau m i có mây b c lên. Nhưng mây tuy t dư i ñ t b c lên, mà th c là do cái mưa c akhí tr i giáng xu ng ; cho nên nói : “mây làm ra b i Thiên-khí” . ðó là cái hi n tư ng “ giao-h ” c a âm-dương, mà trongt m thân c a con ngư i cũng có m t hi n tư ng như v y.(2)_. Thanh-dương c a ngư i ng theo v i “Thiên” mà ti t ra thư ng-khi u ; tr c-âm c a ngư i ng theo v i “ð a” mà ti t rah -khi u. Cũng như s “lên xu ng” c a mây và mưa.(3)_. ðây nói : cái khí thanh-dương d n ñ t ra t u lý mà cái “tinh-huy t” thu c v tr c-âm, th i ch y t i 5 T ng. Vì 5 t ng chv vi c tàng TINH.(4)_. Câu này nói : cái khí thanh-dương do u ng ăn sinh ra th i d n ra t -chi, còn nh ng ch t h n-tr c (c n bã) th i d n v 6Ph .KINH VĂN ________________________________________________________________________TH Y là âm, H A là dương ; Dương là KHÍ, Âm là V (1). V theo v HÌNH, hình theo v KHÍ, khí theo v TINH,tinh theo v HÓA (2). Tinh nh khí, Hình nh v (3). do Hóa sinh ra TINH, do Khí sinh ra HÌNH (4).(1)_. Tính c a TH Y th m nhu n xu ng nên là Âm, tính c a H A b c ngư c lên nên là Dương. Thanh-dương b c lên nên làKHÍ, tr c-âm giáng xu ng nên là V (ngũ v , các th c ăn). ðó là do th y-h a mà xét ra âm-dương c a KHÍ và V .(2)_. Âm là V , âm gây nên HÌNH ; ñ t cho ngư i ăn 5 v ñ nuôi cái hình y, cho nên nói “v theo v Hình”. Dương hóa KHÍ, cáikhí c a “chư Dương” xu t d n ra bì phu cơ t u, ñ sinh ra cái hình y, nên nói “hình theo v KHÍ” . Dương-khí sinh ra b iâm-tinh, cho nên nói “khí theo v TINH” ; nh cái tinh-khí c a th y-c c ñ hóa sinh ra các TINH y, nên nói “tinh theo vHÓA” .(3)_. Nh cái tinh khí c a th y c c ñ sinh ra tinh, ñó t c là “TINH nh KHÍ” ; nh 5 v vào V ñ nuôi cái hình y, nên nói“HÌNH nh V ”.(4)_. Nh cái tinh khí c a th y-c c ñ sinh ra tinh ; nh cái th n-khí c a “chư Dương” ñ nuôi cho HÌNH, y nên m i nói “doHÓA sinh ra TINH, do KHÍ sinh ra HÌNH”.KINH VĂN ________________________________________________________________________V làm thương HÌNH, KHÍ làm thương TINH (1). Tinh hóa làm KHÍ, khí thương b i V (2). Âm-v ti t ra h -khi u, Dương-khí ti t ra thư ng-khi u (3). V H U thu c v âm, B C thu c v dương. Khí H U thu c v dương, B Cthu c v âm (4). V h u th i ti t, b c th i thông ; khí b c th i phát ti t, h u th i phát nhi t (5). cái khí c a Tráng-h a suy, th i cái khí c a Thi u-h a tráng ; Tráng-h a “thu-hút” khí, khí “thu-hút” Thi u-h a. Tráng-h a làm tánkhí, Thi u-h a s sinh khí (6)..(1)_. Hình ăn v v , tinh ăn v khí (vì do ñó mà sinh ra nên g i là ăn) ; nhưng s “ăn” ñó n u thái quá th i s b thương, cũngnhư s ăn u ng thư ng v y.(2)_. Tinh là g c c a Nguyên-khí, mà khí l i do tinh hóa ra. Hình ăn v mà v theo v hình.. ð n khi v làm thương hình th i slây ñ n c khí.(3)_. V thu c v lo i có ch t, nên d n xu ng 2 khi u “ti n, ni u” (ñ i và ti u ti n). Khí thu c v lo i vô hình nên ti t lên trênkhi u hô-h p.(4)_. V thu c v âm, mà “v h u” là thu n âm, n u B c l i là dương trong âm. Khí thu c v dương, mà “khí h u” là thu ndương, n u B c l i là âm trong dương. ðó là trong âm-dương mà l i chia thêm m t th âm-dương khác nhau v y.(5)_. V h u là âm trong âm, tính giáng xu ng nên ch v “h -ti t” ; v b c là dương trong âm, tính b c lên nên ch vtuyên-thông. Khí b c là âm trong dương, tính giáng xu ng, nên ch v phát ti t ; khí h u là dương trong dương, tính b clên, nên ch v phát nhi t. Ti t này bàn v âm-dương, khí, v và thăng giáng.(6)_. Khí là dương, h a là dương ; h p l i mà nói khí t c là H A. Cái khí c a Thi u-dương TAM-TIÊU sinh ra t M NH-MÔN, d nñi kh p trong ngoài, h p v i BÀO-L C (thu c TÂM) mà làm Tư ng-h a. Cái khí sơ sinh c a Thi u-dương, d n xu ng h -tiêuñ ch v vi c thu n p, d n t i Trung-tiêu ch v vi c sinh-hóa. N p và hóa các ch t tinh-vi c a th y-c c ñ sinh ra KHÍ vànuôi HÌNH….. cho nên m y câu này ti p v i ño n trên nói v “5 v thái quá th i s thương ñ n KHÍ, mà Tráng-h a thái quá
  21. 21. 21cũng s thương ñ n KHÍ (Tráng-h a là m t th h a nóng quá, Thi u-h a là m t th h a nóng v a v y.) . ðo n này có 2ti ng TRÁNG-H A và THI U-H A là nói v cái nhi t ñ hơn kém c a h a. B i nh ng v khí-v quá h u t c là h a nó”TRÁNG”.Dùng nh ng v tráng-h a, th i cái khí c a con ngư i không ch ng n i, do ñó mà hóa ra suy (như nh ng v Ô-ð U, PH -T ,: khí c a con ngư i không ch ng l i ñư c nên phát nhi t ). Nh ng v mà khí-v ÔN , t c là h a nó “THI U”. Dùng nh ng vthi u-h a, th i cái khí c a con ngư i s d n sinh vư ng mà thành tráng (như dùng nh ng v NHÂN-SÂM, ðƯƠNG-QUY,…khi n cho khí huy t c a con ngư i d n nên sinh vư ng).Vì sao mà cái khí c a tráng-h a suy ?Vì tráng-h a có th thu hút c cái khí c a con ngư i, nên cái khí c a tráng-h a s t suyVì sao mà cái khí c a thi u-h a l i tráng ?Vì cái khí c a con ngư i có th “thu hút” ñư c c cái khí c a thi u-h a, nên cái khí c a thi u-h a s thành tráng. B i vìtráng-h a có th thu hút cái khí c a con ngư i nên nó l i làm “tán” cái khí c a ngư i nên m i nói : “khí c a Thi u-h atráng”.Ch “thu hút” trên ñây, nguyên Hán-văn là ch “th c-ăn”.Chú gi i c a TRƯƠNG- N-AM : “TH C cũng như nh p vào, t c là d n làm m t” - Nguyên Hán-văn : “Tráng-h a th cKHÍ, KHÍ th c Thi u-h a” . ch ñ t r t g n mà ý nghĩa r t hay, ti c không tìm ti ng gì thay th ñư c.Trương- n-Am nói : “Tư ng-h a (?- Tráng-h a) là “T C” c a Nguyên-khí, mu n b o dư ng “TINH, KHÍ, HÌNH” ta nênd p yên h a y.VƯƠNG-T -PHƯƠNG nói : khí c a tráng-h a, khí c a thi u-h a ; ch khí ñó t c là KHÍ c a H A.PH L C _________________________________________________________________________C N ÁN : Các y-gi ñ i sau d ng dư c, ch bi t có HÀN, NHI T, ÔN, BÌNH ….. ñ n cái nghĩa Âm, Dương, Thanh, Tr c, thăng,giáng, phù, tr m …. Th i r t ít ngư i lưu ý, nên ít ñư c công hi u ! LÝ-ðÔNG-VIÊN cũng ñã hi u th u nghĩa ñó, ông có so n“THANG DICH B N TH O” t u trung có thiên “D ng dư c pháp tư ng” chuyên nói v l a ch n dư c-v , theo ñúng v i nghĩatrong thiên này, v y xin ph l c thêm vào ñây ñ duy t-gi bi t qua phương-pháp d ng dư c c a c nhân. (D ch gi )D NG DƯ C PHÁP TƯ NG (LÝ-ðÔNG-VIÊN)1)- Nh ng v KHÍ-B C là Âm trong Dương. Khí b c th i phát ti t. Các v có khí-v : TÂN – CAM – ð M – BÌNH – HÀN –LƯƠNG …. Thu c v lo i y _ ví như :1. PH C LINH : khí bình, v cam 16. ð A C T BÌ : khí hàn, v kh2. TR CH T : khí bình, v cam 17. CH XÁC : khí hàn, v kh3. CHƯ LINH : khí hàn, v cam 18. H PHÁCH : khí binh, v cam4. HO T TH CH : khí hàn, v cam 19. LIÊN KI U : khí bình, v kh5. C M CH : khí bình, v cam 20. CH TH C : khí hàn v toan6. SA TI N : khí hàn, v cam 21. M C THÔNG : khí bình, v cam7. ðĂNG TÂM : khí bình, v cam 22. M N KINH : khí thanh, v tân8. NGŨ-V T : khí hàn, v toan 23. XUYÊN KHUNG : khí ôn, v tân9. TANG BÌ : khí hàn, v kh 24. THIÊN MA : khí bình, v kh10. THIÊN MÔN : khí hàn, v hơi kh ? 25. T N GIAO : khí hơi ôn, v kh , tân, bình11. B CH THƯ C : khí hơi hàn, v kh ? 26. KINH GI I : khí ôn, v kh , tân12. M CH MÔN : khí hàn v hơi kh ? 27. MA HOÀNG : khí ôn, v kh , cam13. TÊ GIÁC : khí hàn, v toan, kh ? 28. TI N H : khí hơi hàn, v kh14. Ô MAI : khí bình, v toan 29. B C HÀ : khí ôn, v kh , tân15. M U ðƠN : khí hàn, v kh2)- Nh ng v KHÍ-H U là Dương trong Dương. Khí H U th i phát nhi t. Các v có khí-v : TÂN – CAM – ÔN – NHI T……thu c v lo i này. Ví như :1. PH T : khí nhi t, v ñ i tân 4. SINH KHƯƠNG : khí ôn, v tân2. Ô ð U : khí nhi t, v ñ i tân 5. LƯƠNG KHƯƠNG :khí nhi t, v cam,tân3. CAN KHƯƠNG : khí nhi t, v ñ i tân3)- Nh ng v KHÍ V B C là Dương trong Âm, v B c th i thông. Các v có khí-v : TOAN – KH - HÀM – BÌNH ….. thu c vlo i này. Ví như :1. PHÒNG PHONG : thu n Dương, khí hơi ôn, v kh , cam, bình.2. THĂNG MA : khí bình, v hơi kh 7. ð C HO T : khí hơi ôn, v kh , cam, bình3. SÀI H : khí bình, v kh , tân 8. T TÂN : khí ôn, v ñ i tân4. KHƯƠNG HO T : khí hơi ôn, v kh , cam, bình 9. CÁT CÁNH : khí hơi ôn, v cam, bình5. UY-LINH-TIÊN : khí ôn, v kh 10. B CH CH : khí ôn, v ñ i tân6. CÁT CĂN : khí bình, v cam 11. C O B N : khí ôn, v ñ i tân12. TH NIÊM T : khí bình, v tân.4)- Nh ng v KHÍ V H U là Âm trong Âm, v H u th i ti t. các v có khí v : CAM – KH - HÀN thu c v lo i này, ví như :1. ð I HOÀNG : khí hàn, v kh 10. NHÂN TR N : khí hàn, v kh , binh2. HOÀNG BÁ : khí hàn, v kh , cam 11. PHÁT TIÊU : khí hàn, v kh , hàm
  22. 22. 223. HOÀNG C M : khí hàn, v kh 12. PHÒNG K : khí hàn, v ñ i kh4. HOÀNG LIÊN : khí hàn, v kh 13. M U L :khí hơi hàn, v toan, hàm5. TH CH CAO : khí hàn, v tân 14. HUY N SÂM : khí hàn, v kh6. LONG ð M : khí hàn, v ñ i kh 15. CHI T : khí hàn, v kh7. SINH ð A : khí hàn, v kh 16. XUYÊN LUY N T : khí hàn, v kh8. TRI M U : khí hàn, v kh 17. HƯƠNG TH (S ) : khí hàn v kh9. QUA LÂU CĂN : khí hàn, v kh 18. ð A DU : khí hơi hàn, v cam, hànKINH VĂN ________________________________________________________________________Khí v TÂN, CAM, công năng c a nó chuyên v phát tán, thu c Dương ;Khí v TOAN, KH , công năng c a nó có th dũng ti t, thu c Âm (1).Âm th ng th i Dương s m c b nh, Dương th ng th i Âm s m c b nh. Dương th ng th i NHI T, Âm th ng th iHÀN (2).G p (trùng) hàn th i hóa nhi t, g p nhi t th i hóa hàn (3).Hàn làm thương HÌNH, Nhi t làm thương KHÍ. Khí b thương thành b nh ñau (th ng), Hình b thương thành b nhthũng (4).N u trư c ñau mà sau m i thũng, ñó là khí làm thương hình ; n u trư c thũng mà sau m i ñau, ñó là hình làmthương khí (5).(1)_. Khí v i v v n ñã chia âm-dương, mà trong “v ” l i chia âm dương khác nhau, TÂN d n v khí ph n mà tính tán, CAM làm t v v trung ương (Th ), mà l i có cái năng l c tư i g i ra T BÀNG, vì th nên phàm v “Tân và Cam” th i phát tán vàthu c Dương _. V KH ch v ti t tr xu ng, mà l i kiêm có cái tính ch t b c ngư c lên (vì là H a) ; v TOAN ch v thâugiáng, mà l i là m t th “M c v ” phát sinh v mùa Xuân … ñ u có cái năng l c THƯ NG DŨNG (v t lên) và H TI T (tháotr t tr xu ng). Vì th nên phàm v “TOAN và KH ” th i “ dũng ti t” và thu c Âm.(2)_. MÃ-TH nói : “Dùng v toan, kh mà ñ n thái quá th i Âm s th ng, th i v Dương ph n c a con ngư i không ñ ch ñư cv i Âm hàn, do ñó Dương s m c b nh _ Dùng v Tân, cam mà ñ n thái quá th i Dương s th ng, dương th ng th i âm ph ntrong con ngư i s không ñ ch n i v i dương-nhi t, do ñó Âm s m c b nh”.(3)_. Kh hóa h a, Toan hóa m c ; n u u ng nhi u các v “toan, kh ” th i s gây nên s “nhi t-hóa” c a m c v i h a.Tân hóa kim, Cam hóa th ; n u u ng nhi u v “ tân, cam” , th i s gây nên s “hàn-hóa” c a âm-th p.Phàm dùng thu c, n u lâu th i tăng khí, ñó là cái l thư ng v t hóa. N u ñ cho khí tăng lâu mãi, s là cái nguyên nhânch t non.(4)_. Dương hóa thành khí, âm gây nên hình. Hàn th i âm nhi u nên thương hình. Nhi t th i dương th nh nên thương khí. Khívô hình nên ñau, hình có hình nên thũng.(5)_. Hình theo v khí, mà khí sinh ra hình….. do ñó là s tương h p c a âm dương và hình-khí. Cho nên khí b thương, th i lâyñ n hình ; hình b thương th i lây ñ n khí.T ñây tr lên nói v : khí-v , âm-dương, hàn-nhi t, …. Do thiên th ng mà sinh b nh.KINH VĂN ________________________________________________________________________Phong th ng th i sinh ra ð NG, nhi t th ng th i sinh ra THŨNG ; táo th ng th i sinh ra CAN ; hàn th ng th isinh ra PHÙ (th n khí phù-vi t) ; th p th ng th i sinh ra NHU-TI T ( m th p, ti t t ) (1).(1)_. ñây tr xu ng, bàn v 4 mùa, 5 hành c a tr i và 5 t ng, 5 khí con ngư i, v i bên ngoài c m v l c dâm, bên tronglàm thương v 5 chí… ñ u có âm dương, hàn nhi t khác nhau. Tính c a phong lay ñ ng nên “phong th ng th i ñ ng” ; nhi tnhi u làm thương khí, nên nhi t th ng th i thũng “sưng”. Táo làm thương ñ n tân-d ch nên táo th ng th i sinh ra can (khôráo, se) ; hàn làm thương ñ n dương, cho nên th n khí s phù vi t ra ngoài ; th p th ng th i TỲ th b thương nên làm rach ng NHU TI T (ti t t ). Phong v i nhi t là dương khí c a tr i, hàn-táo-th p là âm khí c a tr i. ðó là s thiên th ng gâynên b nh c a 4 mùa, 5 hành.KINH VĂN ________________________________________________________________________Tr i có 4 mùa, 5 hành ñ thi hành s THÂU, SINH, TÀNG, TRƯ NG, và ñ sinh ra các khí hàn, th , táo, th p,phong (1).Ngư i có 5 T ng hóa ra 5 khí ñ sinh ra H , n , bi, ưu, kh ng (2).Cho nên H v i N làm thương ñ n khí, Hàn v i Th làm thương ñ n hình (3). B o n th i thương ñ n âm, b oh th i thương ñ n hình. N u khí d n ngư c lên : m ch s ñ y tràn, ly thoát m t cái hình c a Chân-t ng (4).H -n không h n ch , hàn-th ñ quá ñ , sinh m nh s không ñư c b n (5).Cho nên “trùng âm” t t b nh dương, “trùng dương” t t b nh âm (6).

×