Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Артерийн гипертензийн эмнэлзүйн удирдамж 2011

Артерийн гипертензийн эмнэлзүйн удирдамж 2011

  • Login to see the comments

Артерийн гипертензийн эмнэлзүйн удирдамж 2011

  1. 1. Óëààíáààòàð õîò 2011 îí ÝÌÍÝËǯÉÍÓÄÈÐÄÀÌÆÝÌÍÝËǯÉÍÓÄÈÐÄÀÌÆÌÎÍÃÎËÛÍ ÌßÍÃÀÍÛ ÑÎÐÈËÒÛÍ ÑÀÍ Ý Ð ¯ ¯ Ë Ì Ý Í Ä È É Í Ò ª Ñ ª Ë ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ÃÀÇÀÐ ÝЯ¯Ë ÌÝÍÄÈÉÍ ßÀÌ ÝЯ¯Ë À Ì ÜÄÐÀË - ÁÈÄÍÈÉ Ñ ÎÍÃÎËÒ ÍÀÑÀÍÄ Õ¯ÐÝÃÑÄÈÉÍ ÀÐÒÅÐÈÉÍ ÃÈÏÅÐÒÅÍÇÈ ÝÓ - 1
  2. 2. ÓÐÈÀËÃÀ Ìèíèé õóâüä ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàéäààð òîìèëîãäîí àæèëëàõ õóãàöààíäàà ÀÍÓ-ûí Çàñãèéí ãàçðûí 39,1 ñàÿ àì äîëëàðûí áóöàëòã¿é òóñëàìæààð õýðýãæèõ íèéãìèéí ýð¿¿ë ìýíäèéí òºñëèéã îðîí äàÿàð ýõë¿¿ëæ, õýðýãæèëòèéã íü óäèðäàí çîõèîí áàéãóóëæ áàéãààäàà òóéëûí áàÿðòàé áàéäàã þì. Ýíý òºñºë íü íèéãìèéí ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðò òóõàéëáàë çîíõèëîí òîõèîëäîõ õàëäâàðò áóñ ºâ÷èí, îñîë ãýìòëýýñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ, ºâ÷èí ýìãýãèéã ýðò èëð¿¿ëýõ, ýõíèé ¿å øàòàíä íü òºãñ ýì÷ëýõ, àëèâàà õ¿íäðýëýýñ ñýðãèéëýõýä ÷èãëýãäñýí õàìãèéí àíõíû òîìîîõîí õºðºí㺠îðóóëàëò áîëæ áàéíà. ªíººäºð òºñëèéí áàãààñ òà á¿õýíä õ¿í àìûí ºâ÷ëºë, ýíäýãäëèéí òýðã¿¿ëýõ øàëòãààí áîëñîí Çîíõèëîí òîõèîëäîõ õàëäâàðò áóñ ºâ÷èí, îñîë ãýìòëýýñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ ÷èãëýëýýð áîëîâñðóóëàãäñàí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæóóäûã õ¿ðã¿¿ëæ áàéíà. Ýíýõ¿¿ óäèðäàìæûã óäèðäëàãà áîëãîí ìýäëýã, óð ÷àäâàðàà äàé÷ëàí àæèëëàæ ýìíýëãèéí òóñëàìæ ¿éë÷èëãýýã àðä ò¿ìýíäýý ÷àíàðòàé õ¿ðãýõèéã íèéò ýì÷, ñóâèëàã÷, ýð¿¿ë ìýíäèéí àæèëòíóóääàà óðèàëæ áàéíà. Òà á¿õíèé àæèë ¿éëñ ººäðºã áàéõ áîëòóãàé. Ìîíãîë óëñûí Èõ õóðàë, Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í, Ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàéä, Ìîíãîëûí Ìÿíãàíû ñîðèëòûí ñàíãèéí óäèðäàõ çºâëºëèéí ãèø¿¿í, Äîêòîð, ïðîôåññîð Ñ.Ëàìáàà
  3. 3. ÍÀÑÀÍÄ Õ¯ÐÝÃÑÄÈÉÍ ÀÐÒÅÐÈÉÍ ÃÈÏÅÐÒÅÍÇÈÉÍ ÝÌÍÝËǯÉÍ ÓÄÈÐÄÀÌÆ Óëààíáààòàð 2011
  4. 4. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ2 ÀÃÓÓËÃÀ ÒÎÂ×ÈËÑÎÍ ¯ÃÑÈÉÍ ÆÀÃÑÀÀËÒ ......................................................................... 4 ªÌÍªÕ ¯Ã ................................................................................................................. 5 ÎÐØÈË ...................................................................................................................... 6 A. ÅЪÍÕÈÉ ÕÝÑÝà ................................................................................................. 7 A.1. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí òîäîðõîéëîëò ................................ 7 A.2. ªâ÷íèé êîä (Îëîí óëñûí 10-ð àíãèëàë) ................................................. 7 A.3. Óäèðäàìæèéã õýðýãëýã÷èä ....................................................................... 7 A.4. Çîðèëãî .................................................................................................... 7 A.5. Áîëîâñðóóëñàí îãíîî ............................................................................... 7 A.6. Øèíý÷ëýõ îãíîî ........................................................................................ 7 A.7. Óäèðäàìæ áîëîâñðóóëàõàä îðîëöñîí õ¿ì¿¿ñ ....................................... 7 Óäèðäàìæèéã õýëýëö¿¿ëæ, áàòàëñàí áàéäàë ........................................ 8 A.8. Àøèãëàñàí íýð òîìú¸î ............................................................................ 9 A.9. Òàðõâàð ç¿éí ìýäýýëýë ........................................................................... 9 Á. ÌÅÍÅÆÌÅÍÒÈÉÍ ÀËÃÎÐÈÒÌ ......................................................................... 11 Â. ¯ÍÝËÃÝÝ ÁÀ ÌÅÍÅÆÌÅÍÒ .............................................................................. 12 Â.1. ÀÃ- èéí àíãèëàë ..................................................................................... 12 Â.2. ÀÄ õýìæèõ àðãà ...................................................................................... 13 Â.3. Óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëò ........................................................................... 15 Â.3.1. ÀÃ-èéí óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëò áà ýì÷èëãýýíä àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã ººð÷ëºõèéí à÷ õîëáîãäîë ....................................................... 15 Â.3.1.1.Äàâñíû õýðýãëýýã áóóðóóëàõ ................................................................. 16 Â.3.1.2.Õîîëíû áóñàä äýãëýì ............................................................................ 16 Â.3.1.3.Àðõèíû õýðýãëýýã õÿçãààðëàõ ............................................................... 16 Â.3.1.4.Æèí áóóðóóëàõ ....................................................................................... 17 Â.3.1.5.Èäýâõòýé õºäºë㺺í õèéõ ...................................................................... 17 Â.3.1.6.Òàìõèíààñ ãàðàõ .................................................................................... 18 Â.3.1.7.Àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã ººð÷ëºõ îð÷íûã á¿ðä¿¿ëýõ ........................... 18 Â.4. ÀÃ-èéã ýðò èëð¿¿ëýõ ............................................................................... 19 Â.5. ÀÃ- òýé ºâ÷òíèé ¿íýëãýý ........................................................................ 19 Â.5.1. Ñîíæèõ ¿çëýã (óäàìøëûí áîëîí ýìíýë ç¿éí ò¿¿õ) .............................. 20 Â.5.2. Øèíæèõ ¿çëýã (áîäèò ¿çëýã) ................................................................... 20 Â.5.3. Ëàáîðàòîðèéí áîëîí áóñàä øèíæèëãýýí¿¿ä ........................................ 21 Â.5.4. Íàðèéí ìýðãýæëèéí ýì÷èä ¿ç¿¿ëýõ çààëòóóä ...................................... 22
  5. 5. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ 3 Â.5.5. ÁÝÃ-èéã èëð¿¿ëýõ ................................................................................... 22 Â.5.6. ÇѪ-èé ýðäñëèéí ¿íýëãýý ..................................................................... 23 Â.6. ÀÃ-èéí ýì÷èëãýý ..................................................................................... 26 Â.6.1. Àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã ººð÷ëºõ .......................................................... 26 Â.6.2. Ýìýí ýì÷èëãýý ....................................................................................... 26 Â.6.3. Õàâñàðñàí ýðñäýëò õ¿÷èí ç¿éëñèéí ýì÷èëãýý ..................................... 31 Â.7. ªâºðìºö íºõöºëä èëðýõ ÀÃ-èéí ìåíåæìåíò ....................................... 32 Â.7.1. Õ¿íäðýëã¿é àíõäàã÷ ãèïåðòåíçè ............................................................ 32 Â.7.2. ªíäºð íàñòàí ......................................................................................... 32 Â.7.3. ×èõðèéí øèæèí ...................................................................................... 32 Â.7.4. Áººðíèé ºâ÷èí ....................................................................................... 33 Â.7.5. Òàðõè-ñóäàñíû ýìãýã .............................................................................. 33 Â.7.6. Óõàìñàðò óõààíû äîðîéòîë áîëîí çºíºãðºë ....................................... 33 Â.7.7. Ç¿ðõíèé òèòýì ñóäàñíû ºâ÷èí .............................................................. 34 Â.7.8. Ç¿ðõíèé äóòàãäàë ................................................................................... 34 Â.7.9. Òîñãóóðûí ìåðöàíè ................................................................................ 34 Â.7.10. Áîäèñûí ñîëèëöîîíû õàì øèíæ ........................................................... 34 Â.7.11. Ýìýãòýé÷¿¿äèéí ãèïåðòåíçè .................................................................. 34 Â.7.12. Æèðýìñýí ¿åèéí Àà ............................................................................... 35 Â.7.13. Õî¸ðäîã÷ ãèïåðòåíçè ............................................................................. 36 Â.7.14. Ýìýíä òýñâýðòýé ãèïåðòåíçè ................................................................ 37 Â.7.15. Ãèïåðòåíçèéí õÿìðàë ........................................................................... 38 Â.8. Íýí ÿàðàëòàé áîëîí õîéøëóóëøã¿é ýì÷èëãýýò ãèïåðòåíçèãýýñ áóñàä àðòåðèéí ãèïåðòåíçèòýé ºâ÷òíèé õÿíàëò .................................. 39 ÍÎÌ Ç¯É ................................................................................................................. 41 ÕÀÂÑÐÀËÒ .............................................................................................................. 42 Õàâñðàëò 1. Áàé ýðõòýíèé áàãàæèéí îíîøëîãîî .............................................. 42 Õàâñðàëò 2. Ýì÷ íàðààñ ÀÃ-òýé ºâ÷òºíä ÿâóóëàõ ýð¿¿ë ìýíäèéí ñóðãàëòûí õºòºëáºðèéí åðºíõèé àãóóëãà .................................... 43 Õàâñðàëò 3. ÀÃ-èéí ýìýí ýì÷èëãýý ................................................................... 44 Õàâñðàëò 4. Ýìýí ýì÷èëãýý (íýí ÿàðàëòàé ýì÷èëãýýò ãèïåðòåíçè) ................ 57 Õàâñðàëò 5. Ýìýí ýì÷èëãýý (õîéøëóóëøã¿é ýì÷èëãýýò ãèïåðòåíçè) .............. 63 Õàâñðàëò 6. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèòýé ºâ÷òºíèé óäèðäàìæ ............................. 64
  6. 6. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ4 ÒÎÂ×ÈËÑÎÍ ¯ÃÑÈÉÍ ÆÀÃÑÀÀËÒ Àà Àðòåðèéí ãèïåðòåíçè ÀÄ Àðòåðèéí äàðàëò ÀÍÀ Àíòè-íóêëåàð àíòèòåëà ÀÐ Àíãèîòåíçèíû ðåöåïòîðè ÀÕÔÑ Àíãèîòåíçèí õóâèðãàã÷ ôåðìåíòèéã ñààòóóëàã÷ ÁÆÈ Áèåèéí æèíãèéí èíäåêñ ÁÍËÏ Áàãà íÿãòðàëòàé ëèïîïðîòåèí ÁÑÕØ Áîäèñûí ñîëèëöîîíû õàì øèíæ ÁÝà Áàé ýðõòíèé ãýìòýë ÄÄ Äèàñòîëûí äàðàëò ÄÝÌÁ Äýëõèéí ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãà EÃÍ Åâðîïûí ãèïåðòåíçèéí íèéãýìëýã ÅÊÍ Åâðîïûí êàðäèîëîãèéí íèéãýìëýã ÇÄ Ç¿ðõíèé äóòàãäàë ÇȪ Ç¿ðõíèé èøåìè ºâ÷èí ÇÑ Ç¿ðõ ñóäàñ ÇѪ Ç¿ðõ ñóäàñíû ºâ÷èí ÇÕà ǿ¿í õîâäëûí ãèïåðòðîôè ÇÖÁ Ç¿ðõíèé öàõèëãààí áè÷ëýã ÇÖÒ Ç¿ðõíèé öîõèëòûí òîî ÇÒѪ Ç¿ðõíèé òèòýì ñóäàñíû ºâ÷èí ÇØ Ç¿ðõíèé øèãäýýñ ÌÇÕ Ìîíãîëûí Ç¿ðõíèé Õîëáîî ìì ÌÓÁ Ìèëëèìåòð ̺íãºí Óñíû Áàãàíà ÌÌÑÑ Ìîíãîëûí ìÿíãàíû ñîðèëòûí ñàí ÎÓÃÍ Îëîí óëñûí ãèïåðòåíçèéí íèéãýìëýã ªÍËÏ ªíäºð íÿãòðàëòàé ëèïîïðîòåèí Ñà Êàëüöè Ñà Ñèñòîëûí ãèïåðòåíçè ÑÄ Ñèñòîëèéí äàðàëò ÒÌÑ Òºâ ìýäðýëèéí ñèñòåì ÒØÕ Ò¿¿äãýíöðèéí ø¿¿ðëèéí õóðä ÕÁª Õàëäâàðò áóñ ºâ÷èí ÕÁÝ Õîîë áîëîâñðóóëàõ ýðõòýí ÖÅØ Öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýý ×Ø ×èõðèéí øèæèí ØÅØ Øýýñíèé åðºíõèé øèíæèëãýý ÝÌØÓÈÑ Ýð¿¿ë ìýíäèéí øèíæëýõ óõààíû èõ ñóðãóóëü ÝÌß Ýð¿¿ë ìýíäèéí ÿàì ÝõîÊà Ýõîêàðäèîãðàôè
  7. 7. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ 5 ªÌÍªÕ ¯Ã Ç¿ðõ ñóäàñíû ºâ÷èí íü Ìîíãîëä òºäèéã¿é äýëõèéí õ¿í àìûí ýíäýãäëèéí òýðã¿¿ëýõ øàëòãààí íýãýíò áîëæýý. Ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä ç¿ðõ ñóäàñíû ºâ÷ëºë óëàì ºñºí íýìýãäýæ áàéãàà áºãººä ¿¿í äîòðîî àðòåðèéí ãèïåðòåíçè íü ç¿ðõ ñóäàñíû ºâ÷íèéã ¿¿ñãýäýã çàâñðûí ãîë ýðñäýëò õ¿÷èí ç¿éë, òàðõèíû õàðâàëò ç¿ðõíèé øèãäýýñèéí ¿íäñýí øàëòãààíóóäûí íýã íü áîëæ áàéíà. ªíººäºð Ìîíãîë óëñàä ç¿ðõ ñóäàñíû ºâ÷íèé óëìààñ ýìíýëýãò õýâòýí ýì÷ë¿¿ëýãñäèéí 34.4% íü àðòåðèéí ãèïåðòåíçèòýé áàéíà. Èéìä àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéã ýðò èëð¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààã ýð÷èìæ¿¿ëæ á¿ðòãýë õÿíàëòûí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîõ, ýì÷ ìýðãýæèëòí¿¿äèéí ìýäëýã, õàíäëàãà, ÷àäâàðûã íýìýãä¿¿ëýõ øààðäëàãàòàé áàéãàà þì. Ýíýõ¿¿ çàéëøã¿é øààðäëàãûã ¿íäýñëýí Ìîíãîë óëñûí çàñãèéí ãàçðààñ “Õàëäâàðò áóñºâ÷íººññýðãèéëýõ,õÿíàõ”¿íäýñíèéõºòºëáºðèéãáàòëàíõýðýãæ¿¿ëæáàéãààãèéí çýðýãöýý Ìîíãîëûí Ìÿíãàíû Ñîðèëòûí ñàíãèéí ýð¿¿ë ìýíäèéí òºñºë íü õàëäâàðò áóñ ºâ÷èí, îñîë ãýìòýëòýé òýìöýõ àæëûí õ¿ðýýíä îëîí öîãö àðãà õýìæýý àâ÷ õýðýãæ¿¿ëæ áàéãààãèéí íýã íü ýíýõ¿¿ óäèðäàìæèéã áîëîâñðóóëñàí ÿâäàë þì. Óã óäèðäàìæèéã îëîí óëñàä õ¿ëýýí çºâøººðºãäñºí ÄÝÌÁ áîëîí Åâðîïûí Õîëáîîíû Óëñóóäûí îð÷èí ¿åèéí ýìíýë ç¿éí óäèðäàìæóóä äýýð òóëãóóðëàí Ìîíãîëûí Ìÿíãàíû ñîðèëòûí ñàíãèéí Ýð¿¿ë ìýíäèéí òºñëèéí ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýãòýéãýýð ÝÌß-íû äýä àæëûí õýñýã, EPOS Health Management çºâëºõ áàãèéí îëîí óëñûí áîëîí äîòîîäûí çºâëºõ¿¿äòýé õàìòðàí áîëîâñðóóëëàà. Ýíý óäèäàìæèéã ÝÌß-íû Äîòðûí ìýðãýæëèéí ñàëáàð çºâëºë áîëîí Ýð¿¿ë ìýíä, ýìíýëãèéí òóñëàìæèéí ñòàíäàðò÷èëëûí òåõíèêèéí õîðîî, ÝÌØÓÈÑ-ûí Íýð òîìú¸îíû çºâëºëèéí õóðëóóäààð òóñ òóñ õýëýëö¿¿ëæ ìýðãýæëèéí çºâøèëöºëä õ¿ðñýí áîëíî. Ýìíýëç¿éí óäèðäàìæèéí øèíý÷ëýëèéã 4-5 æèë òóòàìä õèéõ áîëîâ÷ øèíæëýõ óõààí, òåõíèêèéí ò¿âøèíã äýýøë¿¿ëýõýýð äàõèí õÿíàõ àñóóäëûí õóâüä íýýëòòýé áàéíà. Ýíýõ¿¿ óäèðäàìæ íü ìàíàé ýì÷, ýìíýëãèéí ìýðãýæèëòí¿¿äèéí ¿éë àæèëëàãààíä à÷ òóñàà ¿ç¿¿ëýõ íü äàìæèãã¿é. ÄÝÄ ÑÀÉÄ Æ. ÖÎËÌÎÍ
  8. 8. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ6 ÎÐØÈË Ýíýõ¿¿ óäèðäàìæèéã Ýð¿¿ë Ìýíäèéí ßàì (ÝÌß)-íû àæëûí õýñýã Ìîíãîëûí Ìÿíãàíû ñîðèëòûí ñàí (ÌÌÑÑ)-ãèéí Ýð¿¿ë ìýíäèéí òºñºë, EPOS Health Management Îëîí óëñûí çºâëºõ áàãèéí äýìæëýãòýéãýýð õàìòðàí áîëîâñðóóëàâ. ÝÌß-íû àæëûí õýñýãò Ìîíãîëûí Ç¿ðõíèé Õîëáîî (ÌÇÕ), ÝÌØÓÈÑ, Ìîíãîëûí ªðõèéí Ýì÷ íàðûí Íèéãýìëýã, Ìîíãîëûí Ç¿ðõíèé Ýõî Îíîøëîãîîíû Ýì÷ íàðûí Íèéãýìëýã, Ìîíãîëûí Ç¿ðõíèé Ýì÷ íàðûí Íèéãýìëýã, Õóâèéí ýìíýëãèéí òºëººëºë “Õ¿ì¿¿í” ýìíýëýã, Ýìíýë ç¿éí ýì ç¿é÷, Ñóâèëàõóéí Ñóðãóóëü îðîëöëîî. ¯íäýñíèé ýíýõ¿¿óäèðäàìæèéãîëîíóëñàäõ¿ëýýíçºâøººðºãäñºí(ÄÝÌÁ,ÅâðîïûíÕîëáîîíû Óëñóóäûí áîëîí Ôèíëÿíä ã.ì.) íàñàíä õ¿ðýãñäèéí ÀÃ-èéí îð÷èí ¿åèéí ýìíýë ç¿éí óäèðäàìæóóä äýýð òóëãóóðëàâ (íîì ç¿éí õýñãýýñ õàðíà óó). Òîéì • Àðòåðèéí Ãèïåðòåíçè (ÀÃ)-èéí óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëò áà ýì÷èëãýýíèé çîðèëãî íü ÀÃ-ýýñ óëáààëñàí ç¿ðõ ñóäàñ (ÇÑ)-íû ºâ÷ëºë, íàñ áàðàëòûã áóóðóóëàõàä îðøèíî. • Àðòåðèéí äàðàëò (ÀÄ)-ûí ò¿âøèí ºíäºð, ýñâýë õýâèéí äýýä õÿçãààðûí ò¿âøèíä áàéãàà á¿õ õ¿ì¿¿ñò àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã ººð÷ëºõ òàëààð çºâëºãºº ºãíº. • ÀÃ-èéí îíîøèéã äîîä òàë íü äºð⺺ñ çóðãààí óäààãèéí ÀÄ-ûí õýìæèëòýýð òàâèíà. • Ñèñòîëûí äàðàëò (ÑÄ) 160 ìì ÌÓÁ, ýñâýë Äèàñòîëûí äàðàëò (ÄÄ) 100 ìì ÌÓÁ òîãòâîðòîé áàéâàë ýìýí ýì÷èëãýýã ýõýëíý. • ÑÄ 140-159 ìì ÌÓÁ, ýñâýë ÄÄ 90-99 ìì ÌÓÁ ¿åä ç¿ðõ ñóäàñíû ºâ÷èí (ÇѪ), áàé ýðõòýíèé ãýìòýë (ÁÝÃ), ÷èõðèéí øèæèí (×Ø), ýñâýë èðýõ 10 æèëä ÇѪ-ººð ºâäºõ ýðñäëèéí ò¿âøèí ºíäºð ãàðñàí òîõèîëäîëä ýìýí ýì÷èëãýýã ýõýëíý.ÀÃ-èéí ýì÷èëãýýã ÀÄ-ûí ò¿âøèí, ÁÝà áîëîí áóñàä õàâñàðñàí ýìãýãèéã õàðãàëçàæ õèéíý. • Õýðýâ ÀÃ-èéí íýí ÿàðàëòàé, ýñâýë õîéøëóóëøã¿é ýì÷èëãýý øààðäñàí íºõöºë áèø áàéâàë ýìýí ýì÷èëãýýã ààæóó ýõýëíý. • ÀÃ-èéí ¿åä ÀÄ-ûã áóóëãàõ çîðèëòîò ò¿âøèí áîë ÑÄ<140 ìì ÌÓÁ áà ÄÄ<85 ìì ÌÓÁ þì. Øýýñýíä óóðàã èëýðñýí, Ẻðíèé ýìãýãòýé ¿åä ÑÄ<130 ìì ÌÓÁ, ÄÄ<80 ìì ÌÓÁ, ºíäºð íàñòàíä ÑÄ<150 ìì ÌÓÁ òóñ òóñ çîðèëòîò ò¿âøèíòýé áàéíà. • Øýýñ õººõ ýì, àíãèîòåíçèéí õóâèðãàã÷ ôåðìåíò ñààòóóëàã÷ (ÀÕÔÑ), àíãèîòåíçèíû ðåöåïòîð ñààòóóëàã÷ (ÀÐ) àíòàãîíèñòèéã ýì÷èëãýýíä õýðýãëýõ ¿åäýý çààâàë ñèéâýíãèéí êàëè, íàòðè, êðåàòèíèíèéã òîãòìîë õÿíàæ áàéõ ¸ñòîé. • Èõýíõè ÀÃ-òýé ºâ÷òºíèé ÀÄ-ûã çîðèëòîò ò¿âøèíä õ¿ðãýõèéí òóëä íààä çàõ íü 2 ýìèéí õîñëîëûã õýðýãëýíý. Ýìèéí ¿íý ºðòãèéã ºâ÷òºíèé ç¿ãýýñ áîëîìæèéí ãýæ ¿çâýë õî¸ð ýìèéí õîñëîëûã òîãòìîë ¿ðãýëæë¿¿ëýí ºãºõèéã çºâëºíº. • ÇѪ-ººð ºâäñºí ò¿¿õòýé, ýñâýë Ẻðíèé äóòàãäëûí øèíæòýé ºâ÷òºíä õî¸ðäîã÷ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëòèéí çîðèëãîîð àñïèðèíûã áàãà òóíãààð (75 ìã/ºäºðò) óóõûã çºâëºíº. • Ñòàòèíèéã ÇѪ-íèé ºíäºð ýðñäýëòýé ÀÃ-òýé õ¿ì¿¿ñò íèéò õîëåñòåðèíèéã <4.5 ììîëü/ë, áîëîìæòîé áîë <4.0 ììîëü/ë, ìºí áàãà íÿãòðàëòàé ëèïîïðîòåéíèéã (ÁÍËÏ)<2.5 ììîëü/ë, áîëîìæòîé áîë <2 ììîëü/ë áóóòàë ºãíº. • ÀÃ-òýé ºâ÷òºíä á¿õèé ë àìüäðàëûíõ íü òóðøèä àìüäðàëûí çºâ õýâ ìàÿãèéã õýâø¿¿ëýõ, ÀÄ-ûí ò¿âøèíã õÿíàæ, ýì÷ëýõ àðãà õýìæýýã ¿ðãýëæë¿¿ëíý. Ǻâ îíîøëîãäîí ýì÷ëýãäýæ áàéñàí ºâ÷òíèé ýì÷èëãýýã òàñàëäóóëáàë ãèïåðòåíçèéí áàéäàëäàà ýðãýýä îðäîã.
  9. 9. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ 7 A. ÅЪÍÕÈÉ ÕÝÑÝà A.1. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí òîäîðõîéëîëò Îëîí óëñûí óäèðäàìæèä çààñíààð õýäýí óäààãèéí (äîîä òàë íü 4-6 óäàà) õýìæèëòýýð ÑÄ 140 ìì ÌÓÁ áóþó ò¿¿íýýñ äýýø, ÄÄ 90 ìì ÌÓÁ áóþó ò¿¿íýýñ äýýø õýìæýýíä áàéõûã Àðòåðèéí Ãèïåðòåíçè ãýíý. Õýðýâ äàðàëò áóóðóóëàõ ýì óóæ áàéãàà áîë ÀÄ íü õýâèéí õýìæýýíäýý áàéñàí ÷ “Àðòåðèéí Ãèïåðòåíçè”-òýé ãýæ ¿çíý. Îíîøèéã äàðàëò áóóðóóëàõ ýìýí ýì÷èëãýý ýõëýõèéí ºìíºõ ÀÄ-ûí ò¿âøèíã ¿íäýñëýæ òàâèíà. A.2. ªâ÷íèé êîä (Îëîí óëñûí 10-ð àíãèëàë): I 10- I 13 A.3. Óäèðäàìæèéã õýðýãëýã÷èä: • Åðºíõèé ìýðãýæëèéí áîëîí ºðõèéí ýì÷ • Äîòðûí ýì÷ • Ç¿ðõíèé ýì÷ • Áóñàä íàðèéí ìýðãýæëèéí ýì÷ áà ýíý ÷èãëýëýýð àæèëëàæ áóé òºðèéí áà òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãà • ¯éë÷ë¿¿ëýã÷, ºâ÷òºí. A.4. Çîðèëãî: 1. ÀÃ-èéí òàëààðõè õ¿í àìûí áîëîí ýð¿¿ë ìýíäèéí àæèëòíû ìýäëýãèéã äýýøë¿¿ëýí, ýðò èëð¿¿ëýëòèéã ýð÷èìæ¿¿ëæ, îíîøëîãîî, ýì÷èëãýý, õÿíàëòûã ñàéæðóóëàõ 2. Õ¿í àìä ñóóðèëñàí ÀÃ-èéí óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëòèéã ÿâóóëæ, ÇѪ-íä ºðòºõ ýðñäýë, ºâ÷ëºë, íàñ áàðàëòûã áóóðóóëàõ. ÀÃ-ýýñ óëáààëñàí õºäºëìºðèéí ÷àäâàð àëäàëò, ýðò íàñ áàðàëòààñ ñýðãèéëýõèéí òóëä ºíäºð ýðñäýë á¿õèé ÀÃ-òýé ºâ÷òíèé èëð¿¿ëýëò, ýì÷èëãýýíä àíõààðàë õàíäóóëàõààñ ãàäíà íèéò õ¿í àìûí ÀÄ-ûí ò¿âøèíã áóóðóóëàõàä ÷èãëýñýí áîäëîãî, ¿éë àæèëëàãààã ÿâóóëíà. A.5. Áîëîâñðóóëñàí îãíîî: 2010 A.6. Øèíý÷ëýõ îãíîî: 2014 A.7.Óäèðäàìæ áîëîâñðóóëàõàä îðîëöñîí õ¿ì¿¿ñ Íýð Àëáàí òóøààë Ðèèòòà Àíòèêàéíåí Îëîí Óëñûí çºâëºõ, Íèéãìèéí Ýð¿¿ë Ìýíäèéí ¯íäýñíèé Õ¿ðýýëýí, Ôèíëÿíä (THL) Ä. Íàðàíòóÿà Ìîíãîëûí Ç¿ðõíèé Õîëáîîíû åðºíõèé íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà, ÝÌØÓÈÑ Ãåíàäèé Êóðî÷êèí Îëîí Óëñûí çºâëºõ, ÝÏÎÑ çºâëºõ áàéãóóëëàãà À. ªëçèéõóòàã Ìîíãîëûí Ç¿ðõíèé Õîëáîîíû åðºíõèéëºã÷ Ã. Äýæýýõ¿¿ “Õ¿ì¿¿í” ýìíýëãèéí çàõèðàë Ìîíãîëûí Ç¿ðõíèé Õîëáîîíû òýðã¿¿ëýã÷ Ï. Áàòõóÿã ÝÌß-íû Ýì ç¿é ìýðãýæëèéí ñàëáàð çºâëºëèéí ãèø¿¿í Ä. Ñýðæýý Ç¿ðõíèé Ýõî Îíîøèëãîîíû Ýì÷ íàðûí Íèéãýìëýãèéí òýðã¿¿í
  10. 10. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ8 Ä. Çóëãýðýë ÝÌØÓÈÑ-ûí Ç¿ðõíèé òýíõìèéí ýðõëýã÷, Ìîíãîëûí Ç¿ðõíèé Ýì÷ íàðûí Íèéãýìëýãèéí íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà Ö. Áóðìàà Ñòàíäàðò õýìæèëç¿éí ãàçàð ýð¿¿ë ìýíäèéí àñóóäàë õàðèóöñàí ìýðãýæèëòýí Ä. Ìÿãìàðöýðýí ÝÌØÓÈÑ-èéí Åðºíõèé ìýðãýæëèéí òýíõìèéí áàãø, Ìîíãîëûí ªðõèéí Ýì÷ íàðûí Íèéãýìëýãèéí ãèø¿¿í ×. Ýíõòóóë ÝÌØÓÈÑ-èéí Ñóâèëàõóéí ñóðãóóëèéí áàãø Á. Öîãçîëìàà ÄÝÌÁ-ûí ÕÁª-íèé àñóóäàë õàðèóöñàí ìýðãýæèëòýí Ïåêêà Éîóñèëàõòè Îëîí Óëñûí çºâëºõ, Ïðîôåññîð, Íèéãìèéí Ýð¿¿ë Ìýíäèéí Õ¿ðýýëýí, Ôèíëÿíä (THL) Åëåíà Ìàêñèìåíêî ÝÏÎÑ îëîí óëñûí çºâëºõ áàéãóóëëàãûí áàãèéí àõëàã÷, Íèéãìèéí Ýð¿¿ë Ìýíäèéí àõëàõ çºâëºõ Ø. Îþóíáèëýã ÝÏÎÑ îëîí óëñûí çºâëºõ áàéãóóëëàãûí Íèéãìèéí Ýð¿¿ë Ìýíäèéí çºâëºõ Í. Îþóíáèëýã ÌÌÑÑ-èéí Ýð¿¿ë Ìýíäèéí òºñëèéí ìýðãýæèëòýí Æ. Ýíõñàéõàí ÌÌÑÑ-èéí Ýð¿¿ë Ìýíäèéí òºñëèéí ìýðãýæèëòýí Óäèðäàìæèéã õýëýëö¿¿ëæ, áàòàëñàí áàéäàë Õóðàë/Áàéãóóëëàãà Õàðèóöñàí õ¿íèé ãàðûí ¿ñýã ÀÃ-èéí ýìíýë ç¿éí óäèðäàìæèéã áîëîâñðóóëàõ ÝÌß-íû äýðãýäýõ äýä àæëûí õýñãèéí õóðàë Äýä àæëûí õýñãèéí äàðãà Ä. Íàðàíòóÿà ÀÃ-èéí ýìíýë ç¿éí óäèðäàìæèéã õýëýëöýõ çºâëºëäºõ óóëçàëò (2010 îíû 8-ð ñàðûí 27) ÝÌß-íû ÍÝÌ-èéí Áîäëîãûí Õýðýãæèëòèéã Çîõèöóóëàõ ãàçðûí îðëîã÷ äàðãà Ä. Áàéãàëüìàà Çîõèöóóëàõ àæëûí õýñãèéí õóðàë (2010 îíû 9-ð ñàðûí 13) ÝÌß-íû ÍÝÌ-èéí Áîäëîãûí Õýðýãæèëòèéã Çîõèöóóëàõ ãàçðûí äàðãà Ñ. Òºãñäýëãýð ÝÌØÓÈÑ-ûí Íýð òîìú¸îíû çºâëºëèéí õóðàë (2010 îíû 10-ð ñàðûí 15-íû õóðëûí ïðîòîêîë ¹10/09) Íýð òîìú¸îíû çºâëºëèéí äàðãà Ã. Öàãààíõ¿¿ ÝÌß-íû äîòðûí ìýðãýæëèéí ñàëáàð çºâëºëèéí õóðàë (2010 îíû 11-ð ñàðûí 4-íû õóðëûí ïðîòîêîë ¹10/7) Äîòðûí ìýðãýæëèéí ñàëáàð çºâëºëèéí äàðãà Á. Öýðýíäàø ÝÌß-ûí äýðãýäýõ Ýð¿¿ë ìýíä, ýìíýëãèéí òóñëàìæèéí ñòàíäàðò÷èëëûí òåõíèêèéí õîðîî (2010 îíû 01-ð ñàðûí 19-íèé õóðëûí ïðîòîêîë ¹ 1). ÝÌß-íû ÝÒÁÕÇÃ-ûí äàðãà Ø.Ýíõáàò
  11. 11. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ 9 A.8. Àøèãëàñàí íýð òîìú¸î Àðòåðèéí ãèïåðòåíçè: Õàìãèéí áàãàäàà 2-3 óäààãèéí ¿çëýãò 4-6 óäààãèéí õýìæèëòýýð ÑÄ 140 ìì ÌÓÁ áóþó ò¿¿íýýñ äýýø, ÄÄ 90 ìì ÌÓÁ áóþó ò¿¿íýýñ äýýø áàéõ. Àíõäàã÷ ãèïåðòåíçè: ÀÄ-ûã èõýñãýñýí øàëòãààí íü òîäîðõîéã¿é, îëîí ýðõòýíèéã ãýìòýýæ, ýìíýë ç¿éí ÿíç á¿ðèéí øèíæ òýìäýã èëðýõ Õî¸ðäîã÷ ãèïåðòåíçè: Áººð, äîòîîä ø¿¿ðýë, ìýäðýë, ç¿ðõ ñóäàñ, ýìãýã õóðõèðàëò, çàðèì õîðäëîãî çýðýã òîäîðõîé øàëòãààíû óëìààñ ÀÄ èõñýõ Ýìíýëãèéí áóþó “Öàãààí õàëàä”-íû ãèïåðòåíçè: çºâõºí ýìíýëãèéí íºõöºëä ÀÄ òîãòìîë ºíäºð áàéæ, õàðèí õîíîãèéí òóðøèä áîëîí ãýðèéí íºõöºëä õýìæñýí ÀÄ- ûí ò¿âøèí õýâèéí áàéõûã ýìíýëãèéí áóþó öàãààí õàëàäíû ãèïåðòåíçè ãýíý. Ýì÷, ñóâèëàã÷èéã õàðààä ÀÄ èõýñ÷ áàéãàà ÿâäëûã “öàãààí õàëàäíû íºëºº” ãýæ ¿çäýã. Äàëä áóþó õóóðàì÷ ãèïåðòåíçè: Ýìíýëãèéí íºõöºëä ÀÄ-ûí ò¿âøèí õýâèéí (<140/90ììÌÓÁ) áîëîâ÷ õîíîãèéí òóðøèä, ýñâýë ãýðèéí íºõöºëä õýìæñýí ÀÄ ºíäºð áàéõ. (>140/90ììÌÓÁ) Íýí ÿàðàëòàé ýì÷èëãýýò ãèïåðòåíçè: ÀÄ õýò ºíäºðñºæ (ÄÄ çàðèìäàà>130 ìì ÌÓÁ), ÁÝà öî÷ìîãîîð ýñâýë öî÷ìîã äààìæðàëààð èëðýíý. Õîéøëóóëøã¿é ýì÷èëãýýò ãèïåðòåíçè: ÀÄ õýò ºíäºðñºõ áîëîâ÷ ÁÝà èëðýõã¿é. Ýìíýëãèéí ÀÄ: Áàòàëãààæñàí áàãàæààð, ñòàíäàðò àðãà÷ëàëûí äàãóó öî÷ìîã, ýñâýë öî÷ìîã äààìæðàõ áàéäëààð ýìíýëãèéí íºõöºëä õýìæñýí ÀÄ-ûí ò¿âøèí Ãýðèéí ÀÄ: ºâ÷òºí ººðºº, ýñâýë ãýð á¿ëèéí ãèø¿¿íýýð ÀÄ-àà ãýðòýý õýìæèõ ¿åèéí ò¿âøèí. Õîíîãèéí ÀÄ: ªã뺺, ºäºð áîëîí øºíèéí ÀÄ-ûã 24 öàãààð õýìæèæ ãàðãàñàí äóíäàæ ò¿âøèí. Ïóëüñûí äàðàëò= ÑÄ áà ÄÄ (ìì ÌÓÁ) õî¸ðûí ÿëãàâàð ÇѪ-íèé íèéò ýðñäýë: èðýõ 10 æèëä àìèíä õàëã¿é, õàëòàé ÇѪ (õàðâàëò, ç¿ðõíèé øèãäýýñ ã.ì)-ººð ºâäºõ ìàãàäëàë. Áîäèñûí ñîëèëöîîíû õàì øèíæ (ÁÑÕØ): òºâèéí òàðãàëàëò, öóñíû ãëþêîçûí õýìæýý èõñýõ, ÀÄ-ûí ò¿âøèí 130/85 ìì ÌÓÁ áà ò¿¿íýýñ äýýø áîëîõ, ºíäºð íÿãòðàëòàé ëèïîïðîòåèí (ªÍËÏ) áóóðàõ, òðèãëèöåðèäèéí õýìæýý íýìýãäýõ çýðýã 5 ýðñäýëò õ¿÷èí ç¿éëñýýñ áàãàäàà 3 íü õàâñðàí èëðýõ Áàé ýðõòýíèé ãýìòýë: Àà íü òàðõè, ç¿ðõ, Ẻð, ñóäñûã ñîíãîìëîîð ãýìòýýõ A.9. Òàðõâàð ç¿éí ìýäýýëýë Àà áîë ÇѪ-íä õ¿ðãýæ áîëîõ õàìãèéí ò¿ãýýìýë ýðñäýëò õ¿÷èí ç¿éëñèéí íýã þì. Áàðóóíû îðíóóäàä ÑÄ-ûí ò¿âøèí 80 õ¿ðòýëõ íàñíû á¿ëýãò, ÄÄ-ûí ò¿âøèí 55 õ¿ðòýëõ íàñíû á¿ëýãò íàñ àõèõ òóñàì íýìýãäýõ õàíäëàãàòàé áàéäàã. ÑÄ áîëîí ÄÄ-ûí ò¿âøèí 20 áîëîí 10 ìì ÌÓÁ-ààð òóñ òóñ íýìýãäýõýä òàðõèíû õàðâàëò áîëîí ç¿ðõíèé øèãäýýñ (ÇØ)-ýýð ºâ÷ëºõ ýðñäýë õî¸ð äàõèí íýìýãääýã àæýý. ÀÃ- òýé õ¿ì¿¿ñèéí äóíä ÇѪ-ä õ¿ðãýõ áóñàä ýðñäýëò õ¿÷èí ç¿éëñ áîëîí ÁÝà ýëáýã òîõèîëääîã. Ýíý íü Àà õ¿íäðýõ ÿâöûã óëàì íýìýãä¿¿ëäýã. ÀÃ-òýé, ãýâ÷ ºíäºð äàðàëòûí ò¿âøèí íü àäèë õ¿ì¿¿ñò ÇѪ-íèé ýðñäýë íü áóñàä õàâñàðñàí õ¿÷èí ç¿éë¿¿äýýñ õàìààð÷ õàðèëöàí àäèëã¿é áàéäàã. Èéìýýñ ÀÃ-èéí ìåíåæìåíòèéí àñóóäëûã øèéäâýðëýõýä çºâõºí ÀÄ-ûí ò¿âøèíä òóëãóóðëàõ áèø, ÇѪ-íèé áóñàä ýðñäýëò õ¿÷èí ç¿éëñ, ÁÝà áîëîí õàâñàðñàí áóñàä ýìãýã¿¿äèéã õàðãàëçàíà. ÇѪ- íèé íèéò ýðñäëèéí ò¿âøèíã òîãòîîñíû ¿íäñýí äýýð ÀÃ-èéí ýì÷èëãýýíèé àðãóóäààñ ñîíãîíî.
  12. 12. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ10 ÀÃ-èéí òàðõàëò Ìîíãîëä ÇѪ Ìîíãîë óëñàä íàñàíä õ¿ðýã÷äèéí äóíä ºâ÷ëºë, íàñ áàðàëòûí òýðã¿¿ëýõ øàëòãààí áîëæýý. Ìîíãîë óëñûí Ýð¿¿ë ìýíäèéí ñòàòèñòèê ¿ç¿¿ëýëòýýð ÇѪ- èéí ò¿âøèí 2008 îíä 10,000 õ¿í àìä 501.84 áàéñíààñ 2009 îíä 679.44 õ¿ðòýë íýìýãäñýí áºãººä ìàíàé óëñàä ºâ÷ëºëººðºº 4-ð áàéðàíä îðæ áàéíà. ÇѪ-íèé óëìààñ ýìíýëýãò õýâòýí ýì÷ë¿¿ëýãñäèéí 34.4% íü ÀÃ-òýé áàéâ. Íàñàíä õ¿ðñýí õ¿í àìûí íàñ áàðàëòûí 38%-èéã ÇѪ ýçýëæ áàéíà (10,000 ýðýãòýé õ¿í àìä 24.19; 10,000 ýìýãòýé õ¿í àìä 19.41). Íàñíû á¿ëãýýð àâ÷ ¿çâýë 45-65 íàñíû á¿ëýãò ÇÑ-íû øàëòãààíò íàñ áàðàëòûí ò¿âøèí îãöîì íýìýãäýæ, 65-ààñ äýýø íàñíû á¿ëýãò õàìãèéí ºíäºð áàéíà. Íàñ áàðàëòûí ò¿âøèí á¿ñ íóòàã á¿ðò õàðèëöàí àäèëã¿é, Õàíãàéí áîëîí Áàðóóí á¿ñýä õàìãèéí ºíäºð, Ç¿¿í áîëîí ãîâèéí á¿ñèéí àéìãóóäàä áàãà áàéíà. 45-65 íàñíû á¿ëãèéí ýðýãòýé÷¿¿äèéí äóíä 10,000 õ¿í àìä íîãäîõ Àà øàëòãààíò íàñ áàðàëòûí ò¿âøèí òóõàéí íàñíû ýìýãòýé÷¿¿äèéí ò¿âøèíòýé õàðüöóóëàõàä 1.8 äàõèí èõ áàéíà. Õàëäâàðò áóñ ºâ÷èí (ÕÁª)-íèé ýðñäýëò õ¿÷èí ç¿éëñèéí òàðõàëòûí ò¿âøèíã òîãòîîõ STEPS 2009 îíû ñóäàëãààíû ä¿íãýýñ ¿çýõýä ÀÃ-èéí òàðõàëò Ìîíãîë÷óóäûí äóíä ìºí ë íàñ àõèõ òóñàì íýìýãäýæ áàéæýý. Ñóäàëãààãààð ýðýãòýé÷¿¿äèéí 45- 54 íàñíûõíû 54.9%, 55-64 íàñíûõíû 71.3% íü, ýìýãòýé÷¿¿äèéí 45-54 íàñíûõíû 52.1%, 55-64 íàñíûõíû 66% íü òóñ òóñ ÀÃ-òýé áàéâ. Óã ñóäàëãààãààð øèíýýð îíîøëîãäñîí ÀÃ-òýé õ¿ì¿¿ñèéí òàë õóâü íü óðüä ÀÄ-àà õýìæ¿¿ëæ áàéãààã¿é áîëîõ íü òîãòîîãäñîí. Õ¿í àìûí äóíä ººðºº ººðèéíõºº ÀÄ-ûã õÿíàõ äàäàë, õàíäëàãà äóòàãäàëòàé, ÀÃ-òýé õ¿ì¿¿ñèéí äºíãºæ 13.3% íü ýìèéí òóñëàìæòàéãààð ÀÄ-ûí ò¿âøèíãýý õýâèéí õýìæýýíä áàðüæ ÷àäàæ áàéíà. Ýìýí áóñ ýì÷èëãýý õàíãàëòã¿é õèéãäýæ áàéãààãààñ ãàäíà ýìíýëãèéí àæèëòíóóä áèåèéí æèíãýý õàñàõ áîëîí òàìõèíààñ òàòãàëçàõ òàëààð õàíãàëòòàé çºâëºãºº ºãºõã¿é áàéíà. Õ¿ñíýãò 1. 15-64 íàñíû õ¿í àìûí äóíä çîíõèëîí òîõèîëäîõ íàñ-õàìààðàëò ýðñäýëò õ¿÷èí ç¿éëñèéí òàðõàëò (ÕÁª-íèé ýðñäýëò õ¿÷èí ç¿éëñèéí òàðõàëòûí ò¿âøèíã òîãòîîõ STEPS 2009 ñóäàëãààíû ä¿íãýýð) 2005 (N=3411) %(95% CI) 2009 (N=5438) %(95% CI) Ýð Ýì Ýð Ýì ªäºð á¿ðèéí òàìõèíû õýðýãëýý 43.4 (40.1-46.7) 4.5 (3.2-5.8) 44.3 (41.5-47.1) 5.3 (3.8-6.8) Àðõèíû õýòð¿¿ëýí õýðýãëýý 1.1 (0.6-1.6) 0.2 (0.0-0.4) 1.2 (0.5-2.0) 0.4 (0.0-0.7) Æèìñ, íîãîîíû áàãà õýðýãëýý 92.3 (90.7-94.0) 90.0% (88.3-91.5) 93.8% (91.0-96.7) 92.7% (89.8-95.5) Áèåèéí õ¿÷ áàãà øààðäñàí õºäºë㺺í 7.0% (5.3-8.8) 7.7% (5.9-9.4) 7.4% (5.0-9.8) 7.6% (4.9-10.3) Èë¿¿äýë æèí (ÁÆÈ 25 êã/ì2 ) 25.6 (23.4-27.9) 38.8 (35.9-41.6) 37.0% (34.0-40.1) 44.2% (41.8-46.5) Àà 30.1 (27.4-32.8) 27.0 (23.5-30.5) 31.6 (28.9-34.4) 24.2 (21.9-26.4) Ýìýí ýì÷èëãýýã¿é Àà 66.2 (59.8-72.6) 34.0 (27.8-40.2) 74.4 (69.6-79.3) 48.1 (43.4-52.7)
  13. 13. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ 11 Öóñíû ãëþêîçûí õýìæýý èõýññýí 13.3 (9.5-17.0) 7.0 (4.9-9.0) 8.8 (6.0-11.7) 4.5% (2.7-6.2) Öóñíû õîëåñòåðèíû õýìæýý èõýññýí 23.5 (18.1-28.8) 24.4 (19.2-29.7) 29.4 (22.5-36.3) 23.2% (17.8-28.6) Òýìäýãëýãýý: ÀÃ- ÑÄ 140 áà/ýñâýë ÄÄ 90 ìì ÌÓÁ, ýñâýë ÀÄ áóóðóóëàõ ýì óóæ áàéãàà ÁÆÈ – áèåèéí æèíãèéí èíäåêñ Öóñíû ãëþêîçûí õýìæýý èõýññýí – çàõûí öóñàíä ãëþêîç 6.1ììîëü/ë (110 ìã/äë), ýñâýë ãëþêîç áàãàñãàõ ýì óóæ áàéãàà Öóñíû õîëåñòåðèíû õýìæýý èõýññýí - Íèéò õîëåñòåðèíû õýìæýý 5.0 ììîëü/ë, ýñâýë 190 ìã/ äë, ýñâýë õîëåñòåðèí áóóðóóëàõ ýì óóæ áàéãàà Àðõèíû õýòð¿¿ëýí õýðýãëýý – Ñ¿¿ëèéí 12 ñàðä äîëîî õîíîãèéí 5-ààñ äýýø ºäºð àðõè óóäàã Á. ÌÅÍÅÆÌÅÍÒÈÉÍ ÀËÃÎÐÈÒÌ ÀÄ-ûí ò¿âøèí (ììÌÓÁ) Àìüäðàëûí õýâ ìàÿã ººð÷ëºõ çºâëºãºº * ÑÄ 160, ýñâýë ÄÄ 100 * * ÑÄ140-159, ýñâýë ÄÄ90-99 * * * ÑÄ<140, ýñâýë ÄÄ<90 Íýí ÿàðàëòàé ãèïåðòåíçè Íýí ÿàðàëòàé ýì÷ëýõ Ýì÷ëýõ ÑÄ>180, ýñâýë ÄÄ>110 Ýì÷ëýõ ÑÄ160-179, ýñâýë ÄÄ100-109 Ýì÷ëýõ ÑÄ140-159, ýñâýë ÄÄ90-99 Æèë á¿ðèéí ¿çëýã, ÇѪ- íèé ýðñäëèéã äàâòàí ¿íýëýõ ÑÄ130-139, ýñâýë ÄÄ85-89 Æèë á¿ð äàâòàí ¿çëýã ÑÄ<130, ýñâýë ÄÄ<85 # 2 æèëä äàâòàí ¿çëýã ÑÄ<120, ýñâýë ÄÄ<85 # 5 æèëä äàâòàí ¿çëýã ÁÝÃ, ÇѪ-íèé õ¿íäðýë, ×Ø, ÇѪ- íèé ºíäºð/ ìàø ºíäºð ýðñäýë§ ÁÝÃ-ã¿é, ÇѪ-íèé õ¿íäðýëã¿é, ×Ø-ã¿é, ÇѪ-íèé áàãà/äóíä ýðñäýë§ * Õýðýâ íýí ÿàðàëòàé áîëîí õîéøëóóëøã¿é ýì÷èëãýý øààðäààã¿é òîõèîëäîëä 1-2 äîëîî õîíîãèéí äàðàà õýìæèëòèéã äàâòàí îíîøèéã áàòàëãààæóóëæ, ýì÷èëãýýã ýõýëíý. ** ÇѪ-íèé õ¿íäðýë, ÁÝÃ, ýñâýë ×Ø èëýðñýí òîõèîëäîëä 3-4 äîëîî õîíîãèéí äàðàà õýìæèëòèéã äàâòàí îíîøèéã áàòàëãààæóóëæ, ýì÷èëãýýã ýõýëíý. Äýýðõ ººð÷ëºëò¿¿ä èëðýýã¿é òîõèîëäîëä äîëîî õîíîã òóòàì ÀÄ-ûã õÿíàæ, 4-12 äîëîî õîíîãèéí òóðø ÀÄ ºíäºð áàéâàë ýì÷èëãýýã ýõë¿¿ëíý. *** ÇѪ-íèé õ¿íäðýë, ÁÝÃ, ýñâýë ×Ø èëýðñýí òîõèîëäîëä 8 äîëîî õîíîãèéí äàðàà õýìæèëòèéã äàâòàí îíîøèéã áàòàëãààæóóëæ, ýì÷èëãýýã õèéíý. Äýýðõ ººð÷ëºëò¿¿ä èëðýýã¿é áîë ñàð òóòàì ÀÄ-ã õÿíàõ áà ÀÄ ºíäºð õýâýýð, ýñâýë ÇѪ-íèé ºíäºð/ìàø ºíäºð ýðñäýëòýé áàéâàë ýì÷èëãýýã ýõë¿¿ëíý. § Ýðñäëèéí ò¿âøèíã òîãòîîõ õ¿ñíýãòèéí äàãóó ýõë¿¿ëíý. # 40-ººñ äýýø íàñíû õ¿í æèë òóòàìä ÀÄ-àà çààâàë õýìæ¿¿ëíý. Àíãëèéí Ãèïåðòåíçèéí Íèéãýìëýãýýñ 2004 îíä ãàðãàñàí çàãâàð÷ëàëä àæëûí õýñãýýñ íýìýëò ººð÷ëºëò õèéñýí áîëíî.
  14. 14. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ12 Â. ¯ÍÝËÃÝÝ ÁÀ ÌÅÍÅÆÌÅÍÒ Â.1. ÀÃ- èéí àíãèëàë Õ¿ñíýãò 2. ÀÃ-èéí àíãèëàë (ÿìàð íýãýí ýì÷èëãýýã¿é, øèíýýð èðñýí ºâ÷òºíèé ÀÄ-ûí õýäýí óäààãèéí õýìæèëò äýýð ¿íäýñëýõ) Àíãèëàë ÑÄ (ìì ÌÓÁ) ÄÄ (ìì ÌÓÁ) Àâàõ àðãà õýìæýý (àíõ óäàà ÀÄ-àà õýìæ¿¿ëñýí ºâ÷òºíä àâàõ àðãà õýìæýý) Õàìãèéí òîõèðîìæòîé ò¿âøèí <120 áà <80 Äàâòàí õýìæèëò (5 æèëä) # Õýâèéí ò¿âøèí 120-129 áà 80-84 Äàâòàí õýìæèëò (2 æèëä) # Õýâèéí äýýä ò¿âøèí 130-139 áà 85-89 Àìüäðàëûí õýâ ìàÿã ººð÷ëºõ çºâëºãºº, äàâòàí õýìæèëò (1 æèëä) Íýãä¿ãýýð çýðýã* 140-159 áà/ ýñâýë 90-99 Àìüäðàëûí õýâ ìàÿã ººð÷ëºõ çºâëºãºº, äàâòàí õýìæèëò (8 äîëîî õîíîãò) Õî¸ðäóãààð çýðýã* 160-179 áà/ ýñâýë 100-109 Àìüäðàëûí õýâ ìàÿã ººð÷ëºõ çºâëºãºº, äàâòàí õýìæèëò (3-4 äîëîî õîíîãò) Ãóðàâäóãààð çýðýã* 180 áà/ ýñâýë 110 Àìüäðàëûí õýâ ìàÿã ººð÷ëºõ çºâëºãºº, äàâòàí õýìæèëò (1-2 äîëîî õîíîãò), õýðýâ íýí ÿàðàëòàé, ýñâýë õîéøëóóëøã¿é ýì÷èëãýý øààðäâàë ÿàðàëòàé ýì÷ëýõ** Ñèñòîëèéí ãèïåðòåíçè (ÑÃ) 140 áà <90 *** Æè÷: ªâ÷òíèé ÑÄ áîëîí ÄÄ-ûí ò¿âøèí ººð ººð àíãèëàëä õàìààðàõ òîõèîëäîëä àëü äýýä ò¿âøíýýð íü áàðèìæàà àâíà. * 2-3 óäààãèéí ¿çëýãýýð, ¿çëýã òóñ á¿ðò äîîä òàë íü 2 óäàà ÀÄ-ûã õýìæèæ ÀÃ-èéí ¿å øàòûã òîãòîîõ ** 1 óäààãèéí ¿çëýãýýð ÀÄ-ûã õýä õýäýí óäàà õýìæèí ò¿¿íèé äóíäæèä ¿íäýñëýõ *** ÑÃ-èéã ÑÄ-ûí ò¿âøèíãèéí äàãóó àíãèëæ, ýì÷èëíý # 40-ººñ äýýø íàñíû õ¿í æèë òóòàìä ÀÄ-àà çààâàë õýìæ¿¿ëíý ÀÃ-èéí îíîø áîëîí àíãèëàë íü áàòàëãààæñàí áàãàæààð õèéñýí îëîí óäààãèéí õýìæèëò äýýð ¿íäýñëýíý. Õàìãèéí áàãàäàà 2 óäààãèéí èðýëòýýð, èðýëò á¿ðèéí 2-3 óäààãèéí õýìæèëòèéí äóíäæààð ÀÄ-ûí ò¿âøèíã òîîöíî. Õýðýâ ÀÃ-èéí õ¿íä õýëáýð áîë ºâ÷òºíèé èðýëòèéí õóãàöààã îéðòóóëíà. ÀÄ-ûí ò¿âøèíã àìáóëàòîðè áîëîí ýìíýëýãò ýì÷, ñóâèëàã÷ (ýìíýëãèéí ÀÄ), ºâ÷òºí ãýðòýý ººðºº, ýñâýë ò¿¿íèé ãýð á¿ëèéí ãèø¿¿í (ãýðèéí ÀÄ), ýñâýë àâòîìàò òºõººðºì溺ð 24 öàãèéí òóðø (õîíîãèéí ÀÄ) òóñ òóñ õýìæèíý.
  15. 15. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ 13 Â.2. ÀÄ õýìæèõ àðãà • ÀÄ-ûã áàòàëãààæñàí òºõººðºìæ àøèãëàí, îëîí óëñûí ñòàíäàðò÷èëàãäñàí àðãà÷ëàëûí äàãóó, íàðèéí íÿãò íÿìáàé õýìæèíý (ìºíãºí óñíû ñôèãìîìàíîìåòð, ýñâýë õàòãàëò õèéäýãã¿é áóñàä ººð áàãàæààð ýìíýëãèéí áîëîí ãýðèéí íºõöºëä õýìæèëòèéã õèéõ áà õîíîãèéí ÀÄ-ûã õýìæèõäýý îëîí óëñûí ñòàíäàð÷ëàãäñàí çààâðààð áàòàëãààæñàí áàãàæèéã àøèãëàõ). ÀÄ-ûí ò¿âøèí ýìíýëãèéí, õîíîãèéí áîëîí ãýðèéí íºõöºëä õýìæñýí ýñýõýýñ õàìààðààä ººð áàéíà. Ýìíýëýã áîëîí ãýðèéí íºõöºëä ÀÄ-ûã õýìæèõäýý àíõààðàõ ç¿éëñ: • ªâ÷òºí ÀÄ-àà õýìæ¿¿ëýõýýñ õàìãèéí áàãàäàà 30 ìèíóòûí ºìíº õ¿íä äàñãàë, õºäºë㺺í õèéõã¿é, èõ èäýõ, êîôå, öàé, êîêà-êîëà óóæ áîëîõã¿é. • ÀÄ-ã õýìæèæ ýõëýõèéí ºìíº äóó ÷èìýýã¿é òàñàëãààíä ºâ÷òºíã õýäýí ìèíóò òàéâàí ñóóëãàõ áà õýìæèã÷ýýñ ÀÄ-èéã õýìæèõ ÿâöàä õýìæ¿¿ëæ áóé õ¿íòýé ÿðèëöàõûã õîðèãëîíî. • ÀÄ-ûã 1-2 ìèíóòûí çàéòàéãààð, äîîä òàë íü 2 óäàà õýìæèõ áà äàðàëòûí ò¿âøèí çºð¿¿ èõòýé áàéâàë íýìýëò õýìæèëòèéã äàâòàí õèéõ; • Ñòàíäàðò ìàíæåòèéã (12–13 cì ºðãºíòýé, 23-35 cì óðòòàé) àøèãëàõ. • Òàðãàí, ýñâýë òóðàíõàé õ¿íä òîì, æèæèã ìàíæåòèéã òààðóóëæ, òîõèðóóëàí õýðýãëýõ; • Ìàíæåòèéí ºðãºí áóãàëãàíû òîéðãèéí 40%, óðò íü áóãàëãàíû òîéðãèéí 80%- òàé òýíöýæ áàéõ ¸ñòîé (Õ¿ñíýãò 3). Õ¿ñíýãò 3. ÀÄ-ûã õýìæèõ ìºíãºí óñòàé, õàãàñ àâòîìàò, 24 öàãèéí òóðø õýìæèã÷ çýðýã áàãàæóóäûí ìàíæåòíèé õýìæýý Ìàíæåòèéí òºðºë Õýìæýý ºðãºí õ óðò (ñì) Áóãàëãàíû òîéðîã (ñì) Ñòàíäàðò 12 x 21-25 26-32 Òîì 14-15 x 26-33 33-41 Õàìãèéí òîì 18 x >33 > 41 • ªâ÷òíèé áàéðëàëààñ ¿ë õàìààðàí ç¿ðõíèé ò¿âøèíä ìàíæåòûã áàéðëóóëæ õèéëíý. • ÀÄ-ûã õýìæèõäýý ñóäñûã ÷àãíàõ àðãûã õýðýãëýæ áàéãàà áîë ºâ÷òºíèé øóóíû ñóäàñ òýìòðýãäýõýý áîëüñîí òýð àãøèíû ÑÄ-ààñ äýýø 30 ìì ÌÓÁ-ààð ìàíæåòèéí õèéã øàõíà. • Ìàíæåòèéí õèéã 1 ñåêóíäýä 2 ììÌÓÁ-ààñ õýòð¿¿ëýõã¿é õóðäòàéãààð ñóëëàíà. • Êîðîòêîâûí I áîëîí IV, V ÷èìýý ¿¿ñýõ áîëîí àðèëàõ òýð ë àãøèíãóóäûã àøèãëàæ ÑÄ áîëîí ÄÄ-ûí ò¿âøèíã òîäîðõîéëîõ • ÀÄ-ûí ò¿âøèíã òîîöîõäîî 2 ìì ÌÓÁ-íû ÿëãàâàðòàéãààð àâíà. • Ýõíèé õýìæèëòýýð 2 ãàðûí äàðàëòûã çààâàë õàðüöóóëæ ¿çýí ò¿âøèíãèéí çºð¿¿òýé ýñýõèéã òîäðóóëàõ, çºð¿¿òýé áîë ºíäºð ò¿âøèíã òîîöîæ àâàõ, õýò èõ çºð¿¿òýé áîë çàõûí ñóäàñíû ýìãýãèéã áîäíî. • Ýõíèé óäààãèéí 2 õýìæèëòýýð ìýäýãäýõ¿éö ÿëãààòàé ÀÄ-ûí ò¿âøèí òîäîðõîéëîãäñîí áîë õýìæèëòèéã äàâòàí õèéíý. • Áàéðëàë-õàìààðàëò ãèïîòåíçè èëýð÷ áîëîõ òîõèîëäëóóä, ºíäºð íàñòàí áîëîí ×Ø-òýéõ¿ì¿¿ñèéíÀÄ-ûãõýìæèõäýýçîãñîîæáàéãààä1-5ìèíóòûíäàðààõýìæèíý. • Õî¸ð äàõü õýìæèëòèéã õèéñíèé äàðàà ºâ÷òºíèé ñóóãàà áàéðëàëä ãàðûí øóóíû ñóäàñíû öîõèëòûã òýìòýð÷, ç¿ðõíèé öîõèëòûã 30 ñåêóíäýýñ äýýø õóãàöààíä òîîëíî.
  16. 16. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ14 Ãýðèéí íºõöºëä ÀÄ õýìæèõ àðãà Ãýðèéí íºõöºëä ÀÄ-àà ººðºº õýìæèõ íü ýìíýëç¿é áîëîí ºâ÷íèé òàâèëàí, ÿâöûã õÿíàõàä ÷óõàë à÷ õîëáîãäîëòîé. ªâ÷òºíä ýìýý óóõààñ ºìíº, ÿëàíãóÿà ºã뺺 áîëîí îðîéä äàðàëòàà õýìæèõèéã çºâëºíº. Äîëîî õîíîãèéí òóðøèä òîäîðõîéëîãäñîí ÀÄ-ûí (õýðýâ ÀÄ òîãòâîðòîé íýã ò¿âøèíä áàéâàë 4 õîíîãèéí) äóíäæààð ãýðèéí ÀÄ-ûã òîîöíî. Äàðààõü òîõèîëäëóóäàä ãýðèéí íºõöºëä ÀÄ-ûã õÿíàíà. ¯¿íä: • Äàðàëò áóóðóóëàõ ýì÷èëãýýíèé ¿ð ä¿íãèéí òàëààð èë¿¿ ìýäýýëýë àâàõ, ýì óóõ õîîðîíäûí õóãàöààíä ýíýõ¿¿ íºëººëºë õýðõýí èëýð÷ áóéã ñóäëàõ • ªâ÷òºíèé ýì÷èëãýýíèé äýãëýì áàðèëòûã ñàéæðóóëàõ • Õîíîãèéí ÀÄ-ûã õýìæèõ ¿åèéí òåõíèêèéí íàéäâàðòàé áàéäàë, õÿíàëòûí òóõàéí íºõöºë áàéäàëä ýðãýëçýæ áàéâàë Äàðààõü òîõèîëäëóóäàä ãýðýýð ÀÄ õÿíàõûã çºâëºõã¿é. ¯¿íä: • ªâ÷òºíä äàðàìòòàé, ò¿âýãòýé ñàíàãäàæ áàéâàë • ªâ÷òºí ÀÄ-àà õýìæýýä ýì÷èëãýýíèéõýý äýãëýìèéã ººðºº äóð ìýäýí ººð÷èëæ áàéâàë ÀÄ-ûã 24 öàãèéí òóðø õýìæèõ àðãà Ýìíýëãèéí íºõöºëä õýìæñýí ÀÄ-ûã “æèøèã äàðàëò” ãýæ ¿çýæ áîëîõ ÷ 24 öàãèéí òóðøèä õýìæèæ ãàðãàñàí “õîíîãèéí ÀÄ” íü ýì÷èëãýýòýé áîëîí ýì÷èëãýýã¿é ºâ÷òºíèé ÇѪ-íèé ýðñäëèéã óðüä÷èëàí òîäîðõîéëîõîä èë¿¿ à÷ òóñòàé. ÀÄ-ûã 24 öàãèéí òóðø õýìæèõ àðãûã äàðààõü òîõèîëäëóóäàä õýðýãëýõ íü ç¿éòýé. ¯¿íä: • Ýìíýëãèéí íºõöºëä íýã óäààãèéí ¿çëýãýýð, ýñâýë äàâòàí èðýëòèéí ¿çëýã¿¿äýä ÀÄ-ûí ò¿âøèí ÿíç á¿ð õýìæèãäýõ • ÇѪ-íèé áàãà ýðñäýëòýé áîëîâ÷ ýìíýëãèéí ÀÄ-ûí ò¿âøèí ºíäºð áîë • Ýìíýëãèéí áîëîí ãýðèéí ÀÄ-ûí ò¿âøèí õîîðîíäîî èëò çºð¿¿òýé áîë • Ýìýí ýì÷èëãýý ¿ð ä¿íã¿é ãýæ ñýæèãëýæ áàéâàë • Ãèïîòåíçè èëýð÷ áîëçîøã¿é òîõèîëäëóóä, ÿëàíãóÿà ºíäºð íàñòàí áîëîí ×Ø-òýé ºâ÷òí¿¿äýä • Ýìíýëãèéí íºõöºëä æèðýìñýí ýìýãòýéí ÀÄ èõýññýí, ýñâýë ýêëàìïñèéí ºìíºõ ¿å ãýæ ¿çýæ áàéâàë. ÀÄ-ûã 24 öàãààð õýìæèõäýý àíõààðàõ ç¿éëñ: • Ǻâ òààðñàí ìàíæåòûã àøèãëàõ; ñôèãìîìàíîìåòðýýð õýìæñýí ýõíèé õýìæèëò¿¿äèéí ÀÄ-ûí ò¿âøèíã õîîðîíä íü õàðüöóóëàõàä ÿëãàà 5 ììÌÓÁ- ààñ èõã¿é áàéõ ¸ñòîé. Õ¿ñíýãò 4. ßíç á¿ðèéí íºõöºëä Àà ãýæ òîîöîõ ÀÄ-ûí áîñãî ò¿âøèí (ìì ÌÓÁ) ÑÄ (ìì ÌÓÁ) ÄÄ (ìì ÌÓÁ) Ýìíýëãèéí 140 90 Ãýðèéí 130–135 85 Õîíîãèéí Äóíäàæ 125-130 80 ªäðèéí 130–135 85 غíèéí 120 70 Õýìæèëòèéí äàâòàìæ èæèë, ãýõäýý 30 ìèíóòààñ õýòðýõã¿é áàéõààð õóãàöààã òààðóóëíà. Èíãýñíýýð õàíãàëòòàé òîîí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äòýé áîëîõ áà çàðèì õýìæèëò àëäààòàé ãàðñàí ÷ 24 öàãèéã òºëººëæ ÷àäíà.
  17. 17. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ 15 • Áàãàæèéí àâòîìàò áóóëò áóþó ìàíæåòèéí ñóëðàõ õóðäûã 1 ñåêóíäýä 2 ìì.ÌÓÁ-ààñ õýòðýõã¿é áàéõààð òîõèðóóëíà. • ªâ÷òºíä õýâèéí ¿éë õºäëºëºº õèéõèéã, õàðèí õ¿÷ øààðäñàí äàñãàë, õºäºëãººíººñ çàéëñõèéõèéã çºâëºíº. Ýýëæèëò õýìæèëòýýð ìàíæåò õèéëýãäýõ ¿åä ãàðûã òýíèéëãýí õºäºë㺺íã¿é áàéëãàíà. • Òóõàéí ºäºðò àæèãëàãäñàí õýâèéí áóñ áàéäàë, ò¿¿íèé ¿ðãýëæëýõ õóãàöàà, øºíèéí óíòàëò ã¿í ýñýõ òàëààð òýìäýãëýë õºòëºõèéã ºâ÷òíººñ õ¿ñíý. • 24 öàãèéí ÀÄ-ûí õýìæèëòèéí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä àëäàà èõòýé áàéñíààñ õîíîãèéí íèéò öàãèéí 70%-èéã òºëººëæ ÷àäààã¿é òîõèîëäîëä õýìæèëòèéã äàâòàí õèéíý. ªäºð áîëîí øºíèéí õýìæèëò¿¿äèéí òîî îéðîëöîîãîîð òýíö¿¿ áàéõ ¸ñòîé. ÀÄ-ûí ò¿âøèí ýìíýëãèéí, õîíîãèéí, áîëîí ãýðèéí íºõöºëä õýìæñýí ýñýõýýñ õàìààðààä ººð áàéíà. (Õ¿ñíýãò 4) Ýìíýëãèéí áóþó “öàãààí õàëàä”-íû Àà 24 öàãèéí òóðø áîëîí ãýðèéí íºõöºëä ÀÄ-ûã õýìæèõýä õýâèéí ìºðò뺺 ýìíýëýãò 3-ààñ äîîøã¿é èðýëòèéí ¿çëýãýýð 140/90 ìì ÌÓÁ áà ò¿¿íýýñ äýýø áàéñàí áîë “ýìíýëãèéí áóþó öàãààí õàëàä”-íû Àà ãýñýí îíîøèéã òàâüäàã. Ýìíýëãèéí Àà ãýæ îíîøèëñîí òîõèîëäîëä áîäèñûí ñîëèëöîîíû ýðñäýëò õ¿÷èí ç¿éëñ, ÁÝà çýðãèéã øàëãàæ, àìüäðàëûí õýâ ìàÿãàà ººð÷ëºõ çºâëºãººã ºãºí, õÿíàëòûí ¿çëýãèéã îéðòóóëíà. Äàëä áóþó õóóðàì÷ ãèïåðòåíçè Ýìíýëãèéí íºõöºëä ÀÄ-ûí ò¿âøèí õýâèéí ÷ (<140/90 ìì ÌÓÁ), 24 öàãèéí áîëîí ãýðèéí õýìæèëòýýð ÀÄ èõýññýí áîë “äàëä áóþó õóóðàì÷ ãèïåðòåíçè” ãýíý. Äàëä ãèïåðòåíçèòýé õ¿ì¿¿ñò ÇѪ-íä ºðòºõ ýðñäýë ºíäºð áàéäàã. Â.3. Óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëò Â.3.1. ÀÃ-èéí óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëò áà ýì÷èëãýýíä àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã ººð÷ëºõèéí à÷ õîëáîãäîë: • Àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã ººð÷ëºõ àðãà õýìæýýí¿¿äèéí ãîë çîðèëãî íü ÀÄ- ûã áóóðóóëàõ, áóñàä ýðñäýëò õ¿÷èí ç¿éëñèéã õÿíàõ, èíãýñíýýð ÇѪ-íèé íèéò ýðñäëèéã áàãàñãàõ ÿâäàë þì. • Àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã ººð÷ëºõ òóõàé çºâëºãººã ýìýí ýì÷èëãýý õèéëãýäýã ýñýõýýñ ¿ë õàìààðàí á¿õ ºâ÷òºíä (õýâèéí äýýä äàðàëòòàé ºâ÷òºíã õàìðóóëàõ) ºãíº. ¯¿íèé çîðèëãî íü ÀÄ-ûã áóóëãàõ, áóñàä ýðñäýëò õ¿÷èí ç¿éëñèéã õÿíàõ, ÀÄ áóóëãàõ ýìèéí òóíã áàãàñãàõàä îðøèíî. • Àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã ººð÷ëºõ çºâëºãººã ºãºõ人 çàí ¿éëèéí áîëîí ìýðãýæëèéí òàëààñ õàíãàëòòàé çºâëºæ, ¿çëýã á¿ðèéí ºìíº óðüä ºãñºí çºâëºãººãºº áàòàëãààæóóëæ áàéõ õýðýãòýé. Ýìýí áóñ ýì÷èëãýý õèéëãýæ áàéãàà ºâ÷òºíèéã ñàéòàð õÿíàæ, ýìýí ýì÷èëãýý øààðäëàãàòàé áîëñîí ¿åä öàã àëäàëã¿é õèéíý. • Àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã ººð÷èëñíººð ÀÄ áîëîí ÇѪ-íèé ýðñäýë áóóðäàã áîëîõûã äýëõèé íèéòýýðýý õ¿ëýýí çºâøººð÷, äàðààõü ç¿éëñ¿¿äýä àíõààðëàà õàíäóóëæ áàéíà. ¯¿íä: • Äàâñíû õýðýãëýýã áóóðóóëàõ • Æèìñ íîãîîíû õýðýãëýýã íýìýãä¿¿ëýõ, ººõíèé õàíàñàí õ¿÷èë èõòýé (àìüòíû ãàðàëòàé) òîñíû õýðýãëýýã áóóðóóëàõ
  18. 18. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ16 • Èë¿¿äýë æèíòýé õ¿ì¿¿ñ æèíãýý áóóðóóëàõ, áèåèéí æèíãýý õýâèéí õýìæýýíä áàðèõ • Àðõè, ñîãòóóðóóëàõ óíäààã õýòð¿¿ëýí õýðýãëýõã¿é áàéõ • ªäºð á¿ð áèåèéí äàñãàë õºäºë㺺í õèéõ • Òàìõèíààñ òàòãàëçàõ çýðýã áîëíî. Â.3.1.1. Äàâñíû õýðýãëýýã áóóðóóëàõ • Õîîëíûäàâñûã(NaCL)õýòð¿¿ëýíõýðýãëýõíüÀÄ-ûãíýìýãä¿¿ëæ,ãèïåðòåíçèéã ¿¿ñãýõ òîìîîõîí õ¿÷èí ç¿éë áîëäîã • Äàâñíû õýðýãëýýã áàãàñãàâàë ÀÄ-ûã áóóðóóëäàã. • Äàâñíû õýðýãëýýã áóóðóóëàõ çºâëºãººã çºâ õîîëëîëòûí òàëààðõ áóñàä çºâëºãººòýé õîñëóóëñàí òîõèîëäîëä ÀÄ áóóðóóëàõ íºëºº íü èë¿¿ ¿ð ä¿íòýé áàéíà. Äàâñíû õýðýãëýýã áàãàñãàñíààð ÀÄ-ûã áóóðóóëàõ ýìèéí íºëººã ñàéæðóóëàõ, ýìèéí òóíã áóóðóóëàõ ìºí òîîã íü öººð¿¿ëýõ à÷ õîëáîãäîëòîé • Äàâñ áàãàòàé õîîëíû äýãëýì áàðèìòàëæ áàéãàà ºâ÷òºíä õîîëîíäîî äàâñ íýìýõã¿é áàéõ, äàâñàëñàí á¿òýýãäýõ¿¿í ¿ë õýðýãëýõ, êàëè èõ õýìæýýãýýð àãóóëñàí áàéãàëèéí ãàðàëòàé á¿òýýãäýõ¿¿í æèìñ, æèìñãýíý õýðýãëýõèéã çºâëºíº. • Õîíîãò 5 ãð-ààñ áàãà äàâñ (ýíý íü 2.0 ã Na-òàé òýíöýõ) õýðýãëýíý1 . Ìîíãîë÷óóäûí õóâüä öàéã äàâñã¿é óóõ íü õîíîãò õýðýãëýõ äàâñíû õýìæýýã áàãàñãàõàä ÷óõàë à÷ õîëáîãäîëòîé. Â.3.1.2. Õîîëíû áóñàä äýãëýì • Æèìñ íîãîîãîîð áàÿëàã, òîñëîã áàãàòàé ñ¿¿ áîëîí ñ¿¿í á¿òýýãäýõ¿¿í, õàíàñàí ººõ òîñíû õ¿÷èë áàãàòàé, êàëè èõòýé á¿òýýãäýõ¿¿í çîíõèëñîí õîîë õ¿íñ íü ÀÄ-ûí ò¿âøèíã áóóðóóëäàã. • Ýñëýã èõòýé õîîë ÀÃ-òýé ºâ÷òºíä ÀÄ-ûã áóóëãàõ ¿éë÷èëãýýã ¿ç¿¿ëäýã. Äîîä òàë íü 8 äîëîî õîíîãèéí òóðø õýðýãëýõýä ÀÄ-ûí ò¿âøèíã õàìãèéí äýýä õýìæýýãýýð áóóëãàíà. Íýìýëòýýð • Òîñëîã áàãàòàé ñ¿¿, öàãààí èäýý õýðýãëýõ • Àìüòíû ãàðàëòàé ººõ òîñíû õýðýãëýýã áàãàñãàõ • Äîëîî õîíîãò äîîä òàë íü 2 óäàà çàãàñíû ìàõ èäýõ • Óðãàìëûí òîñ (íàðàíöýöãèéí, ÷èäóí æèìñíèé ã.ì.), óðãàìëûí òîñíîîñ ãàðãàæ àâñàí ìàðãàðèíûã õîîëîíäîî õýðýãëýõ, òàëõàíä öºöãèéí òîñíû îðîíä ò¿ðõýæ èäýõ ÀÃ-òýé ºâ÷òºíä õîîëîíäîî æèìñ íîãîîã ò¿ëõ¿¿ õýðýãëýõ (ºäºðò 5 íýãæ1 áóþó 300-400 ãð), òîñëîã áàãàòàé ñ¿¿ õýðýãëýõ áàéäëààð àìüòíû ãàðàëòàé ººõ, òîñîî áàãàñãàõ, ººõòýé òàðãàí ìàõ áàãà èäýõ, óðãàìëûí òîñ, çàãàñíû ìàõ èõýýð õýðýãëýõèéã çºâëºíº. Ìýðãýæëèéí õîîë ñóäëàà÷ààð çºâëºãºº ºã¿¿ëýõ íü ç¿éòýé. Â.3.1.3. Àðõèíû õýðýãëýýã õÿçãààðëàõ • Õ¿í àìûí àðõèíû õýðýãëýý, ÀÄ-ûí ò¿âøèí, ÀÃ-èéí òàðõàëòûí õîîðîíä øóãàìàí õàìààðàë áàéäàã. • Äîëîî õîíîãò äîîä òàë íü 240 ãð ýòèëèéí ñïèðò óóäàã õ¿ì¿¿ñèéí ÀÄ-ûí ò¿âøèí àðõèíû áàãà õýðýãëýýòýé õ¿ì¿¿ñòýé õàðüöóóëàõàä 3-4 ìì ÌÓÁ-ààð ºíäºð áàéäàã. • Àðõèéã õýòð¿¿ëýí óóõ íü òàðõèíä öóñ õàðâàõ ýðñäýëò õ¿÷èí ç¿éëñèéí íýã áîëäîã.
  19. 19. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ 17 • Àðõè íü ÀÄ áóóëãàõ ýìèéí íºëººã ñóëðóóëäàã. • Àðõèéã õýòð¿¿ëýí óóäàã (ºäºðò 5 áà ò¿¿íýýñ äýýø ñòàíäàðò óóëò) õ¿ì¿¿ñ àðõèíààñ ãýíýò ãàðñíû äàðààãààð ÀÄ ò¿ð çóóð èõýñ÷ áîëíî. • Àðõèíû õýðýãëýýã õÿçãààðëàõàä ÑÄ áîëîí ÄÄ ¿ëýìæ õýìæýýãýýð áóóðäàã áîëîõ íü òóðøèëòààð áàòëàãäñàí. • Àðõèéã óóõã¿é áàéõ • Õýðýâ àðõè óóäàã, ÀÃ-òýé áîë ýðýãòýé÷¿¿äýä ºäºðò 20-30 ãð (2-3 ñòàíäàðò óóëò), ýìýãòýé÷¿¿äýä 10-20 ãð (1-2 ñòàíäàðò óóëò)-ààñ õýòð¿¿ëýëã¿é ýòèëèéí ñïèðò óóõûã çºâëºõ õýðýãòýé. Â.3.1.4. Æèí áóóðóóëàõ Áèåèéí æèí áîëîí ÀÄ-ûí ò¿âøèí õîîðîíäîî øóóä õàìààðàëòàé. Áèåèéí ººõíèé õýìæýý õýò èõ áàéõ íü ÀÄ-ûã èõýñãýõ, Àà ¿¿ñýõ óðüä÷èëñàí õ¿÷èí ç¿éë áîëäîã. Áèåèéí ººõíèé õýìæýýã áèåèéí æèíãèéí èíäåêñ (ÁÆÈ=áèåèéí æèíã ºíäðèéí êâàäðàòàä õóâààõ êã/ì2 ) áà á¿ñýëõèéí òîéðãèéí õýìæýýãýýð ãàðãàíà. ÁÆÈ 18.5- ààñ 25 õ¿ðòýë êã/ì2 áàéâàë õýâèéí, 25-ààñ 30 õ¿ðòýë êã/ì2 áàéâàë èë¿¿äýë æèíòýé, 30 êã/ì2 áà ò¿¿íýýñ èõ áàéâàë òàðãàí ãýæ òîîöíî. Á¿ñýëõèéí òîéðãèéí õýìæýýã ýðýãòýé÷¿¿äýä 90 ñì, ýìýãòýé÷¿¿äýä 80 ñì-ýýñ áàãà áàéõûã çºâëºíº. • Èë¿¿äýë æèíòýé õ¿ì¿¿ñ æèíãýý õàñàõàä ÀÄ áóóðàõààñ ãàäíà èíñóëèíä äºæðºë, ×Ø, ãèïåðëèïèäåìè, ç¿¿í õîâäëûí ãèïåðòðîôè (ÇÕÃ), íîéðîíä àìüñãàë ò¿ãæðýõ (õóðõèðàõ) çýðýã õàâñàðñàí õ¿÷èí ç¿éë¿¿äèéã áóóðóóëàõ à÷ õîëáîãäîëòîé. • Áèåèéí æèíã 5 êã õàñàõàä ÑÄ 4 ìì ÌÓÁ-ààð, ÄÄ 2 ìì ÌÓÁ-ààð òóñ òóñ áóóðäàã. Áèåèéí æèíã õýäèé ÷èíýý õàñàæ ÷àäíà òºäèé ÷èíýý ÀÄ-ûí ò¿âøèíã áóóðóóëíà. • Èë¿¿äýë æèíòýé, ÀÄ-ûí ò¿âøèí íü õýâèéí äýýä õýìæýýíä áàéãàà õ¿ì¿¿ñ æèíãýý áàãà çýðãýýð õàñàõàä ë ÀÃ-òýé áîëîõîîñ ñýðãèéëýõ áà ýìèéí òóí, øàòëàëûã áóóðóóëæ, óëìààð çîãñîîæ ÷àäíà. Õýâèéí áèåèéí æèíòýé õ¿ì¿¿ñèéí õóâüä áèåèéí æèíãýý òîãòìîë õýâèéí õýìæýýíä áàðèõ ÿâäàë íü ýì÷èëãýýíèé íýã ãîë çîðèëò þì. Â.3.1.5. Èäýâõòýé õºäºë㺺í õèéõ Õºäºë㺺íèé äóòàãäàë íü ÀÄ-ûí èõñýëò áîëîí ÇѪ-íèé íàñ áàðàëòòàé øóóä õàìààðàëòàé áàéäàã. ÀÃ-òýé õ¿ì¿¿ñò áèåèéí òàìèðûí äàñãàë (àýðîáèê, òýâ÷ýýðèéí äàñãàë) õèéëãýñíýýð ÑÄ áîëîí ÄÄ-ûí ò¿âøèíã 7/5 ìì ÌÓÁ-ààð òóñ òóñ áóóðóóëæ ÷àäíà. Äóíä çýðãèéí ýð÷èìòýé äàñãàë õºäºë㺺í ÀÄ-ûã áóóðóóëæ, áèåèéí æèí áîëîí á¿ñýëõèéí òîéðãèéã áàãàñãàæ, èíñóëèíä ìýäðýã ÷àíàðûã èõýñãýí, ªÍËÏ-ûã íýìýãä¿¿ëíý. • Ñóóãàà àìüäðàëûí õýâ ìàÿãòàé ºâ÷òºíä äóíä çýðãèéí ýð÷èìòýé äàñãàë, õºäºë㺺íèéã ºäºðò 30-45 ìèíóò òîãòìîë õèéõèéã çºâëºíº. • Äàñãàë, õºäºëãººí¿¿ä ãîëäóó áèåèéí òýñâýð, òýâ÷ýýðèéã íýìýãä¿¿ëýõýä ÷èãëýíý (õóðäàí àëõàõ, øîãøèí ã¿éõ, óñàíä ñýëýõ). ̺í áóë÷èíãèéí ýñýðã¿¿öëèéã ñàéæðóóëàõ äàñãàëóóäûã íýìýëòýýð õèéëãýæ áîëíî. • Äàñãàëûí ºìíºõ ÇÑ-íû ýðõòýí òîãòîëöîîã ¿íýëýõäýý: ºãºãäºõ äàñãàë- õºäºë㺺í, ºâ÷òíèé áèåèéí áàéäàë, ºâ÷íèé øèíæ òýìäýã, ÇѪ-íèé íèéò ýðñäýë áîëîí áóñàä õàâñàðñàí ýìãýã¿¿äèéã ¿íäýñëýíý. • ÀÄ-ûã õÿíàí ¿ð ä¿íòýé áóóëãàæ ÷àäàõã¿é áàéãàà òîõèîëäîëä òîõèðîõ ýìýí ýì÷èëãýýã õèéæ, ÀÄ-ûã áóóðòàë ýð÷èìòýé äàñãàë-õºäºë㺺íèéã õîéøëóóëíà.
  20. 20. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ18 Â.3.1.6. Òàìõèíààñ ãàðàõ Òàìõè áîë ÇѪ-íèé ãîë ýðñäýëò õ¿÷èí ç¿éë¿¿äèéí íýã þì. Òàìõèíààñ ãàðàõ íü àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã ººð÷ëºõ àðãà õýìæýýí¿¿äýýñ õàìãèéí ¿ð ä¿íòýé íü áºãººä äàíãààð õýðýãæ¿¿ëýõýä ÇÑ-íû îëîí ºâ÷íººñ ñýðãèéëæ ÷àääàã óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëòèéí òîì àðãà õýìæýý þì. ÀÄ-ûí ò¿âøèíä àðõàã òàìõèäàëò íºëººòýé òàëààð íîòîëãîî áàéõã¿é. Äàì òàìõèäàëò íü ç¿ðõíèé òèòýì ñóäàñíû áîëîí áóñàä òàìõè-íºëººò ºâ÷íèé ýðñäëèéã íýìýãä¿¿ëäýã. • Õ¿í á¿ðò òàìõè òàòàõã¿é áàéõûã çºâëºõ • ÀÃ-òýé òàìõè òàòäàã õ¿ì¿¿ñò òàìõèíààñ ãàðàõ çºâëºãººã ºãíº. • Äàì òàìõèäàëòûí òàëààð ìýäýýëëýýð õàíãàíà. Õ¿ñíýãò 5. ÀÃ-ýýñ ñýðãèéëýõ, ýì÷ëýõýä òóñòàé àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã ººð÷ëºõ àðãà õýìæýýí¿¿ä Ýðñäýëò õ¿÷èí ç¿éëñ Ǻâëºãºº Äàâñíû õýðýãëýý1 Äàâñûã õîíîãò 5 ãð (2.0 ã Na)-ààñ õýòð¿¿ëýõã¿é áàéõ. Õàãàñ áîëîâñðóóëñàí õîîë äàëä äàâñ àãóóëäàãèéã ñàíààðàé. Çîõèñã¿é õîîëëîëò Õîîëíû òàëààð ºãºõ çºâëºãºº Æèìñ íîãîî1 - ºäºðò 5 íýãæ (ïîðö) Õàíàñàí (àìüòíû) ººõ òîñûã áàãàñãàõûí òóëä: óðãàìëûí òîñ, ýñâýë ìàðãàðèíûã öºöãèéí òîñíû îðîíä õýðýãëýõ; áàãà òîñëîãòîé ñ¿¿, öàãààí èäýý õýðýãëýõ; ººõòýé òàðãàí ìàõ áàãà èäýõ; áîëîìæòîé áîë äîëîî õîíîãò 1-2 óäàà çàãàñ èäýõ Ýñëýã: ¿ð òàðèà, æèìñ, íîãîîíû õýðýãëýýã èõýñãýõ Àðõèíû õýðýãëýý Àðõè óóõã¿é áàéõ, óóõ òîõèîëäîëä ºäºðò ýðýãòýé÷¿¿ä 2 ñòàíäàðò*, ýìýãòýé÷¿¿ä 1 ñòàíäàðòààñ áàãà àðõè óóõ, àðõèäàëòààñ çàéëñõèéõ Èë¿¿äýë æèí áà òàðãàëàëò Èë¿¿äýë æèíòýé, òàðãàí õ¿ì¿¿ñèéí æèíã áóóðóóëàõ. ÁÆÈ 18.5-25 êã/ì2 , á¿ñýëõèéí òîéðãèéã ýðýãòýé÷¿¿äýä<90 ñì, ýìýãòýé÷¿¿äýä <80 ñì òóñ òóñ áàéëãàõ, Õºäºë㺺íèé õîìñäîë Èäýâõòýé õºäºë㺺í: äîëîî õîíîãò 5 óäàà, íýã óäààä áàãàäàà 30 ìèíóò Òàìõè òàòàõ Òàìõèíààñ òàòãàëçàõ, ãàðàõ *íýã ñòàíäàðò óóëò: æèæèã ëààçòàé øàð àéðàã (330ãð), íýã õóíäàãà óëààí äàðñ (100ãð), 50ãð àðõè (ýäãýýðèéí àëü íýãèéã õýðýãëýõ); 1 ÄÝÌÁ-ûí çºâëºìæ Â.3.1.7. Àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã ººð÷ëºõ îð÷íûã á¿ðä¿¿ëýõ Õýäèéãýýð õ¿í á¿ð þó èäýõ, èäýâõòýé õºäºë㺺í õèéõ, òàìõè òàòàõ ýñýõýý ººðºº øèéääýã ÷ õóâü õ¿íèéã ýð¿¿ë ñîíãîëò õèéõýä íü äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ øèéäâýð¿¿äèéã òºð çàñãààñ ãàðãàíà. ÀÃ-èéí áîëîí áóñàä ÕÁª ¿¿ñýõýä íºëººëäºã õ¿÷èí ç¿éë¿¿ä çºâõºí ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí àñóóäàë áèø þì. Îëîí ãîë õ¿÷èí ç¿éë¿¿ä îëîí íèéòèéí áîëîí õóâèéí ñàëáàðóóäòàé õîëáîîòîé áàéäàã. Æèøýý íü: õºäºº àæ àõóé, ñàíõ¿¿, õóäàëäàà,òýýâýð,õîòòºëºâëºëò,áîëîâñðîë,áèåèéíòàìèðçýðýã.Ýäãýýðñàëáàðóóäûã ¿éë àæèëëàãààíäàà òàòàí îðîëöóóëàõ øààðäëàãàòàé. Áîäëîãî áîëîâñðóóëæ, øèéäâýð ãàðãàã÷ á¿ðèéí àíõààðëûã ýð¿¿ë ìýíä ð¿¿ õàíäóóëàõ õýðýãòýé. Ñóðãóóëü, àæëûí áàéð, ãýð á¿ë, îðîí íóòãèéí áàéãóóëëàãà çýðýã ÿíç á¿ðèéí îð÷èíä äýýðõ ¿éë àæèëëàãààã ÷èãë¿¿ëýõýä àíõààðíà. Áîäëîãî áîëîâñðóóëæ,
  21. 21. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ 19 øèéäâýð ãàðãàã÷ íàð áîëîí ñàëáàð õîîðîíäûí õàðèëöààã äýìæèõ æèøýýã äîð äóðüäàâ. ¯¿íä: Òàìõèíû õýðýãëýý: òàìõèíû ¿íý áîëîí òàìõèíû îíöãîé òàòâàðûã íýìýõ, ìºí õóóëü áóñààð òàìõè èìïîðòëîõã¿é, òàìõèíû çàð ñóðòàë÷èëãààã ÿâóóëàõã¿é, çàëóó õ¿ì¿¿ñò òàìõè õóäàëäààëàõã¿é áàéõ, îëîí íèéòèéí ãàçàð, ðåñòîðàí, àæëûí áàéðàíä òàìõè òàòàõûã õîðèãëîõ çàìààð òàìõèã¿é îð÷íûã áèé áîëãîõ Àðõèíû çîõèñòîé õýðýãëýý: àðõèíû ¿íý, òàòâàðûã íýìýõ, àðõèíû õýðýãëýýã õÿçãààðëàõ (ÿëàíãóÿà çàëóó÷óóäàä), àðõèíû çàð ñóðòàë÷èëãààã õîðèõ. Ýð¿¿ë çîõèñòîé õîîë (äàâñ, õàíàñàí ººõèéã áàãàñãàæ, æèìñ íîãîîíû õýðýãëýýã íýìýãä¿¿ëýõ): õ¿íñèéã øîøãîæóóëàõ, õ¿íñíèé ¿éëäâýð, äýëã¿¿ð¿¿ä äàâñ áîëîí ººõ òîñ áàãàòàé á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýõ, õóäàëäààëàõ òàëààð õàìòðàí àæèëëàõ, ýð¿¿ë õîîë áýëòãýõ, õèéõ òàëààð ñóðãàëòûã ñóðãóóëü, àæëûí áàéðàíä õèéõ. Èäýâõòýéõºäºë㺺í:àþóëã¿é,òàéâàíàëõàõ,äóãóéóíàõ(ÿâãàíõ¿íèéçàì,çàìûí áîëîí ãóäàìæíû ãýðýëò¿¿ëýã, ãýðëýí äîõèî, çàìûí àþóëã¿é áàéäàë, ìàøèíû òîîã õÿçãààðëàõ) îð÷íûã á¿ðä¿¿ëýõ, ÷ºëººò öàãààðàà èäýâõòýé õºäºë㺺í õèéõ òîíîã òºõººðºìæ, õÿìä ¿íýýð õàíãàõ çýðýã áîëíî. Â.4. ÀÃ-èéã ýðò èëð¿¿ëýõ Íàñàíä õ¿ðýã÷äèéí ÀÃ- èéã ýðò èëð¿¿ëýõ ãýäýã íü ÀÄ-ûí åðäèéí õýìæèëò þì. Ýíý íü ºðòºã áàãàòàé òóë íàñàíä õ¿ðñýí õ¿í á¿ð ýðò èëð¿¿ëýëòýä õàìðàãäàõ áîëîìæòîé áºãººä øààðäëàãàòàé þì. ÀÃ-èéã òîäîðõîéëîõ ñòàíäàðò àðãà áîë ìåõàíèê ñôèãìîìàíîìåòð áîëîí áóñàä õàòãàëòã¿é áàãàæèéã õýðýãëýõ ÿâäàë þì. 18-ààñ äýýø íàñíû õ¿ì¿¿ñò õóóëü, ä¿ðìèéí õ¿ðýýíä (öýðýãò ÿâàõ, ñóðãóóëüä ýëñýõ, àæèëä îðîõ, ýìýãòýé÷¿¿äèéí ¿çëýã, æèðýìñíèé õÿíàëòàíä îðîõ, æîëîîíû äàìæààíä ñóðàëöàõ çýðýãò) áîëîí òóõàéí õ¿íèé õ¿ñýëòèéí äàãóó ÀÄ-ûí ò¿âøèíã òîäîðõîéëíî. ÀÃ-òýé ýñýõ íü òîäîðõîéã¿é, ýìíýëýãò ººð øàëòãààíû óëìààñ ¿ç¿¿ëýõýýð èðæ áóé ºâ÷òºí¿¿äèéí ÀÄ-ûã õýìæèíý. Ýð¿¿ë ìýíäèéí àæèëòíóóä ÀÄ-àà õýìæ¿¿ëýõ òàëààð çàð õ¿ðã¿¿ëýõýýñ ãàäíà, õýâëýë ìýäýýëëèéí õýðýãñëýýð ñóðòàë÷èëãàà ÿâóóëàõ, ýìíýëýãò ¿ç¿¿ëýõýýð èðñýí õ¿ì¿¿ñèéã ãýð á¿ëýý àâ÷ðàõûã õ¿ñýõ çýðãýýð ¿çëýãò õàìðóóëíà. Õàìãèéí òîõèðîìæòîé ÀÄ-ûí ò¿âøèí á¿õèé õ¿ì¿¿ñèéí äàðàëòûã 5 æèë òóòàìä 1 óäàà õýìæèíý. Õàðèí 40-ººñ äýýø íàñòàé áîë æèë òóòàìä ÀÄ-àà çààâàë õýìæ¿¿ëíý. Õýðýâ ÀÄ õýâèéí áóñ áàéâàë õ¿ñíýãò 2-ä (õÿíàëò áîëîí ýì÷èëãýýã áàãòààñàí) çààñíû äàãóó õýìæèëòèéã äàâòàí õèéæ ÀÃ-èéã èëð¿¿ëíý. Â.5. ÀÃ- òýé ºâ÷òíèé ¿íýëãýý Îíîøëîãîîíä ýìíýë ç¿éí ºã¿¿ëýìæ, áîäèò ¿çëýã, ëàáîðàòîðèéí áîëîí áóñàä àðãóóä áàãòàíà. Ýäãýýð àðãóóäûí ãîë çîðèëãî íü ÀÄ-ûí ò¿âøèíã òîäîðõîéëîõ, ÁÝÃ, õàâñàðñàí ýìãýãèéã èëð¿¿ëýõ çàìààð ÇѪ-íèé íèéò ýðñäëèéã òîãòîîõ, ÀÃ- èéí õî¸ðäîã÷ øàëòãààí, çàðèì ºâºðìºö ýìýíä ýñðýã çààëòòàé ýñýõèéã òîäðóóëàõ ÿâäàë þì. Õàâñàðñàí ýìãýãò: • ×Ø • ÇÑ-íû, ýñâýë Ẻðíèé ýìãýã: • Òàðõèíû ñóäàñíû ºâ÷èí • Èøåìèéí èíñóëüò, òàðõèíä öóñ õàðâàõ, òàðõèíä öóñ öî÷ìîãîîð ò¿ð õîìñðîõ • Ç¿ðõíèé ºâ÷èí: o Ç¿ðõíèé áàõ, ÇØ, ÇÄ, òèòìèéí ýðãýí ñóäàñæóóëàëò
  22. 22. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ20 • Áººðíèé ºâ÷èí - ×Ø-èéí íåôðîïàòè, Ẻðíèé äóòàãäàë • Çàõ õÿçãààðûí ñóäàñíû ýìãýã Íàñ çàëóó, ÀÄ ºíäºð, õîðóó ÿâöòàé áàéâàë îíîøèëãîîã óëàì èë¿¿ äýëãýðýíã¿é, íàðèéí õèéõ øààðäëàãàòàé. Â.5.1. Ñîíæèõ ¿çëýã (óäàìøëûí áîëîí ýìíýë ç¿éí ò¿¿õ) ªìíº õýìæ¿¿ëæ áàéñàí ÀÄ-ûí õàìãèéí ºíäºð ò¿âøèí, ¿ðãýëæèëñýí õóãàöàà, õýðýãëýæ áàéñàí äàðàëò áóóðóóëàõ ýìèéí ¿ð ä¿í, ãàæ íºëºº çýðãèéã àñóóíà. ÇѪ-íèé ýðñäýëò õ¿÷èí ç¿éëñ: • ÀÃ, ÇѪ, ×Ø, äèñëèïèäåìè, ç¿ðõíèé áóë÷èíãèéí ýìãýã, ÇÄ, õàâõëàãèéí ýìãýã, õýì àëäàãäàõ ºâ÷íèé òàëààð õóâü õ¿íèé áîëîí óäìûí ºã¿¿ëýìæ • àìüäðàëûí õýâ ìàÿã: òàìõè òàòàõ, àðõè óóõ, õîîëëîõ çóðøèë (ººõ, äàâñíû õýðýãëýý), ýðò çàëóó íàñíààñàà èë¿¿äýë æèíòýé, òàðãàí ýñýõ, ìºí õºäºë㺺íèé èäýâõèéã òîîöîõ • õóðõèðàëò: íîéðîíä àìüñãàë ò¿ãæèðäýã ýñýõèéã ºâ÷òíèé ãýð á¿ëèéí ãèø¿¿äýýñ àñóóõ. Áàé ýðõòíèé ãýìòýë: • òàðõè, í¿ä: òîëãîé ýðãýõ, ºâäºõ, õàðàà ìóóäàõ, òàðõèíû öóñàí õàíãàìæ ò¿ð çóóð öî÷ìîã õîìñðîõ, ìýäðýõ¿éí áîëîí õºäºë㺺íèé ººð÷ëºëò¿¿ä. • ç¿ðõ: ç¿ðõ äýëñýõ, öýýæýýð ºâäºõ, àìüñãàë äàâ÷äàõ, øàãàéí ¿åýð õàâäàõ. • Ẻð: àì öàíãàõ, øýýñíèé ãàðö èõñýõ (ïîëèóðè), øºíº øýýõ (íèêòóðè), öóñòàé øýýõ (ãåìàòóðè). • çàõûí àðòåðèéí ñóäàñ: õºë ãàð õºðºõ, ÷èíýðýí äîãîíöîõ, öàéðàõ Õî¸ðäîã÷ ÀÃ-èéí øèíæ¿¿ä: • Ẻðíèé ºâ÷íèé óäìûí ò¿¿õòýé (îëîí óéëàíõàéò Ẻðíèé ýìãýã). • Ẻðíèé ºâ÷èí (ÿëàíãóÿà ãëîìåðóëîíåôðèò), øýýñíèé çàìûí õàëäâàð, ãåìàòóðè. • ýì/áîäèñûí õýðýãëýý: æèðýìñëýëòýýñ õàìãààëàõ ýì, ñèìïàòîìèìåòèê (íàôàçîëèí,àäðåíàëèíáîëîíýôåäðèíòýéõàìðûíäóñààëãà),õîîëíûäóðøèë áóóðóóëàõ ýì (àìôåòàìèí), êîêàèí, àäðåíî- áîëîí êîðòèêî-ñòåðîèäóóä, ñòåðîèäûí áóñ ¿ðýâñëèéí ýñðýã ýì¿¿ä, ýðèòðîïîýòèí, öèêëîñïîðèí, õîîëíû çàðèì íýìýëò áýëäìýë¿¿ä (ýôåäðèí àãóóëñàí ã.ì.). • õºëðºõ, òîëãîé ºâäºõ, ÿäðàõ, óöààðëàõ áîëîí ç¿ðõ äýëñýõ (ôåîõðîìîöèòîìà), áóë÷èíãèéí ñóëðàëò áîëîí òàòàëò, õºøèëòèéí øèíæ¿¿ä (àëüäî-ñòåðîíèçì). ÀÄ áóóëãàõ ýìèéã õýðýãëýñíýýñ õ¿íäýð÷ áîëîõ ºâ÷í¿¿ä áóé ýñýõ: • áàãòðàà, Ẻðíèé äóòàãäàë, ×Ø, òóëàé Õóâü õ¿íèé îíöëîã, ãýð á¿ë áîëîí íèéãýì, îð÷íû õ¿÷èí ç¿éë¿¿ä. Â.5.2. Øèíæèõ ¿çëýã (áîäèò ¿çëýã) ªâ÷òíèé áèåèéí åðºíõèé áàéäàë. ÁÝÃ-èéí øèíæ òýìäã¿¿ä: • òàðõè: õ¿ç¿¿íèé àðòåðè äýýð øóóãèàíòàé, õºäºë㺺íèé áîëîí ìýäðýõ¿éí ººð÷ëºëò¿¿ä. • í¿äíèé òîðëîã: í¿äíèé óãèéí ººð÷ëºëò. • ç¿ðõ: ç¿ðõíèé îðîéí ò¿ëõýëòèéí áàéðëàë áîëîí øèíæ ÷àíà𠺺ð÷ëºãäºõ, ç¿ðõíèéõýìàëäàãäàõ,ìîðèíòºâºð㺺íèé(ãàëîï)÷èìýý,óóøãèíûõýðæèãí¿¿ð, çàõûí õàâàí.
  23. 23. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ 21 • çàõûí àðòåðè: çàõûí ñóäàñ ëóãøèëòã¿é áîëîõ, öººðºõ, õî¸ð òàëä èæèë áóñ òýìòðýãäýõ, ãàð õºë õºðºõ, àðüñàíä òýæýýëèéí ººð÷ëºëò¿¿ä èëðýõ. • ã¿ðýýíèé àðòåðè: ñèñòîëûí øóóãèàí. ÀÃ-èéí õî¸ðäîã÷ øàëòãààíóóä áà ýðõòíèé ãýìòýë: • Êóøèíãèéí õàì øèíæ • íåéðîôèáðîìàòîçûí ¿åèéí àðüñíû ãýìòýë (ôåîõðîìîöèòîì) • Ẻð òîìîð÷ òýìòðýãäýõ (îëîí óéëàíõàéò Ẻð) • õýâëèéä (Ẻðíèé ñóäàñíû øàëòãààíò ãèïåðòåíçè), ç¿ðõíèé îð÷èìä, ýñâýë öýýæèíä (ãîë ñóäàñíû êîàðêòàöè, ýñâýë ãîë ñóäàñíû ºâ÷èí) øóóãèàí ñîíñîãäîõ • ãóÿíû àðòåðèéí ëóãøèëò ñóëðàõ, öººðºõ, ãóÿíû àðòåðèéí äàðàëò áàãàñàõ (ãîë ñóäàñíû êîàðêòàöè, ýñâýë ãîë ñóäàñíû ºâ÷èí). Äîòîð ýðõòíèé ººõëºëòèéí øèíæ¿¿ä: • ÁÆÈ = áèåèéí æèí (êã)/ºíäºð (ì2) • áèåèéí æèíãèéí èë¿¿äýë: ÁÆÈ = 25 êã/ì2-29 êã/ì2. • òàðãàëàëò: ÁÆÈ 30 êã/ì2. • á¿ñýëõèéí òîéðîã íýìýãäýõ (çîãñîî áàéðëàëä): • ýðýãòýéä>90 cì; ýìýãòýéä >80 cì Â.5.3. Ëàáîðàòîðèéí áîëîí áóñàä øèíæèëãýýí¿¿ä Çààâàë õèéõ øèíæèëãýýí¿¿ä: • ºëºí ¿åèéí öóñíû ãëþêîç • ëèïèäèéí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä (õóðäàâ÷èëñàí àðãààð) • öóñàí äàõü êàëè, íàòðè, êðåàòèíèí, øýýñíèé õ¿÷èë • êðåàòèíèíû êëèðåíñ áóþó ò¿¿äãýíöðèéí ø¿¿ðëèéí õóðä • øýýñíèé øèíæèëãýý (óóðàã, öóñ) • ç¿ðõíèé öàõèëãààí áè÷ëýã • ãåìîãëîáèí áîëîí ãåìàòîêðèò Íýìýëòýýð õèéõ øèíæèëãýýí¿¿ä: • í¿äíèé óã õàðàõ • ãýðèéí íºõöºëä ÀÄ õÿíàõ • õîíîãèéí ÀÄ õýìæèõ • ýìíýëç¿éí ¿çëýãýýð ÇÄ-ûã ñýæèãëýâýë öýýæíèé ðåíòãåí çóðàã àâàõ • ºëºí ¿åèéí öóñíû ãëþêîçûí ò¿âøèí 5.6 ììîëü/ë áàéãàà òîõèîëäîëä ãëþêîçûí à÷ààëàëòàé ñîðèë õèéæ ãëþêîçûí õýìæýýã òîîöîõ (à÷ààëëûí äàðààõü ñèéâýíãèéí ãëþêîç). Äàâòàí øèíæèëãýýãýýð ºëºí öóñíû ãëþêîçûí õýìæýý 7.0 ììîëü/ë áîë ×Ø ãýñýí îíîøèéã òàâèíà • ç¿ðõíèé ÷àíä àâèàí øèíæèëãýý (ÝõîÊÃ) • ã¿ðýýíèé ñóäàñíû 2D õýìæýýñò ÷àíä àâèàíû øèíæèëãýý • øýýñíèé óóðãèéí òîîí ¿ç¿¿ëýëò • øýýñýíä ìèêðîàëüáóìèíóðè, êàëè, íàòðè ¿çýõ • øàãàé/áóãàëãàíû ÀÄ-ûí èíäåêñ • äàâòàìæèò äîëãèîíû õóðäûã òîäîðõîéëîõ (Pulse Wave Velocity-ñóäàñíû õàíûí óÿí õàòàí ÷àíàðûã õýìæèõ) Íàðèéâ÷èëñàí øèíæèëãýýí¿¿ä (øààðäëàãàòàé ¿åä õèéõ) • òàðõè, ç¿ðõ, Ẻðíèé áîëîí ñóäàñíû ãýìòëèéã èëð¿¿ëýõ. ªâ÷íèé ò¿¿õ, áîäèò ¿çëýã, øèíæèëãýýí¿¿äýýñ õî¸ðäîã÷ Àà õýìýýí ñýæèãëýâýë: øýýñýíä ðåíèí, àëüäîñòåðîí, êîðòèêîñòåðîèä, êàòåõîëàìèí çýðãèéí ò¿âøèíã ¿çýæ,
  24. 24. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ22 àðòåðèîãðàôè, Ẻð áîëîí Ẻðíèé äýýä áóë÷èðõàéí ÷àíä àâèàí øèíæèëãýý, êîìïüþòåð òîìîãðàôè, ñîðîíçîí ðåçîíàíñûí ä¿ðñ îíîøèëãîîã ¿éëäýíý Â.5.4. Íàðèéí ìýðãýæëèéí ýì÷èä ¿ç¿¿ëýõ çààëòóóä Ãèïåðòåíçèéí õÿìðàë (êðèç) (äýëãýðýíã¿éã Â.7.15-ààñ õàðíà óó) 1. Íýíÿàðàëòàéýì÷èëãýýòãèïåðòåíçè(ÁÝÃöî÷ìîãîîð,ýñâýëöî÷ìîãäààìæðàëààð èëðýõ) - Èõýâ÷ëýí ÄÄ 130 ìì ÌÓÁ, õààÿà ÑÄ 200 ìì ÌÓÁ 2. Õîéøëóóëøã¿é ýì÷èëãýýò ãèïåðòåíçè (ÿìàð íýãýí çîâèóðã¿é, ÁÝà öî÷ìîãîîð, ýñâýë öî÷ìîã äààìæðàëààð èëðýõã¿é) - Îíöãîé õ¿íä õýëáýðèéí Àà (ÀÄ> 220/120 ìì ÌÓÁ) Äàðààõü ¿íäñýí øàëòãààíóóä áàéãàà áîë: (õî¸ðäîã÷ Àà Â.7.13-ààñ õàðíà óó) • ºâ÷íèé ò¿¿õ, ýñâýë áîäèò ¿çëýãýýð õî¸ðäîã÷ øàëòãààíûã ñýæèãëýæ áàéãàà áîë (òóõàéëáàë öóñíû íàòðè õýâèéí äýýä õýìæýýíä, ýñâýë Na èõñýëò á¿õèé ãèïîêàëèåìè (Êîííû õàì øèíæ), ýñâýë Êóøèíã òºñò õýâ øèíæ èëýðñýí áîë). • öóñàí äàõü êðåàòèíèíû õýìæýý èõýññýí, ò¿¿äãýíöýðèéí ø¿¿ðëèéí õóðä (ÒØÕ)<60 ìë/ìèí • ïðîòåèíóðè, ãåìàòóðè • ÀÄ ãýíýò èõñýõ, ýñâýë ãèïåðòåíçè äààìæðàõ • Õàâñàðñàí ýìýí ýì÷èëãýýíä ( 3 ýìèéã çîõèõ òóíãààð õýðýãëýõýä) ¿ð ä¿íã¿é (ýìýíä òýñâýðòýé Àà Â.7.14 –ààñ õàðíà óó) • Çàëóó íàñ (20-èîñ äîîø íàñíû ÀÃ-òýé çàëóó÷óóä, ìºí ýì÷èëãýý øààðäëàãàòàé 30-ààñ äîîø íàñíû ÀÃ-òýé çàëóó÷óóä) Îíöãîé òîõèîëäëóóä: • îëîí ýìýíä õàðøèëòàé, ýñâýë ýñðýã çààëòòàé, ¿¿íèé óëìààñ ýìèéí ñîíãîëò õèéõýä áýðõøýýëòýé áàéõ • ºâ÷òºíººñ ýì÷èéí çààëòûã á¿ðýí, çºâ õýðýãæ¿¿ëýõã¿é áàéõ • ÀÄ-ûí ò¿âøèí ºâºðìºö áàéäëààð õýëáýëçýõ • “öàãààí õàëàä”-íû ãèïåðòåíçè áàéæ áîëçîøã¿é òîõèîëäîë • æèðýìñíèé ãèïåðòåíçè Â.5.5. ÁÝÃ-èéã èëð¿¿ëýõ ÁÝÃ-èéã èëð¿¿ëýõ ÿâäàë íü ÇѪ-íèé ýðñäýëèéã òîäîðõîéëîõîä èõýýõýí à÷ õîëáîãäîëòîé ó÷ðààñ îíîøëîãîîã ñàéí õèéõ õýðýãòýé. Ç¿ðõ ÇÕà íü ÇѪ-íèé áèå äààñàí øèíæ òýìäýã áºãººä ýì÷èëãýýíèé ¿ð ä¿íä ò¿¿íèé ýðãýí õýâèéí áîëîõ íü ÿëàíãóÿà 54-ýýñ äýýø íàñíû õ¿ì¿¿ñò èõýýõýí à÷ õîëáîãäîëòîé. • Ç¿ðõíèé öàõèëãààí áè÷ëýã (ÇÖÁ) íü ÀÄ èõòýé õ¿ì¿¿ñò ÇÕÃ, õîâäëûí ñóíàëòûí õýâ øèíæ, ç¿ðõíèé öóñàí õàíãàìæ õîìñäîõ, õýì áà äàìæóóëàëòûí àëäàãäëûã èëð¿¿ëýõ ýíãèéí ¿íýëãýýíèé íýã àðãà þì. ÇÖÁ-èéí äàðààõü ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã àøèãëàí ÇÕÃ-èéã îíîøèëäîã. ¯¿íä (õàâñðàëò 1-ýýñ õàðíà óó): o Ñîêîëîâ-Ëàéîíû èíäåêñ o Êîðíåëèéí èíäåêñ ÝõîÊà áóþó ç¿ðõèéã ÷àíä àâèàãààð øèíæëýõ àðãûã ÇÕÃ-èéã èë¿¿ ìýäðýã îíîøëîõûí òóëä, ýñâýë ÇÖÁ õèéõ áîëîí ¿íýëýõ áîëîìæã¿é (Ãèññèéí áàãöíû õîðèã
  25. 25. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ 23 ã.ì) ¿åä õýðýãëýíý. ÇÕÃ-èéã òîäîðõîéëîõîä ýðýãòýéä 125 ãð/ì2 , ýìýãòýéä 110 ãð/ ì2 ãýñýí ¿ç¿¿ëýëòèéã ºðãºí àøèãëàäàã. ÝõîÊÃ-èéí øèíæèëãýýãýýð ç¿¿í õîâäëûí àãøèëòûí ¿éë àæèëëàãàà, æèí õýìæýý, õàâõëàãèéí ýìãýãèéí òàëààð íýìýëò ìýäýýëëèéã àâ÷ áîëíî. Áººð • Áººðíèé ¿éë àæèëëàãàà ìóóäñàí, ýñâýë øýýñýýð àëüáóìèíû ÿëãàðàëò íýìýãäñýí íü ÇÑ-íû áîëîí Ẻðíèé ºâ÷íèé ýðñäýë õî¸óëàà èõýññýíèéã õàðóóëäàã. • Áººðíèé ¿éë àæèëëàãààã ¿íýëýõ íü Ẻðíèé äóòàãäëûã èëð¿¿ëýõýýñ ãàäíà ýìèéí òóíã òîõèðóóëàõàä õýðýãòýé áàéäàã. ¯¿íä: o ñèéâýíãèéí êðåàòèíèíû õýìæýý o ÒØÕ (MDRD òîìú¸î, Êîêðîôò-Ãàóëòûí òîìú¸îã õàâñðàëò 1-ýýñ õàðíà óó). • Øýýñýýð óóðàã ÿëãàðàõ (ïðîòåèíóðè): ñîðèë ýåðýã ãàðâàë øýýñýíä óóðàã èëýðëýý ãýæ ¿çýõ áà ñºðºã ãàðâàë ìèêðîàëüáóìèíóðè áàéãàà ýñýõèéã øàëãàíà. • Øýýñýí äýõ àëüáóìèí/êðåàòèíèíû õàðüöààã ¿çíý. Í¿äíèé óã õàðàõ Í¿äíèé óãèéí øèíæèëãýýãýýð òîðëîãò öóñ õàðâàõ, íýâ÷äýñ ¿¿ñýõ, õàðààíû ìýäðýëèéí äèñê õàâàãíàõ çýðýã íü çºâõºí ÀÃ-èéí õ¿íä õýëáýðèéí ¿åä èëðýõ áºãººä ÇѪ-íèé ºíäºð ýðñäýëòýéã õàðóóëäàã. Í¿äíèé óãèéí äóíä çýðãèéí ººð÷ëºëòèéí îíîøèéí à÷ õîëáîãäëûí òàëààð ìàðãààíòàé áàéíà. Í¿äíèé óãèéã çºâõºí õ¿íä õýëáýðèéí Àà áîëîí çàëóó õ¿ì¿¿ñò õàðàõ íü çîõèìæòîé. Öóñíû ñóäàñíû ýìãýãèéã äàðààõü øèíæèëãýýí¿¿äýýð èëð¿¿ëíý. ¯¿íä: • ã¿ðýýíèé àðòåðèéí äîòîð õàíûí çóçààí (IMT)-ûã ã¿ðýýíèé àðòåðèéí ñàëààëàõ (áèôóðêàöè) õýñýãò õýìæèæ àòåðîñêëåðîçûã èëð¿¿ëíý. ÿðýýíèé ñóäàñíû òîì ñàëààíû ãèïåðòðîôè íü ÇѪ-íèé óðüä÷èëñàí øèíæ þì. ÿðýýíèé àðòåðèéí ÷àíä àâèàí øèíæèëãýýã ñóäàñíû ãèïåðòðîôè, ýñâýë øèíæ òýìäýãã¿é àòåðîñêëåðîçûã èëð¿¿ëýõ øààðäëàãàòàé ¿åä õèéõèéã çºâëºíº. IMT 0.9 ìì, ýñâýë òîâðóó áàéõ íü ýìãýãèéã èëýðõèéëíý. • äàâòàìæèò äîëãèîíû õóðäààð àðòåðèéí ñóäàñíû óÿí õàòàí ÷àíàðûã òîäîðõîéëíî (ñóäàñíû õóòóóðàë áóþó àòåðîñêëåðîç íü ºíäºð íàñòíû ÑÃ-èéã ¿¿ñãýõ, ÇѪ-íèé ýðñäëèéã íýìýãä¿¿ëýõ). ̺í íýìýëòýýð òºâèéí ÀÄ áîëîí àóãìåíòàöèéí èíäåêñýýð ÇѪ-òýé ýñýõèéã óðüä÷èëàí òîãòîîíî. • øàãàé/áóãàëãàíû ÀÄ-ûí èíäåêñ áàãà áàéõ íü çàõûí àðòåðèéí ñóäàñíû ýìãýã äààìæèðñíûã õàðóóëíà. Â.5.6. ÇѪ-èé ýðäñëèéí ¿íýëãýý ÇѪ-íèé íèéò ýðñäýë ãýäýã íü èðýõ 10 æèëä àìèíä õàëã¿é, õàëòàé ÇѪ-ººð ºâäºõ ìàãàäëàë þì. ªìíº íü ÇѪ îíîøëîãäñîí, ×Ø-òýé, õîëåñòåðèíû ò¿âøèí ýðñ èõýññýí ã.ì. ýðñäëèéí õ¿÷èí ç¿éëòýé, ýñâýë ÁÝÃ-òýé áîë ÇѪ-íä ºðòºõ ýðñäýë ºíäºð áàéäàã (èðýõ 10 æèëä àìèíä õàëã¿é, õàëòàé ÇѪ-ººð ºâäºõ ìàãàäëàë 20%). Èéìä ÇѪ-íèé ºíäºð ýðñäëèéã áóóðóóëàõ ýð÷èìòýé àðãà õýìæýýã àâàõ øààðäëàãàòàé. Ýäãýý𠺺ð÷ëºëòã¿é ºâ÷òºíèé õóâüä äîð ºãºãäñºí õ¿ñíýãòèéí äàãóó ÇѪ-íèé íèéò ýðñäëèéã òîäîðõîéëæ, ýðñäëèéí ò¿âøèíä òîõèðñîí ýì÷èëãýýã õèéíý.
  26. 26. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ24 ÄÝÌÁ/ÎÓÃÍ-èéí ÇѪ-íèé ýðñäëèéí ò¿âøèíã òîäîðõîéëîõ õ¿ñíýãòèéã àøèãëàõ çààâàð ÄÝÌÁ/ÎÓÃÍ-èéí ÇѪ-íèé ýðñäëèéí ò¿âøèí òîãòîîõ õ¿ñíýãòèéã (ÄÝÌÁ-ûí Íîìõîí äàëàéí á¿ñèéí Á äýä á¿ñýä [Ìîíãîë óëñ ýíý á¿ñýä áàãòäàã] õýðýãëýãäýõ) àøèãëàõäàà: íàñ, õ¿éñ, ÑÄ, òàìõè òàòäàã ýñýõ, íèéò õîëåñòåðèíû õýìæýý çýðýã äýýð ¿íäýñëýí 10 æèëä àìèíä õàëã¿é, õàëòàé ÇѪ (ÇØ, òàðõèíû õàðâàëò)-íä ºðòºõ ýðñäëèéã ¿íýëíý. Öóñíû õîëåñòåðèíû ò¿âøèíã òîäîðõîéëñîí ýñýõýýñ õàìààð÷ õî¸ð òºðëèéí õ¿ñíýãòýýñ ñîíãîíî. ÇѪ, ×Ø, ÁÝà òóñ òóñ áàéõã¿é, õîëåñòåðèíû ò¿âøèí òºäèéëºí èõ íýìýãäýýã¿é õ¿ì¿¿ñò õ¿ñíýãòèéã àøèãëàí ÇѪ-íèé ýðñäëèéí ò¿âøèíã áàãöààëàí òîäîðõîéëæ áîëíî. Ýíý íü ÇѪ-íèé ýðñäýë ºíäºðñºõ ìàãàäëàëòàé õ¿ì¿¿ñèéã èëð¿¿ëæ, òýäíèé çàí ¿éëèéã ººð÷ëºõºä, øààðäëàãàòàé áîë ÀÄ áóóëãàõ, ëèïèäèéí õýìæýýã áàãàñãàõ, öóñ øèíãýð¿¿ëýõ (àñïèðèí) çýðýã ýì÷èëãýýã ýõë¿¿ëýõýä äýìæëýã áîëäîã. ÇѪ-íèé ýðñäëèéí ò¿âøèíã òîäîðõîéëîõ õ¿ñíýãòèéã õýðõýí àøèãëàõ âý? Öóñíû õîëåñòåðèíû ò¿âøèíã òîäîðõîéëîõ áîëîìæã¿é ¿åä õîëåñòåðèíû ò¿âøèíã çààãààã¿é õ¿ñíýãòèéã àøèãëàíà. Èðýõ 10 æèëä àìèíä õàëã¿é, õàëòàé ÇѪ-ººð ºâäºõ ýðñäëèéã òîãòîîõ õ¿ñíýãòèéã àøèãëàõààñ ºìíº äàðààõü ç¿éëñèéã ìýäñýí áàéõ øààðäëàãàòàé: • Õ¿éñ • Òàìõè òàòäàã ýñýõ • Òàìõè òàòäàã, ýñâýë òàìõèíààñ ãàðààä íýã æèë áîëîîã¿é áàéãàà õ¿ì¿¿ñò “òàìõè òàòäàã” ãýñýí õýñãýýñ ÇѪ-íèé ýðñäëèéã òîäîðõîéëíî. • Íàñ • ÑÄ • Íèéò õîëåñòåðèí çýðýã áîëíî. Äýýðõ ìýäýýëëèéã àøèãëàí èðýõ 10 æèëä àìèíä õàëã¿é, õàëòàé ÇѪ- ººð ºâäºõ ýðñäëèéã äàðààõ áàéäëààð òîãòîîíî. ¯¿íä: 1-ð àëõàì: ýðýãòýé, ýìýãòýé õ¿ì¿¿ñò òîõèðñîí õ¿ñíýãòèéã ñîíãîõ 2-ð àëõàì: òàìõè òàòäàã áà òàòäàãã¿é õýñãýýñ ñîíãîõ 3-ð àëõàì: íàñíû á¿ëãýýñ òîõèðñîí õýñãýý îëîõ (50-59 íàñòàé áîë 50, 60-69 íàñòàé áîë 60 ãýæ ñîíãîíî) 4-ð àëõàì: õ¿ñíýãòýí äîòîð òóõàéí õ¿íèé ÑÄ-ûí ò¿âøèí (ìì ÌÓÁ) áîëîí õîëåñòåðèíû ¿ç¿¿ëýëò (ììîëü/ë) îãòëîëöîõ äºðâºëæèíã îëíî. Ýíýõ¿¿ äºðâºëæèíãèéí ºí㺠íü èðýõ 10 æèëä àìèíä õàëã¿é, õàëòàé ÇѪ-íèé ýðñäëèéã òîäîðõîéëíî.
  27. 27. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ 25 ªíäºð ýðñäýë ãýäýãò ýðñäëèéí ò¿âøèí 20% òîîöîõ Ýðñäëèéí ò¿âøèí <10% 10-<20% 20- 30% 30- 40% 40% Íàñ (æèë) Ýðýãòýé Ýìýãòýé ÑÄ (ìì ÌÓÁ) Òàìõè òàòäàãã¿é Òàìõè òàòäàã Òàìõè òàòäàãã¿é Òàìõè òàòäàã 70 180 160 140 120 60 180 160 140 120 50 180 160 140 120 40 180 160 140 120 4 5 6 7 8 4 5 6 7 8 4 5 6 7 8 4 5 6 7 8 Õîëåñòåðèíû ò¿âøèí (ììîëü/ë) Çóðàã 1à. ÇѪ-íèé ýðñäëèéí ò¿âøèíã òîäîðõîéëîõ (öóñíû õîëåñòåðèíû õýìæýýã ¿çýæ áîëîõ ãàçàðò õýðýãëýõ) Íàñ (æèë) Ýðýãòýé Ýìýãòýé ÑÄ (ìì ÌÓÁ)Òàìõè òàòäàãã¿é Òàìõè òàòäàã Òàìõè òàòäàãã¿é Òàìõè òàòäàã 70 180 160 140 120 60 180 160 140 120 50 180 160 140 120 40 180 160 140 120 Çóðàã 1á. ÇѪ-íèé ýðñäëèéí ò¿âøèíã òîäîðõîéëîõ (öóñíû õîëåñòåðèíû õýìæýýã ¿çýõ áîëîìæã¿é ãàçàðò õýðýãëýõ)

×